ماه: مهر ۱۴۰۵
آغاز برنامه‌های آگاهی بخشی سرطان پستان با تاکید بر غربالگری و خودمراقبتی
مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به آغاز برنامه‌های آگاهی‌بخشی سرطان پستان از ۹ مهر تا ۹ آبان، بر اهمیت سبک زندگی سالم، شناسایی زودهنگام و اقدام به موقع تأکید کرد و گفت: پیام اصلی این ماه، ترس و اضطراب نیست، بلکه آگاهی، امید و اقدام به‌موقع است.
جعفر جندقی آگاهی و خودمراقبتی، غربالگری و معاینه‌های دوره‌ای و پیشگیری و سبک زندگی سالم را سه ستون اصلی مقابله با این بیماری عنوان کرد و از بانوان، به‌ویژه گروه سنی ۳۰ تا ۶۹ سال، خواست از خدمات آموزش خودمراقبتی و غربالگری ارائه‌شده در مراکز بهداشتی و درمانی کشور بهره‌مند شوند.
مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اینکه در آستانه ماه جهانی آگاهی‌بخشی سرطان پستان و آغاز برنامه‌های آگاهی‌بخشی این سرطان در سراسر کشور – از ۹ مهر تا ۹ آبان- هستیم گفت: سرطان پستان یکی از شایع‌ترین سرطان‌های زنان است که رعایت سبک زندگی سالم، شناسایی زودهنگام و اقدام به‌موقع شانس درمان موفق و بهبود کیفیت زندگی را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.
وی ادامه داد: مهمترین اقدامات، آشنایی بانوان با راهکارهای پیشگیرانه؛ از جمله عوامل خطر و علایم هشدار، توجه به تغییرات غیرعادی، خودآزمایی و انجام به‌موقع معاینه و غربالگری است. در واقع، پیام اصلی این ماه، ترس و اضطراب نیست؛ آگاهی، امید و اقدام به‌موقع است.
سلامت بانوان، تنها یک مسئله فردی نیست
جندقی با اشاره به اینکه سلامت بانوان، تنها یک مسئله فردی نیست؛ سرمایه اجتماعی، خانوادگی و ملی ما است گفت: بانوی سالم، خانواده‌ای پویا، جامعه‌ای قوی و آینده‌ای روشن می‌سازد، از این رو، توجه به سلامت بانوان و ایجاد فرهنگ مراقبت از خود، وظیفه‌ای مشترک میان خود بانوان، خانواده‌ها، نظام سلامت و کل جامعه است.
وی با تاکید بر اینکه مقابله با این بیماری سه ستون اصلی دارد افزود: اول آگاهی و خودمراقبتی آشنایی و توجه به بدن و تغییرات غیرعادی آن است که مهمترین پیام ما این است که هیچ تغییر غیرعادی نباید نادیده گرفته یا اقدام برای آن به تأخیر انداخته شود، مراجعه به مراکز بهداشتی درمانی نشانه مسئولیت‌پذیری در قبال خود و خانواده است.
مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: دوم غربالگری و معاینه‌های دوره‌ای یک تا دو ساله است که بر اساس آن انجام خودآزمایی، معاینه‌های بالینی و غربالگری‌های توصیه شده توسط ماما یا پزشک، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای شناسایی زودهنگام است، از بانوان، به ویژه ۳۰ تا ۶۹ سال دعوت میکنیم از خدمات غربالگری و آموزش‌های خودمراقبتی ارائه‌شده در مراکز بهداشتی درمانی کشور بهره‌مند شوند.
وی افزود: پیشگیری و سبک زندگی سالم سومین ستون است که اگرچه برخی از عوامل خطر قابل کنترل نیستند، اما رعایت اصول سبک زندگی سالم – شامل حفظ وزن مناسب، تحرک و فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، و پرهیز از عوامل مضر مانند دخانیات – می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر ایفا کند. همچنین، شناخت سابقه خانوادگی و در صورت نیاز، مشورت با متخصصان، از جمله مواردی است که نباید فراموش شود.
جندقی خاطرنشان کرد: به هر حال، سرطان پستان صرفا مسئله‌ای پزشکی نیست؛ مسئله‌ای اجتماعی، روانی و خانوادگی هم است. خانواده‌ها به‌ویژه همسران، پدر و مادرها و فرزندان، نقشی کلیدی در تشویق بانوان به معاینه‌های دوره‌ای، کاهش استرس، همراهی در فرایند درمان و حمایت عاطفی دارند.
به گفته وی از تمامی همکاران در دانشگاه، دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور و نیز رسانه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد، نهادهای فرهنگی و مسئولان محلی و ملی می‌خواهیم در طول این ماه با هماهنگی با دانشگاه، دانشکده‌های علوم پزشکی، علاوه بر تقویت فرهنگ‌سازی پیرامون آگاهی‌بخشی و خود مراقبتی و انتشار پیام‌های علمی و امیدوارکننده، دسترسی آسان بانوان به خدمات آموزش خودمراقبتی، غربالگری، تشخیص زودهنگام و درمان را تسهیل و تسریع کنند.
براساس این گزارش، دانشگاه ها و دانشکده‌های علوم پزشکی می‌توانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی خود مانند خیرین حوزه سرطان از بیماران و خانواده‌های آنان حمایت اجتماعی و روانی کنند و تجربه‌های موفق و نمونه‌های انگیزشی را با حفظ حریم خصوصی منتشر کنند. ماه آگاهی‌بخشی سرطان پستان، ماهی برای یادآوری است؛ یادآوری اینکه سلامت، اولویت است؛ یادآوری اینکه اقدام به‌موقع، زندگی نجات می‌دهد و یادآوری اینکه هیچ بانویی در این مسیر تنها نیست.
پویش سرطان‌ها تحت عنوان با هم علیه سرطان؛ از پیشگیری تا درمان و تسکین، از ابتدای سال جاری در کل کشور در حال اجراست و آگاهی بخشی سرطان پستان نیز جزئی از این برنامه است که از ۹ مهر تا ۹ آبان با تمرکز بیشتری، همزمان با سراسر جهان، اجرا می‌شود.
امیدوارم اقدامات و برنامه‌های این ماه، نه صرفاً یک رویداد سالانه، بلکه آغازی بر تغییر نگرش و تقویت فرهنگ سلامت در جامعه باشد.
تأخیر در گفتار می‌تواند زنگ خطر کم‌شنوایی باشد
عضو هیات‌مدیره انجمن علمی شنوایی‌شناسی ایران، با اشاره به اهمیت تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی در نوزادان و کودکان گفت: کم‌شنوایی یکی از چالش‌های خاموش دوران کودکی است که اگر به موقع تشخیص داده نشود، می‌تواند بر رشد مغزی، تکامل گفتار و زبان، مهارت‌های ارتباطی و روند تحصیلی کودک تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
دکتر نسرین گوهری افزود: شناسایی علت‌های زمینه‌ای کم‌شنوایی، نخستین گام در مدیریت این اختلال است و عوامل مؤثر بر بروز آن را می‌توان در سه دوره پیش از تولد، هنگام تولد و پس از تولد بررسی کرد.
عوامل مؤثر بر کم‌شنوایی در سه دوره
وی با اشاره به عوامل دوران پیش از تولد اظهار کرد: عوامل ژنتیکی، ابتلای مادر به برخی عفونت‌ها از جمله سایتومگالوویروس، مصرف برخی داروها و بیماری‌های زمینه‌ای مادر می‌توانند در بروز مشکلات شنوایی در نوزاد نقش داشته باشند.
گوهری ادامه داد: در زمان تولد نیز عواملی مانند تولد زودرس، وزن پایین هنگام تولد، زردی شدید و کمبود اکسیژن، به‌ویژه در نوزادانی که نیازمند بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) هستند، از عوامل خطر کم‌شنوایی محسوب می‌شوند.
وی با بیان اینکه برخی عوامل پس از تولد نیز می‌توانند موجب آسیب شنوایی شوند، گفت: بیماری‌هایی مانند مننژیت، عفونت‌های مزمن گوش میانی واستفاده از داروهای سمی برای شنوایی از جمله عواملی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
عضو هیات مدیره انجمن علمی شنوایی‌شناسی ایران با تأکید بر ضرورت توجه والدین به علائم هشداردهنده، بیان کرد: تأخیر در شروع یا تکامل گفتار، اختلال در تلفظ صحیح برخی حروف، بلند کردن صدای تلویزیون، بی‌توجهی به صدا زدن یا دستورات ساده و همچنین سابقه عفونت‌های مکرر گوش می‌توانند از نشانه‌های احتمالی مشکلات شنوایی باشند.
گوهری خاطرنشان کرد: مشاهده این علائم لزوماً به معنای کم‌شنوایی نیست، اما والدین باید در صورت مشاهده چنین نشانه‌هایی، ارزیابی تخصصی شنوایی کودک را جدی بگیرند.
تأکید بر قانون طلایی ۱-۳-۶ در تشخیص کم‌شنوایی
وی غربالگری شنوایی نوزادان را یکی از مهمترین اقدامات برای شناسایی کم‌شنوایی‌های پنهان دانست و گفت: بر اساس قانون طلایی «۱-۳-۶»، غربالگری شنوایی باید حداکثر تا یک ماهگی انجام شود، تشخیص قطعی کم‌شنوایی در صورت وجود مشکل تا سه ماهگی صورت گیرد و مداخله و درمان نیز حداکثر تا ۶ ماهگی آغاز شود.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود: غربالگری شنوایی می‌تواند پیش از ترخیص نوزاد از بیمارستان یا حداکثر تا یک ماهگی انجام شود و آزمون‌هایی مانند OAE و ABR برای ارزیابی شنوایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
گوهری ادامه داد: در صورت تأیید کم‌شنوایی، مداخلات درمانی باید هرچه سریع‌تر آغاز شود که می‌تواند شامل استفاده از سمعک و آغاز توانبخشی باشد و در موارد شدیدتر نیز فناوری کاشت حلزون می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.
کم‌شنوایی درمان‌نشده می‌تواند بر رشد اجتماعی و تحصیلی کودک اثر بگذارد
وی با هشدار نسبت به پیامدهای تشخیص دیرهنگام کم‌شنوایی گفت: اگر کم‌شنوایی در سال‌های طلایی رشد شناسایی نشود، می‌تواند موجب تأخیرهای قابل توجه در یادگیری زبان و گفتار شود و در ادامه، عملکرد تحصیلی، مهارت‌های شناختی و توانایی برقراری ارتباط مؤثر کودک با اطرافیان را تحت تأثیر قرار دهد.
عضو هیات مدیره انجمن علمی شنوایی‌شناسی ایران افزود: مشکلات ارتباطی ناشی از کم‌شنوایی ممکن است کودک را با چالش‌هایی مانند انزوای اجتماعی، دشواری در برقراری ارتباط با همسالان و کاهش اعتمادبه‌نفس مواجه کند و در صورت تداوم و نبود مداخله مناسب، این مشکلات می‌توانند در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا کنند و بر زندگی اجتماعی و شغلی فرد تأثیر بگذارند.
کم‌شنوایی در کودکان بن‌بست نیست
گوهری با تأکید بر اینکه کم‌شنوایی در کودکان با امکانات و دانش پزشکی امروز یک بن‌بست نیست، اظهار کرد: از درمان‌های پزشکی عفونت‌های گوش گرفته تا استفاده به‌موقع از سمعک‌های پیشرفته و در موارد شدیدتر، کاشت حلزون، روش‌های مختلفی برای کمک به کودکان کم‌شنوا وجود دارد.
وی با بیان اینکه تجهیزات و فناوری‌های درمانی تنها بخشی از مسیر توانبخشی هستند، تصریح کرد: آنچه اهمیت زیادی دارد، تداوم توانبخشی و گفتاردرمانی است؛ چراکه کودک باید بتواند صداها را درک کند، کلمات را بیاموزد و مهارت‌های ارتباطی خود را توسعه دهد.
وی تأکید کرد: آگاهی والدین، انجام غربالگری در زمان مناسب، تشخیص زودهنگام و آغاز سریع درمان و توانبخشی، نقش مهمی در جلوگیری از پیامدهای کم‌شنوایی و کمک به کودک برای رشد، یادگیری و برقراری ارتباط مؤثر با جامعه دارد.
پیری به معنای ابتلا به آلزایمر نیست/سبک زندگی از دوران میانسالی اصلاح شود
عضو هیات علمی گروه آموزشی سالمندی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، با اشاره به گذار جمعیتی ایران و افزایش نرخ سالمندی، بر ضرورت آمادگی نظام سلامت برای مدیریت چالش‌های شناختی تاکید کرد.
ژاله زندیه، با رد این باور عمومی که «افزایش سن، عامل اجتناب‌ناپذیر ابتلا به دمانس و آلزایمر است»، تصریح کرد: سالمند شدن لزوماً به معنای ابتلا به بیماری نیست. اگرچه با افزایش جمعیت سالمند، تعداد افرادی که با اختلالات شناختی زندگی می‌کنند رو به فزونی است، اما باید توجه داشت که بسیاری از عوامل خطر دمانس قابل اصلاح هستند و اقدامات پیشگیرانه می‌تواند نقش مهمی در کنترل و کاهش سرعت پیشرفت این اختلالات ایفا کند.
آلزایمر؛ فراتر از یک فراموشی ساده
این متخصص حوزه سالمندی با تبیین ابعاد پیچیده آلزایمر اظهار داشت: این بیماری نباید فقط با «فراموشی» تعریف شود؛ بلکه می‌تواند منجر به اختلال در قدرت تصمیم‌گیری، حل مسئله، مهارت‌های ارتباطی، جهت‌یابی و حتی تغییرات شدید رفتاری و شخصیتی شود. بنابراین، هرگونه تغییر در توانایی انجام فعالیت‌های روزمره یا ضعف در جهت‌یابی محیطی سالمندان، نیازمند توجه فوری و ارزیابی‌های تخصصی است.
مراقبت از مغز از دوران میانسالی آغاز می‌شود
زندیه با تاکید بر اینکه مراقبت از سلامت مغز نباید به دوران سالمندی موکول شود، افزود: کنترل عوامل خطر زمینه‌ای نظیر فشار خون، دیابت و چاقی، همراه با تداوم فعالیت‌های بدنی و ذهنی منظم از دوران میانسالی، کلید طلایی پیشگیری از بروز زودهنگام علائم است.
عضو هیات علمی گروه آموزشی سالمندی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی با تاکید بر ضرورت هوشیاری خانواده‌ها نسبت به سلامت سالمندان خاطرنشان کرد: تغییرات رفتاری و شناختی سالمندان را نباید به حساب «پیری طبیعی» گذاشت. تشخیص زودهنگام، کلید اصلی بهبود کیفیت زندگی بیمار و کاهش بار روانی و اقتصادی بر دوش خانواده‌ها و نظام سلامت است؛ لذا اقدام امروز ما می‌تواند از بروز بحران‌های جدی‌تر در سال‌های آتی پیشگیری کند.
کاهش ریسک سرطان‌های شایع با اصلاح الگوی تغذیه؛ از گیاه‌خواری تا ماهی‌خواری
پژوهشی تازه نشان می‌دهد رژیم‌های گیاه‌خواری و ماهی‌خواری با کاهش خطر چند سرطان شایع، از جمله سرطان پستان، پروستات، کلیه و روده بزرگ، مرتبط هستند و برای تغییرات کوچک در الگوی غذایی هم می‌توانند مفید باشند.
به گزارش گروه علمی ایرنا، وبگاه ایتینگ وِل در گزارشی آورده است:
بسیاری از ما می‌خواهیم هر کاری که می‌توانیم برای پیشگیری از سرطان انجام دهیم. بسیاری از عوامل خطر سرطان خارج از کنترل ما هستند، اما یک مطالعه بزرگ تازه نشان می‌دهد عادت‌های غذایی روزانه ممکن است یکی از مؤثرترین راه‌ها برای کاهش این خطر باشد.
پژوهشگران داده‌های سلامت نزدیک به ۲ میلیون نفر را تا ۲۷ سال پیگیری کردند و دریافتند برخی الگوهای غذایی با خطر کمتر چند سرطان شایع، از جمله سرطان پستان، پروستات، کلیه و روده بزرگ، مرتبط است.
این یافته‌ها در مجله بریتانیایی سرطان/ British Journal of Cancer منتشر شده است. این پژوهش به‌طور جامع بررسی می‌کند که رژیم‌های مختلف، گیاه‌خواری، ماهی‌خواری و رژیم‌های مبتنی‌بر گوشت سفید در مقابل گوشت قرمز، از نظر خطر سرطان چگونه با یکدیگر مقایسه می‌شوند.
این مطالعه چگونه انجام شد؟
پژوهشگران در این مطالعه، داده‌های ۹ پژوهش بزرگ را با هم ترکیب کردند. این پژوهش‌ها وضعیت افراد را در طول زمان دنبال کرده بودند. شرکت‌کنندگان در آغاز هر مطالعه بر اساس آنچه گزارش کرده بودند، در پنج گروه غذایی قرار گرفتند:
گوشت‌خواران: کسانی که گوشت قرمز یا فرآوری‌شده (مثل سوسیس و کالباس) مصرف می‌کنند؛
مصرف‌کنندگان گوشت سفید: مرغ و بوقلمون، بدون گوشت قرمز یا فرآوری‌شده؛
ماهی‌خواران: ماهی، بدون گوشت یا مرغ؛
گیاه‌خواران: بدون گوشت و ماهی، اما لبنیات و/یا تخم‌مرغ مصرف می‌کنند؛
وگان‌ها: هیچ محصول حیوانی مصرف نمی‌کنند.
در مجموع، حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در این تحلیل شرکت داشتند و پژوهشگران ۱۷ نوع سرطان مختلف را در دوره‌های پیگیری ۶ تا ۲۷ ساله بررسی کردند. آنها نتایج را برای عواملی تنظیم کردند که می‌توانند بر خطر سرطان اثر بگذارند؛ عواملی مثل سیگار، مصرف الکل، فعالیت بدنی، شاخص توده بدنی (معیاری برای سنجش تناسب وزن و قد)، سابقه دیابت و در زنان مصرف هورمون و سابقه بارداری.
یافته‌های این مطالعه چه بود؟
گیاه‌خواران در مقایسه با گوشت‌خواران با خطر کمتری برای ابتلا به چند نوع سرطان روبه‌رو بودند:
سرطان لوزالمعده: ۲۱ درصد کمتر
سرطان پستان: ۹ درصد کمتر
سرطان پروستات: ۱۲ درصد کمتر
سرطان کلیه: ۲۸ درصد کمتر
مولتیپل میلوما (نوعی سرطان خون): ۳۱ درصد کمتر
اما احتمال ابتلای گیاه‌خواران به نوعی سرطان مری تقریباً دو برابر گوشت‌خواران بود.
ماهی‌خواران در مقایسه با گوشت‌خواران، کمتر در معرض ابتلا به چند نوع سرطان بودند:
سرطان روده بزرگ: ۱۵ درصد کمتر
سرطان پستان: ۷ درصد کمتر
سرطان کلیه: ۲۷ درصد کمتر
کسانی که گوشت سفید می‌خوردند اما گوشت قرمز یا فرآوری‌شده مصرف نمی‌کردند، ۷ درصد خطر کمتر ابتلا به سرطان پروستات داشتند.
غافلگیرکننده این بود که وگان‌ها در مقایسه با گوشت‌خواران ۴۰ درصد بیشتر در خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ قرار داشتند؛ اما پژوهشگران هشدار می‌دهند این نتیجه فقط بر پایه ۹۳ مورد سرطان در وگان‌ها به‌دست آمده و در همه بررسی‌های تکمیلی تأیید نشد. آنها گمان می‌کنند مصرف کم کلسیم، که در رژیم وگان رایج است، ممکن است در این افزایش خطر نقش داشته باشد، چون کلسیم با کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ مرتبط است.
این مطالعه محدودیت‌هایی هم داشت: رژیم غذایی فقط در آغاز ارزیابی شد، به‌صورت خودگزارشی بود و بیشتر شرکت‌کنندگان در اروپای غربی و آمریکای شمالی زندگی می‌کردند. پژوهشگران همچنین اشاره می‌کنند رژیم‌های گیاهی بسیار متنوع‌اند؛ رژیمی که سرشار از کربوهیدرات‌های فرآوری‌شده (مثل آرد سفید و شکر) باشد هم از نظر فنی گیاه‌خواری محسوب می‌شود، هرچند فواید سلامتی آن بسیار کمتر است.
این یافته‌ها در زندگی واقعی چه معنایی دارند؟
لازم نیست کاملاً گیاه‌خوار شوید تا خطر ابتلای خود به سرطان را کاهش دهید. این مطالعه نشان می‌دهد حتی تغییرات کوچک در الگوی غذایی هم می‌تواند تفاوت ایجاد کند. چند نکته عملی:
رژیم ماهی‌خواری را در نظر بگیرید. خوردن ماهی به‌جای گوشت در این مطالعه یکی از پایدارترین ارتباط‌های محافظتی را نشان داد؛ به‌ویژه برای سرطان‌های روده بزرگ، پستان و کلیه؛
بشقاب خود را پر از گیاه کنید. رژیم‌های گیاهی معمولاً فیبر، ویتامین ث (C) و کاروتنوئید بیشتری دارند که همه می‌توانند از سرطان پیشگیری کنند؛
اگر گوشت می‌خورید، به نوع آن فکر کنید. حتی تغییر از گوشت قرمز و فرآوری‌شده به گوشت سفید، خطر ابتلا به سرطان پروستات را کاهش می‌داد.
اگر وگان هستید، به کلسیم و دیگر مواد مغذی توجه کنید. یافته مربوط به سرطان روده بزرگ در وگان‌ها ممکن است با مصرف کم کلسیم مرتبط باشد. اما گزینه‌های وگان مثل شیرهای گیاهی غنی‌شده، بادام و سبزیجات برگ‌دار می‌توانند به تأمین کلسیم لازم کمک کنند.
تأییدی بر توصیه‌های تغذیه‌ای
این پژوهش، توصیه‌ای را که علم تغذیه سال‌هاست مطرح می‌کند تقویت می‌کند: رژیم‌هایی که بر پایه غذاهای گیاهی کامل بنا شده‌اند و گوشت قرمز و فرآوری‌شده کمتری دارند، به نظر می‌رسد سلامت بلندمدت را بهتر تضمین می‌کنند.
چیپس کدو سبز؛ جایگزین سالم چیپس‌های پرروغن و شور
وقتی هوس یک میان‌وعده ترد و خوش‌طعم می‌کنید، لازم نیست همیشه سراغ چیپس‌های صنعتی بروید. چیپس کدو سبز را می‌توان با چند ماده ساده و مقدار کمی روغن در خانه تهیه کرد. در این روش امکان کنترل میزان نمک و روغن فراهم می‌شود و کدو سبز را به خوراکی ترد و متفاوت تبدیل می‌کند.
کدو سبز از سبزیجات کم‌کالری است که در کنار آب فراوان، مقداری فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی در اختیار بدن قرار می‌دهد. یک کدو سبز متوسط حدود ۳۳ کالری و ۲ گرم فیبر دارد و منبعی از ویتامین C، ویتامین B۶، فولات و پتاسیم محسوب می‌شود. این مرکز همچنین توصیه می‌کند پوست کدو سبز هنگام مصرف جدا نشود، زیرا بخشی از مواد مغذی آن در پوست قرار دارد.
البته تبدیل کدو سبز به چیپس به این معنا نیست که تمام خواص سبزی تازه بدون تغییر باقی می‌ماند. حرارت می‌تواند بخشی از برخی ویتامین‌ها را کاهش دهد و مقدار دقیق مواد مغذی چیپس نیز به میزان خشک شدن، دمای فر و مدت پخت بستگی دارد. تاکید می‌شود که روش پخت بر میزان حفظ مواد مغذی سبزیجات اثر دارد و روش‌هایی که زمان پخت کوتاه‌تر و تماس کمتری با آب دارند، معمولا به حفظ مواد مغذی کمک بیشتری می‌کنند. بنابراین بهتر است چیپس کدو سبز را یک میان وعده خانگی بر پایه سبزیجات و نه یک خوراکی کاملا بدون کالری یا جایگزین همه مواد غذایی مفید روزانه بدانیم.
مواد لازم برای تهیه چیپس کدو سبز
برای تهیه یک مقدار خانگی چیپس کدو سبز، به چند عدد کدو سبز تازه و سفت، مقدار کمی روغن زیتون، نمک و ادویه‌هایی مانند پاپریکا و فلفل سیاه نیاز دارید. در دستور ارائه‌شده در آرگا، برای ۲ تا ۳ عدد کدو سبز، حدود ۲ قاشق غذاخوری روغن زیتون، یک قاشق چای‌خوری نمک، پودر سبزی، پاپریکا و فلفل سیاه پیشنهاد شده است.
البته مقدار چاشنی‌ها کاملا قابل تغییر است. اگر هدف شما تهیه میان‌وعده‌ای سبک‌تر است، لازم نیست روغن زیادی استفاده کنید. کافی است سطح برش‌های کدو به مقدار کمی روغن آغشته شود. همچنین می‌توان مقدار نمک را کاهش داد و برای ایجاد طعم بیشتر از ادویه‌هایی مانند پاپریکا، آویشن، پودر سیر یا فلفل سیاه استفاده کرد.
کاهش نمک می‌تواند انتخاب مناسبی برای افرادی باشد که به مصرف سدیم رژیم غذایی خود توجه دارند. در الگوی غذایی سالم نیز بر استفاده بیشتر از سبزیجات و انتخاب مواد غذایی متنوع تاکید می‌شود.
راز ترد شدن چیپس کدو سبز چیست؟
مهمترین تفاوت چیپس کدو سبز با بسیاری از سبزیجات دیگر، مقدار زیاد آب موجود در آن است. اگر برش‌های کدو مستقیما داخل فر قرار بگیرند و رطوبت زیادی داشته باشند، ممکن است به جای اینکه ترد و خشک شوند، نرم و پخته شوند.
به همین دلیل مرحله گرفتن آب اضافی اهمیت زیادی دارد. بر اساس دستور آرگا، کدوها ابتدا باید به شکل حلقه‌های بسیار نازک و تقریبا یکنواخت برش داده شوند. در این دستور ضخامت حدود ۲ میلی‌متر پیشنهاد شده است. سپس مقدار کمی نمک روی برش‌ها پاشیده می‌شود و حدود ۳۰ دقیقه در اختیار می‌مانند تا بخشی از آب خود را از دست بدهند. بعد باید با دستمال تمیز، رطوبت سطحی آنها گرفته شود.
یکنواخت بودن برش‌ها نیز اهمیت زیادی دارد. اگر بخشی از کدو ضخیم و بخش دیگر بسیار نازک باشد، برش‌های نازک زودتر خشک یا حتی سوخته می‌شوند، در حالی که قسمت‌های ضخیم‌تر همچنان نرم باقی می‌مانند. استفاده از رنده یا اسلایسر مناسب می‌تواند به ایجاد برش‌هایی تقریبا هم‌اندازه کمک کند.
طرز تهیه چیپس کدو سبز در فر
بعد از شست‌وشوی کدوها، دو سر آنها را جدا کنید و کدو را با پوست به صورت حلقه‌های نازک برش بزنید. همان‌طور که گفته شد، نگه داشتن پوست کدو نه تنها ظاهر چیپس را جذاب‌تر می‌کند، بلکه می‌تواند به حفظ بخشی از مواد مغذی موجود در پوست نیز کمک کند.
حلقه‌ها را روی یک دستمال تمیز قرار دهید و مقدار کمی نمک روی آنها بپاشید. حدود نیم ساعت صبر کنید تا آب اضافی خارج شود. سپس برش‌ها را با دستمال خشک کنید. این مرحله را با دقت انجام دهید، زیرا رطوبت زیاد، یکی از عوامل اصلی نرم شدن چیپس است.
در مرحله بعد کدوها را داخل یک ظرف بریزید و مقدار کمی روغن زیتون به آنها اضافه کنید. بهتر است روغن به صورت یکنواخت روی برش‌ها پخش شود و از اضافه کردن مقدار زیاد روغن خودداری کنید. سپس ادویه‌های مورد علاقه را اضافه کنید و برش‌ها را به آرامی مخلوط کنید.
سینی فر را با کاغذ روغنی بپوشانید و حلقه‌های کدو را در یک لایه روی آن قرار دهید. برش‌ها نباید روی یکدیگر قرار بگیرند، زیرا تماس زیاد باعث می‌شود رطوبت بین آنها محبوس شود.
در این دستور استفاده از فر با دمای پایین حدود ۱۱۰ درجه سانتی‌گراد و زمان تقریبی ۶۰ تا ۹۰ دقیقه پیشنهاد شده است. در میانه پخت نیز بهتر است برش‌ها برگردانده شوند تا دو طرف آنها یکنواخت‌تر خشک شود. البته زمان پخت می‌تواند با توجه به ضخامت کدو، میزان آب آن و عملکرد فر متفاوت باشد. بنابراین بهتر است به جای پایبندی مطلق به زمان، ظاهر چیپس را نیز بررسی کنید. زمانی که برش‌ها خشک و ترد شدند، می‌توان آنها را از فر خارج کرد.
چرا حرارت ملایم بهتر است؟
هدف اصلی در تهیه چیپس کدو سبز، خارج کردن تدریجی آب موجود در سبزی است. حرارت بسیار بالا ممکن است باعث شود سطح کدو سریع‌تر تغییر رنگ دهد، در حالی که داخل آن هنوز رطوبت داشته باشد. در نتیجه ممکن است چیپس پس از خنک شدن دوباره نرم شود.
از سوی دیگر، استفاده از حرارت ملایم و زمان بیشتر کمک می‌کند آب کدو به تدریج خارج شود. این نکته با اصول کلی پخت سبزیجات نیز هماهنگ است. توصیه می شود برای حفظ بیشتر مواد مغذی، روش‌هایی با زمان پخت کوتاه‌تر و حداقل تماس با آب در نظر گرفته شوند.
بنابراین اگرچه چیپس کدو سبز برای ترد شدن به زمان نیاز دارد، نباید آن را با حرارت بسیار بالا و برای مدت کوتاه آماده کرد، زیرا نتیجه ممکن است بیشتر شبیه کدوی برشته باشد تا چیپس.
چیپس کدو سبز در سرخ‌کن بدون روغن
اگر در خانه ایرفرایر یا سرخ‌کن بدون روغن دارید، می‌توانید چیپس کدو سبز را با روغن بسیار کم نیز آماده کنید. اصل مهم در این روش همچنان ثابت است. برش‌های نازک، رطوبت‌گیری مناسب و قرار ندادن تعداد زیادی برش روی یکدیگر.
دمای دقیق و زمان پخت به مدل دستگاه و ضخامت برش‌ها بستگی دارد، بنابراین بهتر است در نخستین نوبت، چیپس‌ها را مرتب بررسی کنید. حرارت دستگاه‌های مختلف یکسان نیست و ممکن است کدوها سریع‌تر از انتظار خشک شوند.
از نظر تغذیه‌ای نیز ایرفرایر به خودی خود یک غذا را سالم نمی‌کند. مقدار روغن، نمک و حجم مصرف همچنان اهمیت دارد. با این حال استفاده از مقدار اندک روغن می‌تواند در مقایسه با سرخ کردن عمیق، چربی اضافه کمتری به میان‌وعده وارد کند.
آیا چیپس کدو سبز از چیپس معمولی سالم‌تر است؟
پاسخ به روش تهیه و مقدار مصرف بستگی دارد. اگر کدو سبز با مقدار کمی روغن و نمک و بدون سرخ کردن عمیق آماده شود، می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای افزایش مصرف سبزیجات باشد. کدو سبز به طور طبیعی کم‌کالری و حاوی فیبر و برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی است.
اما نباید تصور کرد که هر نوع چیپس کدو سبز الزاما سالم است. اگر مقدار زیادی روغن و نمک به آن اضافه شود، بخشی از مزیت آن کاهش پیدا می‌کند. همچنین خشک شدن کدو باعث می‌شود حجم آن به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند و فرد ممکن است در مدت کوتاهی مقدار زیادی از آن را بخورد.
به همین دلیل اندازه وعده مصرف همچنان مهم است. توصیه کلی این است که سبزیجات و میوه‌ها بخش قابل توجهی از الگوی غذایی را تشکیل دهند و در عین حال تنوع غذایی حفظ شود، هیچ سبزی به تنهایی تمام نیازهای بدن را تامین نمی‌کند.
چگونه چیپس کدو سبز را خوش‌طعم‌تر کنیم؟
کدو سبز طعم ملایمی دارد و همین ویژگی باعث می‌شود بتوان آن را با چاشنی‌های مختلف ترکیب کرد. پاپریکا برای ایجاد طعم و رنگ مناسب است و فلفل سیاه، پودر سیر، آویشن و سبزی‌های خشک نیز می‌توانند طعم متفاوتی ایجاد کنند.
برای کودکان بهتر است میزان فلفل و نمک کمتر باشد. حتی می‌توان از ادویه‌های ملایم‌تر استفاده کرد تا طعم طبیعی کدو بیشتر احساس شود. در مقابل برای بزرگسالان می‌توان از ترکیب‌های متنوع‌تری مانند پاپریکا و آویشن یا مقدار کمی پنیر پارمزان استفاده کرد.
چیپس آماده‌شده همچنین می‌تواند همراه با دیپ‌های مختلف سرو شود. با این حال، اگر هدف کاهش کالری میان‌وعده است، بهتر است دیپ‌های پرچرب و پرنمک در مقدار محدود مصرف شوند.
چند نکته برای ترد ماندن چیپس
یکی از مشکلات چیپس کدو سبز خانگی این است که ممکن است چند ساعت بعد از آماده شدن نرم شود. دلیل اصلی این اتفاق، جذب دوباره رطوبت از محیط است. بنابراین باید اجازه داد چیپس‌ها بعد از خارج شدن از فر کاملا خنک شوند و سپس در ظرف دربسته قرار بگیرند. توصیه می شود چیپس پس از خنک شدن کامل در ظرفی با در محکم نگهداری شود و در صورت نرم شدن، برای مدت کوتاهی دوباره در فر یا ایرفرایر با حرارت ملایم قرار گیرد.
البته چیپس خانگی فاقد مواد نگهدارنده‌ای است که در برخی محصولات صنعتی وجود دارد و به همین دلیل بهتر است در حجم مناسب تهیه و در مدت کوتاه مصرف شود.
پویش ملی سلامت دهان و دندان از ۲۵ مهر آغاز می‌شود
مدیرکل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از اجرای پویش ملی سلامت دهان و دندان از ۲۵ مهر ماه به مدت یک هفته خبر داد و گفت: این پویش با محوریت آموزش، خودمراقبتی و پیشگیری و با مشارکت دستگاه‌های مختلف، به‌ویژه وزارت آموزش و پرورش، در سراسر کشور اجرا می‌شود.
زهرا قربانی با اشاره به برگزاری نشست هماهنگی پویش ملی سلامت دهان و دندان سال ۱۴۰۵ افزود: شعار محوری امسال «دو، دو تا یادت نره؛ روزی دو بار مسواک، هر بار دو دقیقه» انتخاب شده و تلاش میکنیم با استفاده از ظرفیت دستگاه‌های مختلف، پیام‌های ساده و کاربردی خودمراقبتی را به خانواده‌ها و دانش‌آموزان منتقل کنیم.
وی تصریح کرد: در نشست هماهنگی این پویش، نمایندگان وزارت آموزش و پرورش، شهرداری، سازمان بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی(ره)، بنیاد علوی، جامعه دندانپزشکی ایران، انجمن سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی، صداوسیما، دانشگاه‌های علوم پزشکی و دانشکده‌های دندانپزشکی حضور داشتند و درباره نحوه مشارکت دستگاه‌ها در اجرای برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه بحث و تبادل نظر شد.
تمرکز ویژه بر دانش‌آموزان و «جشن دندان شش»
قربانی با بیان اینکه مدارس یکی از محورهای اصلی اجرای پویش هستند، اظهار کرد: با همکاری وزارت آموزش و پرورش، برنامه‌های آموزشی سلامت دهان و دندان در مدارس اجرا و زمینه برگزاری «جشن دندان شش» برای دانش‌آموزان فراهم خواهد شد.
وی ادامه داد: دندان شماره ۶ از مهمترین دندان‌های دائمی است که در حدود ۶ سالگی رویش پیدا می‌کند و افزایش آگاهی خانواده‌ها و کودکان درباره اهمیت مراقبت از این دندان، یکی از اهداف برنامه امسال است.
مدیرکل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت همچنین بر استفاده از ظرفیت سفیران سلامت دانش‌آموزی و مراقبان سلامت مدارس برای گسترش آموزش‌های مرتبط با مسواک زدن، استفاده از نخ دندان، تغذیه مناسب و سایر اصول پیشگیری تاکید کرد.
مشارکت جامعه دندانپزشکی در آموزش عمومی
قربانی با اشاره به مشارکت جامعه دندانپزشکی و انجمن‌های تخصصی در پویش گفت: دندانپزشکان می‌توانند با آموزش بیماران و عموم مردم و استفاده از ظرفیت مطب‌ها و فضای مجازی، نقش موثری در ترویج خودمراقبتی و ارتقای سواد سلامت دهان و دندان داشته باشند.
مدیرکل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت گفت: بنیاد علوی و کمیته امداد امام خمینی (ره) نیز در کنار معاونت های بهداشتی در دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور همکاری لازم در زمینه تامین اقلام بهداشتی سلامت دهان و دندان را نیز خواهند داشت.
وی افزود: تولید و انتشار محتوای آموزشی و رسانه‌ای، استفاده از ظرفیت صداوسیما و رسانه‌های شهری و تقویت فعالیت‌های آموزشی و پیشگیرانه در مدارس و خانواده‌ها نیز از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای این پویش است.
قربانی اظهار کرد: هدف اصلی پویش، تبدیل مراقبت از دهان و دندان به بخشی از رفتار روزمره خانواده‌هاست و مهمترین پیام امسال نیز بسیار روشن است؛ روزی دو بار و هر بار دو دقیقه مسواک زدن.
پرتودرمانی؛ از ارکان مهم درمان سرطان‌های رحم
متخصص رادیوآنکولوژی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان‌های رحم، پرتودرمانی را یکی از ارکان اصلی درمان این بیماری دانست و بر توجه بانوان به علائم هشداردهنده و مراجعه به‌موقع به پزشک تأکید کرد.
مجید کاهه گفت: سرطان‌های رحم از شایع‌ترین بدخیمی‌های دستگاه تناسلی زنان به شمار می‌روند، اما در صورت تشخیص به‌موقع، در اکثریت قریب به اتفاق موارد قابل درمان هستند.
وی با اشاره به اهمیت شناخت علائم هشداردهنده افزود: کاهش وزن بی‌دلیل، درد یا فشار در ناحیه لگن و شکم، نفخ، تغییرات در چرخه قاعدگی از جمله قاعدگی‌های نامنظم، بسیار سنگین یا طولانی و همچنین خونریزی‌های غیرطبیعی باید مورد توجه قرار گیرند.
وی، خونریزی غیرطبیعی به‌ویژه خونریزی بین دوره‌های قاعدگی یا پس از یائسگی را از مهمترین و شایع‌ترین علائم عنوان کرد و ادامه داد: تغییرات ادراری و گوارشی مانند تکرر ادرار، درد هنگام ادرار، اسهال یا یبوست مداوم نیز از جمله علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
کاهه تأکید کرد: وجود هر یک از این علائم لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست، اما باید جدی گرفته شود و مبنایی برای ارزیابی پزشکی قرار گیرد.
پرتودرمانی در سه مرحله از درمان سرطان‌های رحم
وی درباره جایگاه پرتودرمانی در درمان سرطان‌های رحم گفت: رادیوتراپی یکی از ارکان اصلی درمان این سرطان‌هاست و بر اساس مرحله بیماری می‌تواند در موقعیت‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
این متخصص رادیوآنکولوژی افزود: پرتودرمانی در برخی بیماران پیشرفته که امکان انجام جراحی برای آنها وجود ندارد، می‌تواند به‌عنوان درمان اصلی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین پس از جراحی، برای از بین بردن سلول‌های احتمالی باقی‌مانده و کاهش خطر عود بیماری به کار می‌رود.
وی ادامه داد: در موارد پیشرفته نیز پرتودرمانی می‌تواند برای کنترل علائمی مانند درد و خونریزی و کمک به بهبود کیفیت زندگی بیمار مورد استفاده قرار گیرد.
هدف‌گیری دقیق تومور با پرتودرمانی مدرن
کاهه با اشاره به پیشرفت‌های پرتودرمانی اظهار کرد: در روش‌های مدرن، اشعه با دقت بالا به ناحیه هدف تابانده می‌شود و تکنیک‌هایی مانند پرتودرمانی با شدت مدوله شده (IMRT) و براکی‌تراپی، امکان هدف‌گیری دقیق‌تر تومور را فراهم می‌کنند.
وی خاطرنشان کرد: این روش‌ها با هدف کاهش میزان تابش به بافت‌ها و اندام‌های سالم مجاور مانند مثانه و روده به کار گرفته می‌شوند و می‌توانند به کاهش عوارض درمان و حفظ کیفیت زندگی بیماران کمک کنند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز تأکید کرد: غفلت نکردن از علائم هشدار و مراجعه به‌موقع برای بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد؛ چرا که تشخیص زودهنگام می‌تواند مسیر درمان را ساده‌تر و مؤثرتر کند.
احساس تنهایی می‌تواند عمرتان را ۶ سال کوتاه‌تر کند
پژوهشی تازه نشان می‌دهد تنهایی و انزوای اجتماعی می‌توانند تعداد سال‌هایی را که فرد بدون بیماری جدی زندگی می‌کند کاهش دهند. بر اساس این مطالعه، مردانی که هم احساس تنهایی می‌کنند و هم در انزوای اجتماعی هستند، به‌طور میانگین حدود ۶ سال زودتر از دیگران دچار اختلال روانی مثل افسردگی یا اضطراب می‌شوند.
وبگاه سای‌تِک‌دِیلی در گزارشی آورده است:
افزایش طول عمر فقط بخشی از معادله سلامت است. پرسش مهم‌تر این است که چند سال از این عمر بدون بیماری‌های جدی جسمی و روانی سپری می‌شود. پژوهش تازه‌ای نشان می‌دهد کیفیت زندگی اجتماعی ما ممکن است بیش از آنچه تصور می‌شد بر این تعداد سال اثر بگذارد.
تنهایی و انزوای اجتماعی مشکلی جهانی است. گزارش سال ۲۰۲۳ میلادی تخمین زد حدود نیمی از بزرگسالان در جهان احساس تنهایی می‌کنند و شمار زیادی نیز در انزوای اجتماعی به‌سر می‌برند. پژوهشگران مدت‌هاست هر دو وضعیت را با سلامت ضعیف‌تر و مرگ زودرس مرتبط می‌دانند، اما اثر آنها بر تعداد سال‌های سالم زندگی کمتر روشن بوده است.
مطالعه‌ای تازه از دانشگاه تولین یکی از روشن‌ترین برآوردها تاکنون را ارائه می‌دهد. این پژوهش که در نشریه نِیچِر کامیونیکِیشِنز/ Nature Communications منتشر شده، نشان می‌دهد افرادی که تنهایی و انزوای اجتماعی را تجربه می‌کنند، ممکن است چند سال از زندگی بدون بیماری جدی خود را از دست بدهند. بزرگ‌ترین تفاوت در سلامت روان دیده شد؛ مردانی که هم تنها بودند و هم منزوی، حدود شش سال زودتر از دیگران دچار اختلال روانی شدند.
لو چی (Lu Qi)، نویسنده اصلی این مطالعه و استاد دانشگاه تولین، می‌گوید: این مطالعه نشان داد انزوای اجتماعی و تنهایی می‌توانند اثر چشمگیری بر سال‌های سالم زندگی داشته باشند؛ هم بیماری جسمی و هم بیماری روانی.
تنها بودن با احساس تنهایی متفاوت است
تنهایی و انزوای اجتماعی دو تجربه مرتبط اما متفاوت‌اند؛ انزوای اجتماعی به تعداد و میزان ارتباطات فرد با دیگران مربوط می‌شود؛ اما تنهایی شخصی‌تر است و نشان می‌دهد فرد چقدر از کیفیت این ارتباطات رضایت دارد. به همین دلیل، ممکن است کسی ارتباط اجتماعی زیادی داشته باشد و همچنان احساس تنهایی کند.
این دو تجربه می‌توانند به شکل‌های مختلف بر سلامت اثر بگذارند. پژوهشگران چند راه ممکن را مطرح کرده‌اند؛ مثل تغییرات در استرس، خواب و عادت‌های سالم. اما یک مطالعهٔ مشاهده‌ای نمی‌تواند ثابت کند که تنهایی یا انزوا مستقیماً باعث یک بیماری خاص می‌شود.
سلامت روان، بزرگ‌ترین تفاوت را نشان داد
برای بررسی اثر احتمالی بر سال‌های سالم زندگی، پژوهشگران داده‌های ۲۷۷ هزار و ۴۸۹ بزرگسال ۴۰ تا ۶۹ ساله را تحلیل کردند. شرکت‌کنندگان در آغاز مطالعه هیچ‌یک از هفت بیماری اصلی (دیابت، بیماری قلبی، بیماری ریوی، زوال عقل، سرطان، افسردگی و اضطراب) را نداشتند.
چشمگیرترین کاهش‌ها در افرادی دیده شد که هم تنهایی و هم انزوای اجتماعی را تجربه می‌کردند.
از نظر سلامت جسمی، زنانی که هم تجربه تنهایی و هم انزوای اجتماعی را داشتند، در مقایسه با افرادی که هیچ‌کدام را نداشتند، حدود ۲٫۵ سال کمتر بدون بیماری زندگی کردند. این تفاوت در مردان حدود ۲ سال بود.
زنانی که هم تنها بودند و هم منزوی، در مقایسه با زنانی که نه تنها بودند و نه منزوی، حدود ۴ سال کمتر بدون اختلال روانی زندگی کردند؛ این عدد برای مردان حدود ۶ سال بود.
لو چی می‌گوید: این به تفاوت‌های میان زنان و مردان برمی‌گردد. پژوهش ما نشان داد مردان بیشتر در معرض تأثیر تنهایی هستند. همچنین می‌دانیم زنان معمولاً بیشتر از مردان عمر می‌کنند.
تغذیه خوب، ورزش، خواب کافی و نکشیدن سیگار بخشی از کاهش سال‌های سالم زندگی مرتبط با انزوای اجتماعی را جبران کرد. اما همین الگو برای تنهایی دیده نشد؛ عادت‌های سالم‌تر به‌طور چشمگیری خطرهای سلامت اضافی مرتبط با احساس تنهایی را کاهش ندادند.