ماه: آبان ۱۴۰۵
چه عواملی باعث “اتیسم” میشود؟

اتیسم به عنوان یکی از در حال گسترشترین اختلالات دوره کودکی، با تاخیر یا کارکرد ناهنجار حداقل در یکی از حوزههای تعامل اجتماعی، زبان مورد استفاده در ارتباطات اجتماعی، بازیهای تخیلی یا نمادین تظاهر مییابد که میزان شیوع اختلال طیف اتیسم در آخرین گزارشات موجود در جوامع صنعتی و پیشرفته، یک درصد است.
اختلال طیف اتیسم به مجموعهای از اختلال رشدی گفته میشود که مهارتهای کلامی و غیرکلامی ارتباطی و تعامل اجتماعی را به طور معناداری تحت تاثیر خود قرار میدهد و اغلب علائم آن در آغاز ۱۸ ماهگی یا ۲ سالگی (پیش از ۳ سالگی) بروز مییابد و علاوه بر اثرگذاری بر اغلب جنبههای رشدی و اجتماعی، عملکردهای آموزشی شناختی فرد را نیز تحت تاثیر خود قرار میدهد.
میزان شیوع اختلال طیف اتیسم در دختران و پسران متفاوت است، اما افزایش موارد این اختلال از نظر آماری در اغلب موارد زنگ خطری است که باعث نگرانی متخصصین و برنامهریزان امور آموزش رشد و بهداشت جوامع شده است، به طوریکه میزان شیوع اختلال طیف اتیسم در آخرین گزارشات موجود در جوامع صنعتی و پیشرفته یک درصد است.
اتیسم چه علائمی دارد؟
مشاهده دقیق کودک پیش از ۳ سالگی ممکن است وجود علائم اتیسم را آشکار کند. تعدادی از کودکان نیز تا ۲۴-۱۸ ماهگی دارای رشدی عادی هستند و بعد رشدشان متوقف میشود یا مهارتهای کسبشده را از دست میدهند.
اما به طور کلی علائم اتیسم میتواند شامل این موارد باشد:
بازیهای اجتماعی (مثلاً بازی دالی یا قایم باشک) انجام نمیدهند یا به طور یکجانبه و با خودشان بازی میکنند.
به شیوه خاصی بازی میکنند و علاقهای برای انجام بازی با دیگران از خود نشان نمیدهند.
با بچههای همسن خود بازی نمیکنند.
با روشن شدن جاروبرقی یا سایر وسایل سر و صدادار گوش خود را میگیرند و فرار میکنند. بد خواب بوده یا دیر میخوابند و با کمترین صدایی بیدار میشوند.
البته این علایم میتواند در کودکان دارای سایر اختلال نیز روی دهد و حتماً نشانه وجود اتیسم نیست.
علائم هشداردهنده در سال اول
حتی کودکان یک ساله نیز تواناییهای اجتماعی دارند. بنابراین برای شناسایی علائم اتیسم باید نحوه تعامل کودک با جهان پیرامون را مورد بررسی قرار داد.
کودک دارای اتیسم ممکن است علائم زیر را از خود نشان دهند:
واکنش نشان ندادن و عدم برگشت به جهت صدای مادر
عدم واکنش نسبت به نام خود
نگاه نکردن به چشم دیگران
فقدان اشاره و یا قان و قون تا سن یکسالگی
فقدان لبخند و یا سایر علایم اجتماعی در برابر دیگران
علایم هشداردهنده در سال دوم
علائم اتیسم در سال دوم زندگی بسیار قابل مشاهده و مشخصتر است، در حالیکه کودک دارای رشد عادی شروع به بیان اولین کلمهها و اشاره کردن به محیط پیرامون خود میکند، کودک دارای اتیسم همچنان بریده از محیط خود باقی میماند.
علائم اتیسم در این سن عبارتند از:
فقدان تک کلمه تا سن ۱۶ ماهگی
فقدان بازیهای وانمودی تا سن ۱۸ ماهگی
فقدان عبارتهای دو کلمهای تا ۲ سالگی
از دست دادن مهارتهای زبانی
علاقهای به توجه به اموری که بزرگسالان به وی نشان میدهند، ندارد مثل نشان دادن هواپیمای در حال پرواز
سایر علائم و نشانگان
افراد دارای اتیسم ممکن است دارای علائم بدنی و جسمی بوده و مواردی مانند مشکلات مربوط به گوارش و مشکل خواب داشته باشند. ممکن است در هماهنگی میان ماهیچههای بزرگ و کوچک و در انجام هماهنگ حرکات در فعالیتهایی مانند دویدن یا بالا رفتن، از خود ناپختگی و ضعف نشان دهند. حدود یک سوم از این کودکان دارای غش یا حملههای صرعی هستند.
اتیسم چگونه مغز را تحت تاثیر قرار میدهد؟
اتیسم بخشهایی از مغز را که کنترلکننده عواطف هستند تحت تاثیر خود قرار میدهد و فرد در برقراری ارتباط و انجام حرکات بدن دچار مشکل میشود. در مرحله نوزادی و ابتدای تولد، سر و جمجمهای به مراتب بزرگتر از سایر کودکان دارند. ژنهای معیوب و عامل ایجادکننده این اختلال در یک خانواده از یک نسل به نسل دیگر منتقل میشود و مسئول ایجاد چنین مشکلاتی در مغز هستند. محققان تلاش میکنند با استفاده از اسکن مغز راهی برای شناسایی و تشخیص اُتیسم بیابند.
غربال اتیسم در مراحل اولیه
اغلب کودکان دارای اتیسم تا سن پیش از مدرسه و حتی بالاتر از آن تشخیص داده نمیشوند، بنابراین حمایتهای مورد نیاز خود را در زمانی که به آنها به شدت احتیاج دارند دریافت نمیکنند. به همین دلیل است که غربال تمامی کودکان در مراحل اولیه رشد جهت ارجاع آنان برای تشخیص و شناسایی کودکان نیازمند مداخله ضروری است.
تشخیص مشکلات زبانی
در ضمن انجام ارزیابی معمول از کودک، پزشک نحوه عکسالعمل او نسبت به صدا، لبخند زدن یا سایر حالتهای بیانی را ارزیابی کرده و نحوه بیان و قان و قون کردن را بررسی میکند و در صورت وجود مشکل یا تاخیر در گفتار او را به گفتاردرمانگر ارجاع میدهد. به علاوه ممکن است کودک نیاز به ارزیابی شنیداری داشته باشد. اغلب افراد دارای اتیسم در نهایت زبان باز میکنند اما در مقایسه با دیگران تاخیر قابل توجهی در کسب این توانایی دارند انجام مکالمه برایشان بسیار دشوار است، ممکن است در زمان بیان، کلام آهنگین داشته باشند یا مانند آدم آهنی و بدون احساس صحبت کنند.
تشخیص اتیسم
ناتوانی و ضعف در برقراری ارتباط با دیگران یکی از مهمترین ویژگیهای اختلال طیف اتیسم است. روانشناسی که آموزشهای ویژه دیده، میتواند مشکلات اجتماعی را در مراحل اولیه بروز آن شناسایی کند. کودک ممکن است به چشم افراد دیگر و حتی والدین خود نگاه نکند. ممکن است به مدت طولانی افراد محیط را انکار کرده و بر اشیاء پیرامون خود تمرکز کند. ممکن است از حالت بدن، حالتهای صورت و بیانات چهرهای برای برقراری ارتباط با دیگران و نشان دادن واکنشهای عاطفی خود استفاده نکند.
اختلال اتیسم با عملکردهای سطح بالا
افراد دارای اتیسم با عملکردهای سطح بالا محدودیتی در عملکردهای ذهنی و مهارتهای زبانی ندارند. در واقع، ممکن است مهارتهای گفتاری سطح بالایی داشته باشند. اما این افراد از نظر اجتماعی، ناپخته بوده و در ادراک علائم غیرکلامی نظیر درک حالتهای عاطفی چهره، مشکل دارند. ممکن است تنها بر یک موضوع مورد علاقه خود تمرکز کنند و تمام جنبههای آن را بشناسند، اما در دوستیابی و برقراری ارتباط با دیگران مشکل داشته باشند.
مداخله؛ برنامههای رفتاری
نقش تحلیل رفتار به عنوان ابزار مداخلهای مؤثر در کمک به کودکان دارای اختلال طیف اتیسم و سایر نقایص ارتباطی و کمک به آنان در کسب مهارتهای جدید اثبات شده است. از جمله این روشهای درمانی تحلیل کاربردی رفتار است که در این روشها از تکنیکهایی نظیر زنجیرهسازی، شکلدهی رفتار و موارد مشابه استفاده میشود. اصول اولیه مداخله رفتاری، غالبا در امور آموزشی، محیطهای کاری و مراقبت از کودکان فارغ از نوع رشدشان نیز به کار گرفته میشود. تحلیل رفتار کاربردی در کودکان دارای اتیسم، رفتارهای مثبت را تقویت کرده و رفتارهای نامناسب را خاموش میکند.
مداخله؛ تعامل همهجانبه
از جمله روشهای مداخله برای افراد دارای اتیسم و اختلال ارتباطی بسیار شدید روش تعامل همهجانبه است که به ارتباط مانند توجه دوجانبه، رعایت نوبت و ارتباط چشمی میپردازد و سعی میکند به جای یک دیدگاه کمی جزءنگر از روشهای کیفی کلنگر استفاده کند. این روش از دسته مداخلات مراجعمحور است که در آن درمانگر از مراجع پیروی میکند و برای افراد دارای اتیسم و اختلال ارتباطی بسیار شدید مناسب است.
مداخله؛ دارو درمانی
برای درمان اتیسم هیچ داروی خاصی وجود ندارد، اما دارو میتواند تعدادی از علائم را کنترل کند.
مداخله؛ انسجام حسی
کودکان دارای اتیسم ممکن است به شدت در برابر محرکهایی مانند نور، صدا، مزه و بو از خود حساسیت نشان دهند. این شرایط بسیار شبیه اختلال در انسجام حسی است. به عنوان نمونه، ممکن است در برابر نور خاموش و روشنشونده و شدید بهم بریزند و یا در برابر صدایی مانند زنگ مدرسه واکنش منفی شدیدی از خود نشان دهند. تحقیق محدودی که در دانشگاه تمپل انجام شد نشان داد که کمک به کودک برای سازگاری با شرایط حسی متفاوت، باعث میشود تا رفتارهای تکراری و مشکلات رفتاری این کودکان تا حد زیادی کنترل و تعدیل شود.
اتیسم و تغذیه
مشکلات گوارشی در کودکان دارای اتیسم شایع بوده و حدود ۳۰ درصد از آنها ممکن است مواد غیرغذایی مانند خاک یا کاغذ بخورند. تعدادی از والدین یک رژیم غذایی عاری از گلوتن (موجود در گندم) وکازئین (پروتئین شیر) را برای فرزند دارای اتیسم خود مورد استفاده قرار میدهند. برنامههای غذایی دیگری مانند تغییر در رژیم غذایی از جمله ویتامین B۶ و منیزیم مکمل وجود دارد. تاکنون، شواهد موجود نتوانسته ضرورت استفاده از یک برنامه تغذیهای را برای این کودکان به اثبات برساند.
چه چیزی باعث ایجاد اتیسم میشود؟
دانشمندان علت دقیق پیدایش اتیسم را نمیدانند، اما از آنجایی که در درون خانواده و اعضای آن روی میدهد، احتمالا ژنها در پیدایش آن نقش بسیار مهمی دارند. برای بررسی اثر مواد شیمیایی و عوامل محیطی و عفونتها در ایجاد اتیسم در مرحله پیش از تولد، تحقیقاتی در حال انجام است. اتیسم در افراد دارای سایر اختلال ژنتیکی مانند اختلال X شکننده و توبروس اسکلروزیس شایعتر است. مصرف والپروئیک اسید یا تالیدومید در دوران بارداری، احتمال ابتلاء کودک به اتیسم را افزایش میدهد.
احتمال اتیسم درخواهر و برادران افراد دارای اختلال
بر اساس بررسیهای انجام شده، افرادی که دارای یک کودک با اختلال اُتیسم هستند، ۱۹ درصد احتمال دارد که فرزند دوم آنان نیز اتیسم داشته باشد. در صورت داشتن دو کودک دارای اتیسم احتمال داشتن کودک سوم با تشخیص اتیسم بسیار بالاتر میرود.
توقف فعالیت سامانه “تصمیم”؛ حق انتخاب برای دسترسی به مشاورههای طلاق محدود شد

معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با انتقاد از توقف فعالیت سامانه «تصمیم» و محدود شدن ارجاع متقاضیان طلاق به سامانه «مسیر»، گفت: در حالیکه در جلسات و مکاتبات معاون اول قوه قضاییه بر استفاده از ظرفیت هر دو سامانه تأکید شده، بخشنامه دیگری فعالیت را به سامانه مسیر محدود کرده است؛ این وضعیت علاوه بر حذف بخشی از ظرفیتهای تخصصی مشاوره، حق انتخاب مردم برای دسترسی به خدمات را محدود میکند.
در سال ۱۳۹۸ سامانه «تصمیم» به منظور ارجاع زوجین به مراکز مشاوره و انصراف آنها از طلاق راهاندازی شد تا زوجینی که تصمیم به طلاق دارند را در یک مکانیزم نظاممند از طلاق منصرف کند. در واقع این سامانه با هدف ارائه خدمات مشاورهای و مددکاری اجتماعی به زوجین متقاضی طلاق و کمک به کاهش طلاق، از سوی سازمان بهزیستی کشور فعالیت خود را آغا کرد تا با بهرهگیری از مراکز مشاوره و کلینیکهای مددکاری اجتماعی آموزشدیده و مورد تأیید بهزیستی و دادگستری استانها، امکان ارجاع متقاضیان و ارائه خدمات تخصصی پیش از طلاق فراهم شود.
با این حال، پس از طراحی سامانه «مسیر» از سوی قوه قضاییه، نحوه ارجاع متقاضیان طلاق به مراکز مشاوره با اختلافنظرهایی همراه شد؛ بهطوریکه در مقطعی موضوع فعالیت همزمان دو سامانه مطرح و حتی در جلسات و مکاتبات معاونت اول قوه قضاییه بر استفاده از ظرفیت هر دو تأکید شد، اما در ادامه با صدور بخشنامهای دیگر، ارجاعها به سامانه مسیر محدود شد. این اختلافنظر درباره ادامه فعالیت سامانه تصمیم و استفاده از ظرفیت مراکز مشاوره سازمان بهزیستی همچنان محل بحث است.
سیدحسن موسوی چلک در تشریح اختلافنظرهای موجود در قوه قضاییه درباره ادامه فعالیت سامانه تصمیم به ایسنا میگوید: در این زمینه دو دیدگاه در قوه قضاییه وجود دارد؛ گروهی در مرکز وکلای قوه قضاییه بر فعالیت انحصاری سامانه «مسیر» تأکید دارند و در مقابل، معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با توجه به سوابق، گزارشها و جلسات برگزارشده، از استفاده همزمان از ظرفیت سامانههای «تصمیم» و «مسیر» حمایت کرده است.
وی میافزاید: در جلسه هیئت اندیشهورز معاون اول قوه قضاییه، موضوع استفاده از همه ظرفیتهای موجود، از جمله سامانه تصمیم، مطرح و بر این موضوع تأکید شد که هیچیک از این ظرفیتها حذف نشود. پس از آن نیز بخشنامهای از سوی معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم به استانها ابلاغ شد که بر اساس آن، امکان استفاده از هر دو سامانه وجود داشت؛ اما چند روز بعد، بخشنامه دیگری صادر شد که فعالیت را به سامانه مسیر محدود میکرد.
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با بیان اینکه این اختلافنظرها همچنان ادامه دارد، میگوید: از نظر ما، تصمیم و صورتجلسهای که در حوزه معاون اول قوه قضاییه گرفته شده، مبنای عمل است. حدود یک ماه پیش نیز جلسهای در این زمینه برگزار شد و موضوع مجدداً مورد پیگیری قرار گرفت، اما هنوز نتیجه نهایی و روشنی به ما اعلام نشده است.
موسوی چلک با اشاره به سابقه فعالیت سازمان بهزیستی در حوزه کاهش طلاق تصریح میکند: فعالیت در این حوزه به سالهای ۱۳۷۶ و ۱۳۷۸ بازمیگردد و سازمان بهزیستی از سابقه طولانی در ارائه خدمات مرتبط با کاهش طلاق برخوردار است. سامانه تصمیم نیز در ادامه همین فعالیتها شکل گرفت تا خدمات تخصصی مشاوره و مددکاری اجتماعی در دسترس متقاضیان قرار گیرد. ارجاع زوجین متقاضی طلاق توافقی به مراکز مشاوره، در چارچوب تکالیف قانونی قوه قضاییه انجام میشود. بر اساس آرای صادرشده از دیوان عدالت اداری نیز الزام به ارجاع به این مراکز، در چارچوب مشخصی از جمله در پروندههای طلاق توافقی قابل بررسی است.
به گفته وی، مستندات و آرای مربوط به این موضوع وجود دارد.
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با تأکید بر اینکه مسئله اصلی باید دسترسی مردم به خدمات تخصصی باشد، اظهار میکند: موضوع پیچیدهای وجود ندارد که بخواهیم با محدود کردن ظرفیتها، دسترسی مردم را دشوارتر کنیم. اگر هر دو سامانه فعال باشند، متقاضیان میتوانند از میان مسیرهای موجود، راه مناسب خود را برای دریافت خدمات انتخاب کنند و این موضوع به معنای موازیکاری نیست؛ چراکه میتوان ارجاعها را از هر دو مسیر انجام داد و از ظرفیتهای تخصصی سازمان بهزیستی نیز استفاده کرد.
موسوی چلک میافزاید: ممکن است فردی که قصد طلاق دارد، علاوه بر مشاوره، به حمایتهای اجتماعی نیز نیازمند باشد؛ برای مثال، زنی که سرپرست خانوار است و در آستانه طلاق قرار دارد، ممکن است به خدمات حمایتی سازمان بهزیستی احتیاج داشته باشد. بنابراین، دسترسی به خدمات تخصصی و حمایتی باید بهگونهای طراحی شود که نیازهای مختلف افراد را پوشش دهد.
طبق اظهارات وی، حدود ۳۰۰۰ مرکز در این مجموعه میتوانند در ارائه خدمات مشارکت داشته باشند. استفاده از این ظرفیت، دسترسی مردم به خدمات را افزایش میدهد و امکان بهرهمندی از خدمات تخصصی را در مناطق مختلف فراهم میکند.
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با بیان اینکه محدود شدن فعالیتها به یک سامانه، حق انتخاب مردم را کاهش میدهد، تأکید میکند: ممکن است فردی تمایل داشته باشد خدمات مشاوره را از طریق مراکز وابسته به سازمان بهزیستی دریافت کند و فرد دیگری مسیر متفاوتی را انتخاب کند. آنچه اهمیت دارد، این است که خدمات در دسترس مردم قرار گیرد و هیچ ظرفیتی بدون دلیل از چرخه خدمترسانی خارج نشود.
موسوی چلک معتقد است که بخشی از اختلافنظرها ممکن است به مسائل اقتصادی و فعالیت مراکزی مربوط باشد که از طریق مرکز وکلا مجوز گرفتهاند یا با آن همکاری میکنند؛ اما تأکید سازمان این است که نباید منافع مراکز، جایگزین منافع مردم شود. باید شرایطی فراهم شود که مراکز مختلف امکان ارائه خدمات داشته باشند و مردم نیز از حق انتخاب برخوردار باشند. از سوی دیگر نیز آییننامه مربوط به این حوزه در چارچوب ماده ۸۰ قانون برنامه هفتم تدوین و در هیئت دولت تصویب شده و وظایف دستگاههای مرتبط، از جمله سازمان بهزیستی و وزارت ورزش و جوانان، در آن مشخص شده است. در چنین شرایطی، باید از ظرفیت سازمانی که برای انجام این مسئولیت تعیین شده است، استفاده شود.
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی تأکید میکند: انتظار داریم معاون اول قوه قضاییه درباره اختلافنظرهای موجود تصمیمگیری کند تا امکان استفاده از هر دو سامانه فراهم شود. موضوع اصلی، رقابت میان سامانهها یا مراکز نیست؛ بلکه باید دسترسی مردم به خدمات مشاورهای و مددکاری اجتماعی تسهیل شود و هیچیک از ظرفیتهای موجود بهدلیل اختلافنظرهای درونسازمانی کنار گذاشته نشود.
ضرورت آگاهی دختران نوجوان و مادرانشان از پیامدهای بارداری در سنین پایین

تصمیمگیری درباره زمان بارداری، نیازمند شناختی فراتر از تجربههای خانوادگی و باورهای رایج است؛ آگاهی درست میتواند به دختران نوجوان و مادرانشان کمک کند تا با شناخت بیشتری درباره سلامت و آینده تصمیم بگیرند.
ازدواج و فرزندآوری از موضوعاتی هستند که در بسیاری از خانوادهها با باورها، تجربهها و انتظارات مختلف همراهاند. در این میان، دختران نوجوان ممکن است پیش از آنکه شناخت کافی از شرایط جسمی و روانی خود و مسئولیتهای بارداری و مادری داشته باشند، با تصمیمهایی روبهرو شوند که بر جنبههای مختلف زندگیشان اثر میگذارد.
آموزش درباره سلامت باروری و پیامدهای بارداری در سنین پایین، بخشی از آگاهیبخشی ضروری به نوجوانان و خانوادههاست؛ موضوعی که تنها به انتقال اطلاعات پزشکی محدود نمیشود و شناخت نیازهای روانی، اجتماعی و حمایتی دختران را نیز دربرمیگیرد. گفتوگو با متخصصان این حوزه میتواند ابعاد مختلف این موضوع و راههای افزایش آگاهی در خانوادهها را روشنتر کند.
آمادگی برای مادر شدن تنها به توانایی جسمی محدود نمیشود
دکتر مژگان میرغفوروند، متخصص مامایی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به خطرات بارداری در سنین نوجوانی اظهار کرد: بارداری در این سنین میتواند با عوارضی برای مادر و جنین همراه باشد؛ زیرا بدن دختر نوجوان ممکن است هنوز به رشد و آمادگی کامل جسمی نرسیده باشد. احتمال بروز برخی مشکلات دوران بارداری و زایمان در مادران نوجوان بیشتر است و به همین دلیل، این بارداریها نیازمند توجه و مراقبت پزشکی ویژه هستند.
وی افزود: بارداری زودهنگام ممکن است سلامت مادر و روند رشد جنین را با چالشهایی روبهرو کند؛ ازاینرو لازم است خانوادهها پیش از تصمیمگیری درباره ازدواج و فرزندآوری در سنین پایین، از خطرات و پیامدهای احتمالی آن آگاهی داشته باشند. توجه به سلامت دختران نوجوان و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد جسمی آنان، در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به ابعاد روانی و اجتماعی بارداری زودهنگام خاطرنشان کرد: نوجوانی دورهای مهم برای رشد شخصیتی، ادامه تحصیل و کسب مهارتهای فردی و اجتماعی است. ورود زودهنگام به مسئولیت مادری میتواند فرصتهای تحصیلی و مسیر زندگی دختران را تحت تأثیر قرار دهد و فشارهای روانی و مسئولیتهایی فراتر از آمادگی آنها ایجاد کند. بنابراین، آمادگی برای مادر شدن تنها به توانایی جسمی محدود نیست و شرایط روانی و اجتماعی فرد نیز باید در نظر گرفته شود.
آگاهیبخشی درباره بارداری زودهنگام باید خانوادهها را نیز دربرگیرد
دکتر سمیه نقیزاده، متخصص مامایی و بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش خانواده در تصمیمگیری درباره ازدواج و بارداری دختران عنوان کرد: باورها، نگرشها و تجربههای خانوادگی میتوانند بر دیدگاه والدین و فرزندان درباره زمان ازدواج و فرزندآوری اثر بگذارند. در خانوادههایی که ازدواج در سنین پایین تجربه شده یا امری پذیرفتهشده به شمار میرود، ممکن است نگرش موافقتری نسبت به ازدواج و بارداری زودهنگام وجود داشته باشد؛ به همین دلیل، آگاهیبخشی باید مادران و دیگر اعضای خانواده را نیز دربرگیرد.
وی مطرح کرد: گاهی تصمیمگیری درباره ازدواج دختران نوجوان بر پایه تجربههای گذشته یا باورهای رایج خانوادگی انجام میشود، درحالیکه آشنایی با پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی بارداری در سنین پایین برای تصمیمگیری آگاهانه ضروری است. خانوادهها باید بتوانند بدون قضاوت و با گفتوگویی صریح، اطلاعات درست را در اختیار نوجوانان قرار دهند و در این زمینه از راهنمایی متخصصان سلامت کمک بگیرند.
وی با تأکید بر اهمیت آموزش در حوزه سلامت باروری گفت: مدارس، مراکز بهداشتی و والدین هر یک نقش مهمی در افزایش آگاهی دختران نوجوان دارند. آموزش متناسب با سن، آشنا کردن نوجوانان و خانوادهها با پیامدهای ازدواج و بارداری زودهنگام و فراهم کردن امکان دریافت اطلاعات معتبر از کارشناسان میتواند به اصلاح باورهای نادرست و تصمیمگیری آگاهانهتر کمک کند. این آموزشها زمانی اثربخشتر خواهند بود که تنها به دختران محدود نشوند و خانوادهها نیز در آن مشارکت داشته باشند.
یافته پژوهشگران تبریزی؛ آگاهی دختران نوجوان و مادرانشان از پیامدهای بارداری زودهنگام متوسط است
در همین زمینه، پژوهشی در شهرستان تبریز با هدف بررسی میزان آگاهی و نگرش دختران نوجوان و مادران آنها درباره بارداری در سنین پایین توسط دکتر میرغفوروند و دکتر نقیزاده در دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام شده است. در این مطالعه، ۵۴۰ نفر شامل ۲۷۰ دختر نوجوان و ۲۷۰ مادر آنها که در مراکز سلامت شهرستان پرونده داشتند، شرکت کردند و اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامههای دانش و نگرش جمعآوری شد.
نتایج این پژوهش نشان داد آگاهی دختران نوجوان و مادرانشان درباره بارداری در سنین پایین در سطح متوسط قرار دارد. همچنین مادرانی که خودشان یا یکی از فرزندانشان پیش از ۱۸ سالگی ازدواج کرده بودند، بیشتر با بارداری در سنین پایین موافق بودند؛ یافتهای که نقش تجربههای خانوادگی را در شکلگیری نگرش نسبت به این موضوع برجسته میکند.
این تحقیق نشان میدهد با وجود نگرش منفی دختران نوجوان و مادرانشان نسبت به ازدواج و بارداری زودهنگام، آگاهی آنها درباره پیامدهای این موضوع همچنان کافی نیست. ازاینرو، افزایش دانش دختران نوجوان و خانوادههای آنان درباره عوارض و پیامدهای نامطلوب ازدواج و بارداری در سنین پایین، از جمله اقداماتی است که پژوهشگران بر ضرورت آن تأکید کردهاند.
کاهش وزن با بهداشت خواب

متخصصان بهداشت عمومی میگویند اینکه چه زمانی از شب به خواب میرویم، نه فقط اینکه چقدر میخوابیم، در کاهش وزن و سلامت سوختوساز بدن عامل مهمی است که تاکنون کمتر به آن توجه شده است.
نتایج یک کارآزمایی کنترلشده به سرپرستی متخصصان بهداشت عمومی در دانشگاه نیویورک نشان داد در افراد مبتلا به پیشدیابت، میان زودتر خوابیدن با کاهش وزن ارتباط وجود دارد.
این مطالعه که در نشریه «پژوهش پرستاری» منتشر شد، نشان داد افزودن آموزش درباره بهداشت خواب به برنامه اصلاح سبک زندگی برای پیشگیری از دیابت، به شرکتکنندگان کمک کرد بهتر بخوابند و در طول روز کمتر احساس خوابآلودگی کنند. هرچند این فاکتور سلامتی، تغییری در سطح قند خون آنان ایجاد نکرد اما نشان داد که زمان خوابیدن میتواند هدفی تازه و امیدوارکننده در برنامههای کاهش وزن باشد.
سوزان کول مالون، استادیار دانشکده پرستاری دانشگاه نیویورک و نویسنده اصلی این مطالعه میگوید: به نظر میرسد اینکه چه زمانی به خواب میرویم، نه فقط اینکه چقدر میخوابیم، در کاهش وزن و سلامت سوختوساز بدن نقش مهمی داشته باشد.
مطالعات قبلی نشان میدهند که خواب نامناسب برای مثال خواب کمتر از هفت ساعت، دیر خوابیدن یا داشتن الگوی خواب نامنظم، با افزایش وزن و کنترل نامناسب قند خون ارتباط دارد. کمخوابی میتواند سطح هورمونهای استرس مانند کورتیزول را بالا ببرد و به مقاومت به انسولین دامن بزند. همچنین ممکن است تعادل هورمونهای تنظیمکننده اشتها را بهگونهای تغییر دهد که گرسنگی و مصرف غذا افزایش یابد.
دیر خوابیدن همچنین میتواند به غذا خوردن در ساعات پایانی شب منجر شود؛ یعنی زمانی که حساسیت بدن به انسولین و توانایی آن برای تنظیم قند خون پس از مصرف قند، در پایینترین سطح قرار دارند. در مقابل، زودتر به خواب رفتن ممکن است غذا خوردن در ساعات پایانی شب را محدود و زمان صرف غذا را با ساعاتی که بدن از نظر سوختوساز آمادگی بیشتری دارد، هماهنگتر کند.
مالون و همکارانش برای شناخت بهتر نقش بهداشت خواب در پیشگیری از دیابت، یک کارآزمایی تصادفی کنترلشده را برای افراد مبتلا به پیشدیابت که شبها کمتر از شش ساعت و نیم میخوابیدند، طراحی کردند. در این آزمایش، ۱۹۶ شرکتکننده ۲۱ تا ۶۴ ساله بهطور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. یک گروه در برنامه هشتهفتهای اصلاح سبک زندگی شرکت کرد و گروه دیگر، علاوه بر همان برنامه، آموزشهای مربوط به بهداشت خواب را نیز دریافت کرد.
شرکتکنندگان هر هفته در تماسهای تصویری با متخصصان، درباره تغذیه سالم، فعالیت بدنی و روشهای کنترل استرس برای پیشگیری از دیابت آموزش میدیدند، اما گروه دوم در جلساتی ویژه آموزش بهداشت خواب هم شرکت میکرد و درباره عادتهای مناسب خواب، تمرینهایی برای اینکه مغز تختخواب را با خوابیدن پیوند دهد و برنامهای برای جلو آوردن تدریجی ساعت خواب با هدف افزایش مجموع زمان خواب، آموزش دیدند.
همه شرکتکنندگان هر روز اطلاعات خواب خود را ثبت میکردند و پیش و پس از برنامه نیز از حسگرهای پایش مداوم قند خون و دستگاههای مچی ویژه موسوم به «اکتیگراف» استفاده کردند. این دستگاههای مچی با ثبت حرکت، الگوی خواب و بیداری را بررسی میکنند.
به گزارش مدیکالاکسپرس، هیچیک از دو برنامه سطح قند خون را تغییر نداد. در هر دو گروه، خواب بهبود یافت و وزن کاهش پیدا کرد. با این حال، در گروهی که آموزش بهداشت خواب دیده بود، بر اساس گزارش خود شرکتکنندگان، کیفیت خواب و خوابآلودگی روزانه بیشتر بهبود یافت. زمان خوابیدن افراد این گروه نیز بهطور معناداری جلو افتاد.
هنگامی که پژوهشگران همه شرکتکنندگان را، صرفنظر از گروهشان، بررسی کردند، دریافتند زودتر به خواب رفتن، مستقل از مدت خواب، با کاهش وزن بیشتر ارتباط دارد و به ازای هر یک ساعت جلو افتادن زمان به خواب رفتن، حدود ۶۰۰ گرم کاهش وزن در طول هشت هفته مشاهده شد.
متخصصان علاوه بر محدود شدن غذا خوردن در ساعات پایانی شب، به چند سازوکار احتمالی دیگر که شاید توضیح دهند چرا زودتر خوابیدن میتواند به کاهش وزن کمک کند، هم اشاره میکنند.
یکی از آنها این است که بیدار ماندن تا دیروقت با قرار گرفتن بیشتر در معرض نور مصنوعی، افزایش فعالیت بخش سمپاتیک دستگاه عصبی که واکنش «جنگ یا گریز» بدن را کنترل میکند و افزایش اشتها بر اثر هورمون گرسنگی، موسوم به «گرلین» ارتباط دارد.
مالون میگوید: انتظار داشتیم افزایش مدت خواب، سطح قند خون و روند کاهش وزن را در مبتلایان به پیشدیابت که خواب کوتاهی دارند، بهبود بخشد اما در آزمایشات ما چنین نتیجهای به دست نیامد. با این حال، یافتههایمان این احتمال را مطرح میکند که زودتر به خواب رفتن، مستقل از مدت خواب، بتواند هدف امیدوارکنندهای برای بهبود سلامت سوختوساز بدن در بلندمدت باشد.
پژوهشگاه رویان میز خدمت رایگان سلامت باروری برگزار میکند

همزمان با روز جهانی باروری، پژوهشگاه رویان روز دوشنبه ۱۱ آبانماه میز خدمت رایگانی را با هدف پاسخگویی به پرسشهای مردم درباره جنینشناسی، بارداری و ناباروری برگزار میکند.
این برنامه روز دوشنبه ۱۱ آبانماه ۱۴۰۵ در محل این پژوهشگاه برگزار میشود و فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره سلامت باروری و دسترسی به اطلاعات علمی و معتبر در این حوزه فراهم میکند.
در این میز خدمت، علاقهمندان و زوجها میتوانند پرسشهای خود را در زمینههای جنینشناسی، بارداری، ناباروری و موضوعات مرتبط با درمان ناباروری مطرح کنند و از راهنماییهای تخصصی کارشناسان مربوط بهرهمند شوند.
این برنامه با هدف ارتقای آگاهی عمومی، اصلاح باورهای نادرست و تسهیل دسترسی شهروندان به اطلاعات تخصصی حوزه سلامت باروری برگزار میشود.
پژوهشگاه رویان برگزاری این میز خدمت را در راستای ایفای مسئولیت اجتماعی و تقویت ارتباط مستقیم با مردم عنوان کرده است.
میز خدمت یادشده روز دوشنبه ۱۱ آبانماه، همزمان با دوم نوامبر و روز جهانی باروری، در محل پژوهشگاه رویان برگزار میشود و شرکت در آن برای عموم علاقهمندان رایگان است.
افزایش تولد پسران در سال جاری

براساس گزارشهای مرکز آمار، در بهار امسال میزان ولادت و فوتیهای ثبت شده نسبت به سال گذشته به ترتیب ۴.۳ درصد و ۳.۹ درصد کاهش داشته است.
براساس گزارشهای مرکز آمار ایران در بهار امسال، ۲۰۵ هزار و ۷۸ ولادت ثبت شده است که از این میزان ۱۰۶ هزار و ۴۴۷ پسر و ۹۸ هزار و ۶۳۱ دختر بودهاند. این در حالی است که در بهار ۱۴۰۴، ۲۱۴ هزار و ۲۲۸ ولادت ثبت شده که از این میزان ۱۱۱ هزار و ۲۴۱ پسر و ۱۰۲ هزار و ۹۸۷ دختر بودهاند.
مقایسه نرخ ولادت در بهار سالجاری با سال گذشته (بهار ۱۴۰۴) نشان میدهد که تعداد ولادتها در بهار ۱۴۰۵ نسبت به فصل مشابه سال گذشته حدود ۴.۳ درصد افت داشته است.
همچنین در بهار سالجاری ۱۱۳ هزار و ۲۸۷ فوتی ثبت شده است که از این میزان ۶۳ هزار و ۹۹۷ مرد و ۴۸ هزار و ۶۳۹ زن بودهاند.
در بهار ۱۴۰۴ نیز ۱۱۷ هزار و ۹۲۵ فوتی ثبت شده است که از این میزان ۶۳ هزار و ۱۰۸ مرد و ۵۴ هزار و ۸۱۷ زن بودند.
در تابستان، پاییز و زمستان سال گذشته نیز تعداد فوتیهای ثبت شده به ترتیب ۱۱۴ هزار و ۶۷۲ نفر، ۱۱۳ هزار و ۷۱۶ نفر و ۱۱۳ هزار و ۶۷۱ نفر بودهاند.
مقایسه درصد فوتیها در سال جاری و سال گذشته نشان میدهد که تعداد فوتیها در بهار ۱۴۰۵ نسبت به فصل مشابه سال قبل ۳.۹ درصد کاهش داشته است.
ذخیره مبلغ کارت امید مادر برای مادران فاقد حساب بانکی

دبیر ستاد ملی جمعیت در توضیح شرایط مادرانی که حساب بانکی ندارند، گفت: مبلغ ۲ میلیون تومان برای مادر ایرانی و فرزند متولدشده، در حساب ملی، یعنی روی همان شماره ملی مادر ذخیره میشود.
مرضیه وحید دستجردی در مصاحبه اختصاصی اظهار داشت: طرح کارت امید مادر از اول فروردینماه ۱۴۰۵ به اجرا درآمده و بر اساس آن، قرار است روز ۱۵ هر ماه، کمکهزینه مربوط به مادرانی که در ماه قبل فرزند به دنیا آوردهاند و تابعیت ایرانی دارند، به مدت ۲۴ ماه در اختیارشان قرار گیرد.
وی با تاکید بر اینکه هیچ نیازی به ثبت درخواست وجود ندارد، گفت: این فرایند بهصورت خودکار و از طریق هماهنگی میان سازمان ثبت احوال، وزارت رفاه و شرکت فارا (شرکت خدمات فناوری اطلاعات رفاه ایرانیان) انجام میشود و کمکهزینه مستقیما در اختیار مادران قرار میگیرد.
دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: مبلغ کمکهزینه ماهانه ۲ میلیون تومان است و در قالب کالابرگ به مادران ارائه میشود؛ به این معنا که امکان دریافت نقدی وجود ندارد، اما امکان خرید از همه فروشگاههایی که با سامانه کالابرگ قرارداد دارند، برای مادران فراهم است. این خریدها میتواند شامل تمامی ملزومات کودک، مواد غذایی و هر مورد دیگری باشد که مورد نیاز خانواده و کودک است.
وحید دستجردی توضیح داد: مادرانی که شماره حساب بانکی دارند، مبلغ ۲ میلیون تومان مستقیما در حساب بانکیشان قرار میگیرد و باید پیامک واریز این مبلغ برایشان ارسال شود.
وی تاکید کرد: در صورتی که مادران شماره تلفن همراه داشته باشند، پیامک واریز کمکهزینه حتما باید برایشان ارسال شود و در صورت دریافت نکردن پیامک، دبیرخانه ستاد ملی جمعیت موضوع را پیگیری میکند تا این پیامکها به مادران تحویل داده شود.
دبیر ستاد ملی جمعیت در توضیح شرایط مادرانی که حساب بانکی ندارند، گفت: مبلغ ۲ میلیون تومان برای مادر ایرانی و فرزند متولدشده، در حساب ملی، یعنی روی همان شماره ملی مادر ذخیره میشود.
وی افزود: مادرانی که حساب بانکی ندارند، هنگام مراجعه به فروشگاههای دارای قرارداد با سامانه کالابرگ، کافی است شماره ملی خود را ارائه کنند تا کارکنان فروشگاه بتوانند از طریق سامانه، مبلغ ذخیرهشده را فراخوانی کرده و مادر خرید خود را به مبلغ ۲ میلیون تومان انجام دهد.
وحید دستجردی گفت: ما از ابتدا در اطلاعرسانیهایمان از خانمها خواهش کردهایم که سعی کنند یک شماره حساب بانکی و یک خط تلفن همراه به نام خودشان داشته باشند. این دو عامل، مسیر دریافت کمکهزینه کارت امید مادر و اطلاعرسانیهای مرتبط با آن را برای مادران بسیار راحتتر و سریعتر میکند.
آرزو پاسلار برای چهار سال دیگر رئیس هیئت قایقرانی هرمزگان شد
تداوم اعتماد مجمع به سکاندار قایقرانی استان

مجمع انتخاباتی هیئت قایقرانی استان هرمزگان با حضور رئیس فدراسیون برگزار شد و آرزو پاسلار با کسب آرای اعضای مجمع، برای چهار سال دیگر در سمت ریاست این هیئت ابقا شد.
مجمع انتخاباتی هیئت قایقرانی استان هرمزگان با حضور علیرضا سهرابیان، رئیس فدراسیون قایقرانی، مهدی فولادی، مدیرکل ورزش و جوانان استان هرمزگان و اعضای مجمع، در سالن اجتماعات این ادارهکل برگزار شد.
در این مجمع، آرزو پاسلار، تنها نامزد ریاست هیئت قایقرانی هرمزگان، به تشریح برنامهها و اهداف خود برای چهار سال آینده پرداخت. پس از ارائه برنامهها، اعضای مجمع آرای خود را به صندوق انداختند و در پایان، پاسلار با کسب ۲۰ رأی برای چهار سال دیگر بهعنوان رئیس هیئت قایقرانی استان هرمزگان انتخاب شد.
گفتنی است در این مجمع، ۲۰ عضو دارای حق رأی حضور داشتند و انتخابات با مشارکت اعضای مجمع برگزار شد.
تیم اسکواش زنان ایران برای نخستینبار صاحب مدال آسیایی شد

تیم ملی اسکواش بانوان ایران با پیروزیمقابل پاکستان میزبان، برای نخستین بار در رقابتهای قهرمانی تیمی آسیا، مدال برنز این مسابقات را از آن خود کرد.
ملیپوشان کشورمان روز جمعه ۱۵ آبانماه در چهارمین دیدار خود از بیستوسومین دوره این رقابتها در اسلامآباد، به مصاف پاکستان رفتند و با برد نرگس سلطانی و فرشته اقتداری، این دستاورد تاریخی را کسب کردند.
در بازی نخست، نرگس سلطانی با برتری ۳ بر صفر مقابل سحرش علی، نخستین برد را برای ایران به دست آورد. سلطانی در سه گیم متوالی با نتایج ۱۱ بر ۹، ۱۱ بر ۵ و ۱۱ بر ۸ پیروز شد.
در دومین مسابقه، باران محمدپور با نتیجه ۳ بر یک مقابل حریف پاکستانی خود؛ ماهنور علی، نتیجه را واگذار کرد تا دو تیم در مجموع یک بر یک برابر شوند.
در بازی سوم و تعیینکننده، فرشته اقتداری با پیروزی قاطع ۳ بر صفر مقابل ثنا بهادر، برتری ایران را قطعی کرد. اقتداری در سه گیم متوالی با نتایج ۱۱ بر ۸، ۱۱ بر ۶ و ۱۱ بر ۶ به پیروزی رسید.
بانوان اسکواش ایران که پیشتر کره جنوبی را نیز شکست داده بودند توانستند با این پیروزی، عنوان سومی آسیا را از آن خود کنند.
تیم ملی بانوان ایران با ترکیب فرشته اقتداری، نرگس سلطانی، باران محمدپور و نجمه بوشهریزاده با مربیگری الهام رمضانی در این رقابت ها حضور دارد.
هر روز ۱۴۳ زن برای همسرآزاری به پزشکی قانونی میروند

آخرین گزارش وضعیت اجتماعی فرهنگی مرکز آمار ایران منتشر شده و آمارهای مربوط به بهار 1405 را به روزرسانی کرده است. در این گزارش آخرین آمار مربوط به مدعیان همسرآزاری با استناد به دادههای سازمان پزشکی قانونی منتشر شده است.اکوایران: 13 هزار و 347 معاینه مربوط به زنان مدعی همسرآزاری جسمی در مراکز پزشکی قانونی در بهار 1405 ثبت شده است.
این آمار در تازهترین گزارش اجتماعی و فرهنگی مرکز آمار ایران با عنوان «موارد معاینات مربوط به مدعیان همسرآزاری» منتشر شده است. البته این ارقام نشاندهنده تعداد معاینات انجامشده است و لزوماً نمیتوان آن را معادل تعداد زنان خشونتدیده دانست.بررسی آمارها نشان میدهد که تعداد معاینات مربوط به همسرآزاری جسمی در زنان در بهار 1405 نسبت به زمستان سال قبل افزایش یافته است. در زمستان 1404 در مجموع ۹ هزار و ۸۱۳ مورد معاینه در این زمینه ثبت شده بود که این رقم در بهار به ۱۳ هزار و ۳۴۷ مورد رسیده است. آمار معاینات مربوط به همسرآزاری روانی نیز روند افزایشی داشته است. در حالی که در زمستان ۱۴۰۴ تنها ۱۹ مورد معاینه مربوط به زنان مدعی همسرآزاری روانی ثبت شده بود این تعداد در بهار ۱۴۰۵ به ۳۰ مورد افزایش یافته است.
با این حال مقایسه بهار ۱۴۰۵ با فصل مشابه سال قبل تصویر متفاوتی را نشان میدهد. در بهار ۱۴۰۴ تعداد معاینات مربوط به زنان مدعی همسرآزاری جسمی ۱۴ هزار و ۱۳۱ مورد بود که در بهار امسال به ۱۳ هزار و ۳۴۷ مورد کاهش یافته است. همچنین تعداد معاینات مربوط به همسرآزاری روانی در زنان از ۳۹ مورد در بهار ۱۴۰۴ به ۳۰ مورد در بهار ۱۴۰۵ رسیده است.
بررسی آمارهای سالانه نیز از کاهش تعداد معاینات مربوط به همسرآزاری جسمی در زنان حکایت دارد. براساس این گزارش در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۵۱ هزار و ۹۸۲ مورد معاینه در این زمینه ثبت شده است. این در حالی است که تعداد معاینات در سال ۱۴۰۳ به ۶۰ هزار و ۱۹۷ مورد میرسید. در مقابل آمار معاینات مربوط به همسرآزاری روانی در زنان افزایش یافته است. در سال ۱۴۰۳ در مجموع ۸۵ مورد معاینه مربوط به زنان مدعی همسرآزاری روانی ثبت شده بود که این تعداد در سال ۱۴۰۴ به ۱۱۴ مورد رسیده است.
بررسی آمارهای مرکز آمار ایران نشان میدهد که تعداد معاینات مربوط به همسرآزاری جسمی در زنان در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود 13.6 درصد کاهش داشته است. همچنین مقایسه بهار ۱۴۰۵ با فصل مشابه سال قبل از کاهش پنج درصدی این معاینات حکایت دارد. با این حال تعداد معاینات ثبتشده در بهار ۱۴۰۵ نسبت به زمستان ۱۴۰۴ حدود 36 درصد افزایش یافته است. در مقابل، معاینات مربوط به همسرآزاری روانی در زنان در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل حدود 34 درصد افزایش داشته است.
اما آیا کاهش آمار الزاما به معنای کاهش خشونتهای مربوط به همسرآزاری است؟ پیمان حاج محمود عطار، وکیل دادگستری در گفتوگو با اکوایران میگوید: لزوماً کاهش آمار جرائم ثبتشده در نهادهای حمایتی مانند سازمان بهزیستی کشور و همچنین نهادهای انتظامی و قضایی مانند نیروی انتظامی و مراجع قضایی به معنای کاهش وقوع جرم نیست.
او ادامه میدهد: در برخی موارد قربانی یا بزهدیده به دلیل محدودیتها و رودربایستیهای اخلاقی ناشی از موقعیت اجتماعی خود یا نوع رابطهای که با فرد بزهکار دارد مانند رابطه زناشویی یا رابطه پدر و فرزندی از اعلام بزهدیدگی یا ضرب و جرح واردشده به خود خودداری میکند. همچنین ممکن است بزهدیده به دلیل تهدید از سوی فرد بزهکار از طریق واسطهها یا وجود سایر موانع از شکایت یا اعلام جرم و آشکار کردن موضوع خودداری کند.
این وکیل دادگستری تأکید میکند: میان جرائم کشفشده و اعلامشده با جرائمی که در واقع رخ دادهاند همواره در جوامع مختلف فاصله آماری قابل توجهی وجود دارد.