دسته: بهداشت
مسواک خونی؛ زنگ خطر خاموش برای سلامت لثهها
خونریزی لثه هنگام مسواک زدن، اتفاقی نیست که بتوان بهسادگی از کنار آن گذشت و میتواند زنگ خطری خاموش برای سلامت عمومی بدن باشد.
خون دیدن روی مسواک یا هنگام شستن دهان، تجربهای است که بسیاری از افراد دستکم یکبار با آن روبهرو شدهاند. بعضیها این اتفاق را طبیعی میدانند و برخی دیگر آن را به محکم مسواک زدن ربط میدهند اما متخصصان سلامت دهان و دندان معتقدند خونریزی لثه معمولاً یک هشدار جدی از سوی بدن است که اگر نادیده گرفته شود، میتواند به بیماریهای پیشرفته لثه، تحلیل استخوان فک و حتی از دست دادن دندانها منجر شود.
لثه سالم هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان نباید خونریزی داشته باشد. بنابراین مشاهده خون، هرچند اندک، اغلب نشانه وجود التهاب در بافت لثه است که در مراحل اولیه «ژنژیویت» نام دارد و در صورت درمان نشدن میتواند به «پریودنتیت» یا بیماری شدید لثه تبدیل شود.
پلاک باکتریایی متهم اصلی خونریزی لثه
دندانپزشکان مهمترین علت خونریزی لثه را تجمع پلاکهای باکتریایی روی دندانها و حاشیه لثه میدانند. پلاک، لایهای نرم و بیرنگ از باکتریهاست که در اثر باقی ماندن ذرات غذا روی دندان تشکیل میشود. اگر این لایه بهطور منظم با مسواک و نخ دندان پاک نشود، به مرور زمان سفت شده و به جرم تبدیل میشود.
جرم دندانی محیط مناسبی برای رشد باکتریها فراهم میکند. این باکتریها موجب تحریک و التهاب لثه میشوند و در نتیجه، لثه هنگام تماس با مسواک یا نخ دندان دچار خونریزی میشود.
متخصصان تأکید میکنند که در مراحل ابتدایی، التهاب لثه معمولاً بدون درد است و تنها نشانه آن میتواند خونریزی خفیف باشد که باعث میشود بسیاری از افراد آن را جدی نگیرند.
مسواک زبر و فشار زیاد، اشتباهی رایج
بسیاری تصور میکنند هرچه محکمتر مسواک بزنند، دندانهایشان تمیزتر میشود، در حالی که فشار زیاد نهتنها مفید نیست، بلکه میتواند به لثه آسیب بزند.
استفاده از مسواکهای زبر یا حرکات خشن هنگام مسواک زدن باعث خراش و تحریک لثه میشود و احتمال خونریزی را افزایش میدهد. این رفتار در طولانیمدت حتی میتواند باعث تحلیل لثه و حساس شدن ریشه دندانها شود.
دندانپزشکان توصیه میکنند از مسواک با الیاف نرم استفاده شود و مسواک زدن با حرکات آرام و دایرهای انجام گیرد، نه حرکات رفت و برگشتی شدید.
نخ دندان؛ مفید اما در صورت استفاده نادرست آسیبزا
افرادی که بهتازگی استفاده از نخ دندان را شروع میکنند، ممکن است در روزهای ابتدایی با خونریزی مواجه شوند. این اتفاق معمولاً به دلیل التهاب قبلی لثه و همچنین استفاده نادرست از نخ دندان رخ میدهد.
اگر نخ دندان با فشار زیاد وارد فضای بین دندانها شود، میتواند لثه را زخمی کند. اما نکته مهم این است که قطع کردن نخ دندان به دلیل خونریزی، اشتباه است. در بیشتر موارد، با ادامه صحیح استفاده از نخ دندان و کاهش التهاب، خونریزی طی چند روز کمتر میشود.
متخصصان توصیه میکنند نخ دندان بهآرامی و با حرکت کنترلشده در امتداد دیواره دندان حرکت داده شود تا به بافت لثه آسیب وارد نشود.
نقش تغذیه و کمبود ویتامینها
کمبود برخی ویتامینها نیز میتواند سلامت لثه را تحت تأثیر قرار دهد. ویتامین C نقش مهمی در ترمیم بافتها و تقویت سیستم ایمنی دارد و کمبود آن میتواند موجب ضعف و خونریزی لثه شود.
ویتامین K نیز در فرآیند انعقاد خون مؤثر است و کمبود آن احتمال خونریزی را افزایش میدهد.
متخصصان تغذیه توصیه میکنند مصرف میوهها و سبزیجات تازه، مرکبات، فلفل دلمهای، کیوی، سبزیهای برگ سبز و مواد غذایی حاوی ویتامین K در رژیم غذایی روزانه جدی گرفته شود.
تغییرات هورمونی و حساس شدن لثهها
در برخی دورههای زندگی، تغییرات هورمونی باعث افزایش حساسیت لثهها میشود. دوران بارداری، بلوغ و حتی قاعدگی میتواند موجب افزایش جریان خون در بافت لثه و در نتیجه التهاب و خونریزی شود.
به همین دلیل، زنان باردار بیشتر در معرض «ژنژیویت بارداری» قرار دارند. متخصصان تأکید میکنند رعایت دقیق بهداشت دهان در این دوره اهمیت دوچندان دارد، زیرا بیماریهای لثه در بارداری میتواند با برخی عوارض مانند زایمان زودرس نیز مرتبط باشد.
بیماریها و داروهایی که لثه را درگیر میکنند
گاهی خونریزی لثه تنها به مشکلات دهان محدود نمیشود و میتواند نشانهای از بیماریهای زمینهای باشد.
دیابت کنترلنشده، اختلالات انعقاد خون، ضعف سیستم ایمنی و برخی بیماریهای خونی از جمله عواملی هستند که احتمال التهاب و خونریزی لثه را افزایش میدهند.همچنین مصرف برخی داروها مانند رقیقکنندههای خون، داروهای ضدتشنج و بعضی داروهای فشار خون میتواند روی سلامت لثه اثر بگذارد.
متخصصان توصیه میکنند افرادی که خونریزی مداوم لثه دارند و همزمان داروی خاصی مصرف میکنند، این موضوع را با دندانپزشک و پزشک معالج خود مطرح کنند.
چهار گام ساده برای کاهش خونریزی لثه
متخصصان سلامت دهان معتقدند رعایت چند اقدام ساده میتواند در بسیاری از موارد التهاب لثه را کاهش دهد و خونریزی را متوقف کند.
۱- مسواک نرم و روش صحیح
استفاده از مسواک نرم یکی از مهمترین توصیههاست. حرکات آرام و دایرهای به پاکسازی بهتر دندانها کمک میکند و فشار کمتری به لثه وارد میشود.همچنین بهتر است مسواک هر سه ماه یکبار تعویض شود، زیرا الیاف فرسوده کارایی کمتری دارند و ممکن است به لثه آسیب بزنند.
۲- نخ دندان منظم
استفاده روزانه از نخ دندان به حذف پلاک از فضاهای بین دندانها کمک میکند؛ نقاطی که مسواک به آنها دسترسی ندارد.اگرچه در روزهای اول ممکن است کمی خونریزی وجود داشته باشد، اما ادامه صحیح این کار معمولاً التهاب را کاهش میدهد.
۳- آبنمک ولرم
شستوشوی دهان با آبنمک ولرم، دو بار در روز، یکی از روشهای ساده برای کاهش التهاب و تورم لثه است. نمک خاصیت ضدعفونیکننده ملایمی دارد و میتواند به بهبود بافت آسیبدیده کمک کند.
۴- کمپرس سرد
اگر خونریزی ناشی از ضربه یا تحریک موضعی باشد، استفاده از کمپرس سرد روی گونه میتواند تورم و خونریزی را کاهش دهد.
چه زمانی مراجعه به دندانپزشک ضروری است؟
هر خونریزی لثهای نیاز به درمان فوری ندارد، اما برخی علائم هشداردهنده نشان میدهد که مراجعه به دندانپزشک نباید به تعویق بیفتد.اگر خونریزی بیش از یک هفته ادامه داشته باشد، یا همراه با بوی بد دائمی دهان، تورم شدید، درد، عقبرفتگی لثه و لق شدن دندانها باشد، احتمال پیشرفت بیماری لثه وجود دارد.
در مراحل پیشرفته، فاصلهای میان لثه و دندان ایجاد میشود که محل تجمع عفونت و باکتریهاست. در این شرایط، درمانهای تخصصی مانند جرمگیری عمیق یا درمانهای پریودنتال ضروری خواهد بود.
جرمگیری، درمانی فراتر از زیبایی
برخی افراد تصور میکنند جرمگیری فقط برای سفید شدن دندان انجام میشود، در حالی که هدف اصلی این درمان، حذف جرم و باکتریهایی است که سلامت لثه را تهدید میکنند.
دندانپزشکان توصیه میکنند افراد دستکم سالی یکبار برای معاینه و جرمگیری تخصصی مراجعه کنند. این اقدام میتواند از پیشرفت بیماریهای لثه جلوگیری کند و هزینههای درمانی آینده را کاهش دهد.
برخلاف باورهای نادرست، جرمگیری باعث ضعیف شدن دندان نمیشود، بلکه با حذف جرمهای تجمعیافته، التهاب لثه کاهش یافته و سلامت دهان حفظ میشود.
سلامت لثه بخشی از سلامت عمومی بدن
پژوهشهای پزشکی در سالهای اخیر نشان دادهاند بیماریهای لثه فقط به دهان محدود نمیشوند. التهاب مزمن لثه با افزایش خطر بیماریهای قلبی، دیابت و حتی برخی مشکلات تنفسی مرتبط دانسته شده است.
به همین دلیل متخصصان تأکید میکنند سلامت دهان بخشی جداییناپذیر از سلامت عمومی بدن است و نباید به خونریزی لثه به چشم یک مشکل ساده و گذرا نگاه کرد.در واقع، مسواک خونی اغلب پیامی از سوی بدن است که میگوید زمان توجه بیشتر به بهداشت دهان و مراجعه به دندانپزشک فرا رسیده است.
استفاده از ریزحبابها برای مبارزه با آکنههای سرسخت
یک برچسب (پچ) دارای ریزسوزن (میکرونیدل) از حبابها برای مبارزه با آکنههای سرسخت استفاده میکند.
بیماریزایی چند عاملی آکنه، درمان آن را پیچیدهتر از آن چیزی میکند که فکر میکنیم. اکنون آینده درمان آکنه ممکن است کاملاً متفاوت از طیف داروهای خوراکی و موضعی فعلی در قفسههای داروخانه باشد.
تلاشهای قبلی برای استفاده از محرکهای دارورسانی در مقیاس نانو برای تجویز آنتیبیوتیکی به نام ناراسین(Narasin) و ترکیبی از میکرونیدلها و سونوگرافی از چند سال پیش، نویدبخش بوده است.
در حال حاضر تیمی از محققان دانشکده تحصیلات تکمیلی بینالمللی چینهوا شنژن و مؤسسات همکار در سراسر چین، پلتفرم جدیدی را برای رساندن همزمان داروهای آبدوست و آبگریز به طور مستقیم به پوست ایجاد کردهاند.
مزیت اصلی این رویکرد این است که میتواند مسیری مؤثر و ایمن برای درمان آکنه ولگاریس(acne vulgaris) فراهم کند که دارای بیماریزایی چندوجهی است که نیاز به درمان ترکیبی دارد. همچنین به جلوگیری از درمانهای خوراکی که میتوانند عوارض جانبی ایجاد کنند، کمک میکند.
این تیم ساختارهای حبابی توخالی را در میکرونیدلهای حلشونده ادغام کرده است که میتوانند روی یک پچ قرار گیرند و میتوانند برای درمان آن در ناحیه آسیبدیده پوست اعمال شوند، در حالی که هیچ زباله تیزی باقی نمیگذارد.
این ماده از اسید هیالورونیک ساخته شده است و میتواند در هر ناحیه از میکرونیدل، داروهای مختلفی را در خود جای دهد که برای درمان این بیماری شگفتانگیز پیچیده کلیدی است.
هر یک از این داروها با خواص مختلف میتوانند با سرعتهای مختلفی نیز آزاد شوند. به عنوان مثال، میتوانید یک عامل ضدالتهاب آبدوست در بدنه اصلی، یک ترکیب ضدباکتری آبگریز در دیوارههای حباب و یک عامل کراتولیتیک در لایه پایه داشته باشید. بنابراین، مواد فعال مانند اسید سالیسیلیک، PIONIN و گلیسیریزینات دیپتاسیم میتوانند دقیقاً به نواحی آسیبدیده پوست برای درمان مؤثر تحویل داده شوند.
نویسنده مسئول این مطالعه خاطرنشان کرد: با معرفی ساختارهای حبابی به ریزسوزنهای حلشونده، محفظههای اختصاصی برای عوامل آبگریز و آبدوست ایجاد کردیم؛ بدون اینکه استحکام مکانیکی یا زیستسازگاری را به خطر بیندازیم. پروفایل آزادسازی متوالی حاصل، با نیازهای بیولوژیکی ضایعات آکنه مطابقت نزدیکی دارد و تسکین سریع علائم را همراه با عملکرد ضدباکتریایی پایدار ارائه میدهد.
محققان این درمان را روی موشهایی که با تزریق باکتری P.acnes در گوشهایشان دچار آکنه شده بودند، آزمایش کردند. پچهای حبابی میکرونیدل مخصوص که روزی یک بار به مدت سه روز استفاده میشدند، تورم، بار باکتریایی و سیتوکینهای پیشالتهابی را کاهش دادند. بهعلاوه، سوراخهای ریز ایجاد شده توسط سوزنها در عرض ۵ دقیقه بدون ایجاد هیچ گونه تحریک یا تورم اضافی ناپدید شدند.
این روش تا اینجا مطمئناً امیدوارکننده به نظر میرسد. این مقاله نتیجهگیری میکند که کارهای بیشتری برای بهینهسازی فرآیند ساخت پچ باید انجام شود تا از یکنواخت بودن حبابها اطمینان حاصل شود، بنابراین میتوان از آنها برای درمانهای طولانیمدت استفاده کرد.
در صورت تجاریسازی، این روش در نهایت میتواند برای حدود ۸۰۰ میلیون نفری که در سراسر جهان از آکنه رنج میبرند، تسکین ایجاد کند. این تیم امیدوار است که کاربرد آن بتواند به درمان انواع بیماریهای پوستی چالشبرانگیز که به داروهای متعدد نیاز دارند نیز گسترش یابد.
یافتههای این مطالعه در مجله Microsystems & Nanoengineering منتشر شده است.
بوی بد دهان؛ هشداری که نباید نادیده گرفت
بوی بد دهان فقط یک مشکل ظاهری یا بهداشتی نیست و در بسیاری از موارد میتواند نشانهای از وجود بیماری در بدن باشد. توجه به این علامت ساده، گاهی میتواند راهی برای تشخیص زودهنگام یک مشکل پنهان باشد.
بوی بد دهان یکی از مشکلاتی است که بسیاری از افراد در طول زندگی با آن روبهرو میشوند. این موضوع فقط یک مسئله شخصی نیست و میتواند روابط اجتماعی، اعتمادبهنفس و حتی موقعیت شغلی افراد را تحت تأثیر قرار دهد. خیلیها فکر میکنند بوی بد دهان فقط به خاطر نخوردن مسواک یا خوردن بعضی غذاهاست اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، بوی بد دهان نشانه وجود یک بیماری یا مشکل در بدن است. اگر این بو بهطور مداوم وجود داشته باشد و با روشهای ساده از بین نرود، باید آن را جدی گرفت.
دهان و دندان؛ مهمترین دلیل بوی بد
بیشتر موارد بوی بد دهان از داخل دهان شروع میشود. وقتی غذا بین دندانها باقی میماند و بهخوبی تمیز نمیشود، محیط مناسبی برای رشد میکروبها فراهم میشود. این میکروبها باعث ایجاد بوی ناخوشایند میشوند. پوسیدگی دندانها، جرم گرفتن دندان و بیماریهای لثه از دلایل اصلی این بو هستند. لثههای ملتهب و عفونی معمولاً بوی بد شدیدی ایجاد میکنند و اگر درمان نشوند، مشکل هر روز بدتر میشود. مراجعه نکردن به دندانپزشک و بیتوجهی به سلامت دهان، نقش مهمی در ماندگاری این بو دارد.
زبان؛ منبعی که اغلب نادیده گرفته میشود
بسیاری از مردم هنگام مسواک زدن فقط دندانها را تمیز میکنند و به زبان توجهی ندارند. در حالی که سطح زبان یکی از اصلیترین محلهای تجمع باکتریهاست. لایه سفید یا زردرنگی که گاهی روی زبان دیده میشود، میتواند عامل اصلی بوی بد دهان باشد. این لایه شامل میکروبها و باقیمانده غذاست که با گذشت زمان بوی بدی تولید میکند. تمیز نکردن زبان باعث میشود حتی افرادی که مرتب مسواک میزنند هم دچار بوی بد دهان شوند.
خشکی دهان؛ وقتی بزاق کم میشود
بزاق دهان نقش مهمی در تمیز نگه داشتن دهان دارد. بزاق کمک میکند ذرات غذا شسته شوند و باکتریها کمتر رشد کنند. وقتی دهان خشک میشود، بوی بد دهان تشدید میشود. خشکی دهان ممکن است به دلیل مصرف بعضی داروها، ابتلا به دیابت، استرس، کمآبی بدن یا نفس کشیدن از راه دهان ایجاد شود. افرادی که شبها با دهان باز میخوابند یا خر و پف میکنند، معمولاً صبحها بوی بد دهان بیشتری دارند.
لوزهها؛ عامل پنهان بوی ناخوشایند
در برخی افراد، داخل لوزهها حفرههایی وجود دارد که مواد غذایی و ترشحات در آن جمع میشود. این مواد به مرور سفت میشوند و به شکل دانههای کوچک سفید یا زرد درمیآیند که بوی بسیار بدی دارند. به این مشکل «سنگ لوزه» گفته میشود. این بو معمولاً با مسواک زدن از بین نمیرود و فرد حتی ممکن است بدون اینکه چیزی بخورد، بوی بد دهان داشته باشد. گلودردهای مزمن و عفونتهای مکرر گلو هم میتوانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.
بینی و سینوسها؛ منشأ بویی که از دهان احساس میشود
گاهی منبع بوی بد دهان، در واقع بینی یا سینوسها هستند. عفونت سینوسها باعث ایجاد ترشحات چرکی میشود که به پشت گلو میریزد و بوی بد ایجاد میکند. این افراد معمولاً دچار گرفتگی بینی، سردرد، احساس سنگینی صورت و مزه بد در دهان هستند. سرماخوردگیهای طولانی، آلرژیهای درماننشده و انحراف تیغه بینی میتوانند باعث ماندگار شدن این بو شوند.
بسیاری از مردم فکر میکنند بوی بد دهان همیشه از معده میآید اما این تصور کاملاً درست نیست. در حالت عادی، معده منبع اصلی بوی دهان نیست. با این حال، در بعضی بیماریها مثل رفلاکس معده، اسید معده به سمت بالا برمیگردد و بوی ترش یا زنندهای ایجاد میکند. این افراد معمولاً دچار سوزش سر دل، آروغ زدن زیاد و احساس تلخی در دهان هستند. مشکلات معده اگر درمان نشوند، میتوانند بوی بد دهان را مداوم کنند.
یبوست و مشکلات گوارشی
برخی مشکلات گوارشی مثل یبوست شدید هم میتوانند باعث بوی بد دهان شوند. وقتی مواد زائد برای مدت طولانی در بدن باقی میمانند، سموم بیشتری تولید میشود و بخشی از آن از راه نفس خارج میشود. این نوع بوی بد معمولاً با نفخ، سنگینی شکم و بیاشتهایی همراه است و با اصلاح تغذیه و درمان مشکل گوارشی بهبود پیدا میکند.
دیابت؛ بویی متفاوت و هشداردهنده
در افراد مبتلا به دیابت که بیماریشان بهخوبی کنترل نشده است، بوی دهان ممکن است شبیه بوی میوه گندیده یا استون شود. این بو نشانه این است که بدن نمیتواند قند را بهدرستی مصرف کند. در چنین شرایطی، بوی بد دهان فقط یک مشکل ظاهری نیست و میتواند زنگ خطری برای وضعیت نامناسب قند خون باشد. این افراد باید حتماً تحت نظر پزشک قرار بگیرند.
بیماریهای کلیه و کبد
در بیماریهای شدید کلیوی، بدن نمیتواند مواد زائد را بهدرستی دفع کند. در نتیجه، بوی نامطبوعی شبیه بوی آمونیاک از دهان احساس میشود. بیماریهای کبدی هم گاهی باعث ایجاد بویی خاص و ناخوشایند میشوند. اگر بوی بد دهان همراه با علائمی مثل خستگی شدید، زردی پوست، ورم بدن یا کاهش اشتها باشد، باید جدی گرفته شود.
سیگار، الکل و عادتهای نادرست
سیگار کشیدن یکی از مهمترین عوامل بوی بد دهان است. سیگار باعث خشکی دهان، آسیب به لثهها و افزایش میکروبها میشود. مصرف الکل، نوشیدن کم آب، تغذیه نامناسب و بینظمی در وعدههای غذایی هم میتوانند این مشکل را تشدید کنند. این عوامل معمولاً در کنار بیماریها عمل کرده و بوی بد دهان را ماندگار میکنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر بوی بد دهان با مسواک زدن، نخ دندان و شستوشوی زبان از بین نرود و برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، بهتر است به پزشک یا دندانپزشک مراجعه شود. بوی بد دهان زمانی اهمیت بیشتری دارد که با علائمی مثل درد دندان، خونریزی لثه، سوزش معده، کاهش وزن، ضعف یا خستگی همراه باشد.
رسیدگی به بوی دهان، رسیدگی به سلامت
بوی بد دهان همیشه یک مشکل ساده و سطحی نیست. گاهی این بو نشانه مشکلات دندان، گلو، معده یا حتی بیماریهای جدیتر در بدن است. توجه به این نشانه و پیگیری علت آن میتواند هم کیفیت زندگی را بهتر کند و هم از بروز مشکلات بزرگتر جلوگیری کند. رسیدگی به بوی بد دهان، در واقع رسیدگی به سلامت کلی بدن است.
افزایش موارد ابتلا به سرخک با کاهش میزان واکسیناسیون
بر اساس گزارش جدید سازمان جهانی بهداشت، بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴، مرگ و میر ناشی از سرخک در جهان ۸۸ درصد کاهش یافته و جان حدود ۵۸ میلیون نفر نجات یافته است.
ویروس دوباره در کشورهایی که زمانی آن را به مرز نابودی رسانده بودند، در حال شیوع است: نشانهای از اینکه بسیاری از کودکان اکنون واکسنهای معمول خود را دریافت نمیکنند.
سال گذشته، ۵۹ کشور شیوع گسترده یا مختلکننده سرخک را گزارش کردند که تقریباً سه برابر تعداد مشاهده شده در سال ۲۰۲۱ است.
برخی از این شیوعها در کشورهایی رخ داد که زمانی عاری از سرخک محسوب میشدند، مانند کانادا و ایالات متحده.
در این گزارش آمده است: “حذف جهانی سرخک همچنان یک هدف دور از دسترس است.”
این آژانس هشدار میدهد که سالها پیشرفت در معرض خطر است زیرا واکسنهای معمول و سیستمهای ردیابی بیماری از زمان همهگیری به طور کامل بهبود نیافتهاند.
ایالات متحده در سال ۲۰۰۰ به حذف سرخک رسید، به این معنی که ویروس دیگر به طور مداوم در این کشور پخش نمیشد. اما امسال، مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای ایالات متحده تاکنون ۱۷۹۸ مورد تأیید شده را گزارش کردهاند که بالاترین تعداد از زمان دستیابی به ریشه کنی است.
مقامات سازمان جهانی بهداشت میگویند که آنها از نزدیک ایالات متحده، کانادا و سایر کشورهایی را که قبلاً سرخک را کنترل میکردند، اما اکنون شاهد افزایش عفونتها هستند، زیر نظر دارند.
دکتر تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیر کل سازمان بهداشت جهانی، به سیانان گفت: «سرخک همچنان مسریترین ویروس جهان است.
او گفت: حتی با وجود یک واکسن مؤثر و کمهزینه، این ویروس از شکافهای موجود در پوشش واکسیناسیون سوءاستفاده میکند.
“دیانا چانگ بلانک”، رئیس برنامه ضروری ایمنسازی سازمان بهداشت جهانی، به سیانان گفت: «در سطح جهان، بیش از ۳۰ میلیون کودک در سال ۲۰۲۴ در برابر سرخک ایمن سازی نشدند. در سراسر جهان، تنها ۸۴ درصد دوز اول واکسن و تنها ۷۶ درصد دوز مهم دوم را که ایمنی را تا حدود ۹۵ درصد افزایش میدهد، دریافت کردند.»
با وجود عقبماندگیها، چندین کشور به نقاط عطف بزرگی رسیدهاند. کابو ورد، سیشل و موریس اولین کشورهای آفریقایی بودند که امسال سرخک را ریشهکن کردند.
علاوه بر این، ۲۱ کشور جزیرهای اقیانوس آرام هم سرخک و هم سرخجه را ریشهکن کردند.
بلانک به سیانان گفت: ما پیشرفت قابل توجهی در جهت ریشهکنی سرخک داشتهایم.
اما او افزود: موارد ابتلاء و مرگ و میر هنوز به طور غیرقابل قبولی بالا است.
او تأکید کرد که با واکسیناسیون منظم میتوان از هر مرگ ناشی از سرخک جلوگیری کرد.
به گفته سازمان جهانی بهداشت، عوامل متعددی باعث کاهش پوشش واکسیناسیون میشوند:
• از دست دادن دوز واکسنهای دوران کودکی در طول همهگیری
• اطلاعات نادرست در مورد واکسنها
• دشواری در دسترسی به خانوادهها در مناطق دارای درگیری نظامی
• کاهش بودجه
سازمان جهانی بهداشت هشدار داد که کاهشهای اخیر در بودجه بهداشت جهانی، از جمله کاهش بودجه شبکه جهانی آزمایشگاه سرخک و سرخجه، میتواند شکافهای ایمنی را افزایش داده و باعث شیوع بیشتر این بیماری در سالهای آینده شود.
چرا عفونتهای واژینال دوباره برمیگردند؟
پژوهشی درباره نقش عادات بهداشتی در بازگشت یک بیماری زنانه
محققان در قالب یک پژوهش، به یکی از مشکلات شایع سلامت زنان پرداختهاند تا تصویری روشن از دلایل بروز و بازگشت دوباره این عفونتها ارائه شود و به درک بهتر راههای پیشگیری و مراقبت کمک نماید.
واژینیت یکی از مشکلات رایج در میان زنان است و بسیاری از آنها در طول زندگی دست کم یک بار با آن روبه رو میشوند. این عارضه معمولا به دلیل التهاب یا عفونت در ناحیه واژن ایجاد میشود و انواع مختلفی دارد که شناخته شده ترین آنها واژینوز باکتریایی، عفونت قارچی و تریکومونیازیس است. هر یک از این مشکلات میتواند با نشانههایی مانند خارش، سوزش، ترشح غیرطبیعی یا احساس ناراحتی همراه باشد. بنابر گزارشهای علمی، بخش بزرگی از زنان دست کم یک دوره عفونت قارچی را تجربه میکنند و برخی نیز با چندین بار تکرار آن روبه رو میشوند. تکرار عفونت معمولا برای زنان ناراحت کننده است و بر کیفیت زندگی، آرامش روانی و روابط زناشویی اثر میگذارد. از سوی دیگر برخی عفونتها مانند تریکومونیازیس میتوانند حتی برای سلامت جنین یا احتمال ابتلا به برخی بیماریهای دیگر خطرآفرین باشند. این موارد نشان میدهند شناخت عوامل ایجاد کننده و کنترل کننده بیماری چهقدر اهمیت دارند.
در کنار عوامل بیولوژیک، شرایط زندگی، وضعیت جسمی و برخی عادات شخصی نیز در بروز و شدت این عفونتها نقش دارند. برای مثال استفاده بیش از حد از آنتی بیوتیکها، استفاده از برخی روشهای پیشگیری از بارداری، دیابت کنترل نشده یا استفاده نادرست از شویندههای واژینال میتواند محیط طبیعی واژن را برهم بزند. محیط واژن برای سالم ماندن به وجود باکتریهای مفید و میزان مشخصی از اسید طبیعی وابسته است و هر چیزی که این نظم را مختل کند، احتمال بروز واژینیت را بالا میبرد. در صورت عدم درمان مناسب، برخی از انواع واژینیت میتوانند به مشکلات جدی مانند التهاب لگن، نازایی یا زایمان زودرس منجر شوند. همین موضوع ضرورت انجام پژوهشهای دقیق درباره شیوع و عوامل تاثیرگذار بر این مشکل را نشان میدهد.
در همین زمینه، راژان چهره استادیار گروه مامایی در دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ایلام به همراه سه همکار خود از همین دانشگاه و با همکاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان پژوهشی انجام دادند تا میزان عود این عارضه و عوامل همراه آن را بررسی کنند. این گروه در قالب پژوهشی درباره شیوع عود واژینیت در میان زنان مراجعه کننده به کلینیکهای زنان ایلام به دنبال یافتن تصویری روشن از روند بیماری و عوامل مرتبط با بازگشت دوباره عفونتها بودند.
در این مطالعه، ۲۵۵ زن مبتلا به واژینیت مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات مربوط به سن، وضعیت باروری، سوابق بهداشتی، عادتهای شخصی، نشانههای بالینی و شیوه درمان از طریق پرسشنامه جمع آوری شد. سپس دادهها با استفاده از نرم افزارهای آماری تحلیل شدند تا مشخص شود کدام عوامل با احتمال بازگشت بیماری ارتباط دارند.
بر اساس نتایج، شیوع کلی واژینیت حدود یک پنجم موارد بررسی شده بود و بیش از ۱۰ درصد از زنان با عود این مشکل روبه رو بودند.
بیشترین میزان عود مربوط به عفونت قارچی بود که حدود ۴۴ درصد را شامل میشد. در کنار آن، تریکومونیازیس، واژینیت باکتریایی، واژینیت آتروفیک و نوع التهابی نیز با میزانهای متفاوت دیده شدند. نکته مهم این بود که میان عوامل جمعیت شناختی مانند سن یا وضعیت باروری ارتباط معنی داری با عود عفونت دیده نشد، اما برخی عادات رفتاری نقش مهمی داشتند.
در بخش دیگری از یافتهها مشخص شد استفاده از شویندههای واژینال به طور قابل توجهی با عود بیماری مرتبط است. همچنین دو علامت بالینی یعنی خارش پیش از قاعدگی و خارش مداوم واژن با افزایش احتمال بازگشت بیماری همراه بودند. این موضوع نشان میدهد که برخی علائم ساده که شاید در نگاه اول جدی به نظر نرسند، میتوانند نشانهای از زمینه بازگشت عفونت باشند و باید به آنها توجه بیشتری شود.
بر پایه این نتایج، پژوهشگران تاکید کردند که مقابله با عود واژینیت تنها با درمان دارویی کافی نیست و باید به عوامل رفتاری و بهداشتی نیز توجه شود. آموزش درباره استفاده درست از محصولات بهداشتی، پرهیز از مصرف بی رویه شویندهها و مراقبت از سلامت بدن میتواند در کاهش عود عفونت نقش داشته باشد. این نکته به ویژه برای زنان جوان و زنان در سنین باروری اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا مشکلات مکرر واژینیت میتواند بر سلامت باروری، آرامش روانی و زندگی فردی تاثیر بگذارد.
همچنین نتایج پژوهش نشان دادند که برخلاف انتظار، برخی از عواملی که در مطالعات دیگر به عنوان عوامل خطر معرفی شده بودند مانند وضعیت بارداری یا برخی مشکلات طبی، در این تحقیق نقش پررنگی نداشتند. این موضوع لزوم انجام مطالعات گسترده تر را یادآور میشود تا بتوان تاثیر عوامل مختلف را در جمعیتهای متفاوت با دقت بیشتری بررسی کرد.
گفتنی است این یافتهها در «مجله علمی زنان، مامایی و نازایی ایران» منتشر شدهاند که زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی مشهد فعالیت میکند. انتشار این پژوهش میتواند در مسیر افزایش آگاهی عمومی و علمی درباره یکی از مشکلات مهم سلامت زنان تاثیرگذار باشد.
سن ابتلا به دیابت نوع دو به ۲۰ سال رسید/ ایران در منطقه پرخطر جهش دیابت قرار دارد
معاون بهداشت وزارت بهداشت:
معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: در گذشته تصور میشد دیابت نوع دو بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال بروز میکند، اما امروز سن ابتلا به حدود ۲۰ سال و حتی پایینتر از آن رسیده است که این مسئله زنگ خطری جدی برای آینده سلامت جامعه به شمار میرود.
دکتر علیرضا رییسی ، معاون بهداشت وزارت بهداشت در همایش تازه های دیابت از چهار برابر شدن روند ابتلا به دیابت در ۳۵ سال گذشته ابراز نگرانی و اظهار کرد: دیابت بهعنوان یکی از مهمترین معضلات سلامت جهانی، تنها با پیشگیری، ارتقای سواد سلامت، تغییر سبک زندگی و مراقبت مداوم قابل کنترل است.
او معتقد است که در مقابله با دیابت اتکای صرف به درمانهای دارویی و بیمارستانی نتیجه پایداری نخواهد داشت.
رییسی یادآور شد: سازمان جهانی بهداشت برای بسیاری از بیماریهای مزمن، اهداف مشخصی جهت کاهش بروز و شیوع تعیین کرده، اما درباره دیابت تنها توصیه کرده است که کشورها بتوانند آن را کنترل کنند، نه کاهش دهند؛ زیرا کاهش بروز این بیماری در شرایط کنونی تقریباً ممکن نیست.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: روند ابتلا به دیابت طی ۳۵ سال گذشته حدود چهار برابر افزایش یافته است و با وجود پیشرفتهای چشمگیر در علم و فناوری، داروهای جدید و آگاهی بیشتر نسبت به عوامل بروز بیماری، همچنان شاهد رشد قابل توجه مبتلایان هستیم.
به گفته رییسی، در حال حاضر حدود ۶۰۰ میلیون نفر در جهان به دیابت مبتلا هستند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۵۰ میلادی به بیش از ۸۵۰ میلیون نفر برسد. بیشترین رشد موارد ابتلا نیز در منطقه آفریقا و خاورمیانه دیده میشود که ایران نیز در زمره کشورهای در معرض خطر بالاست.
رئیسی با تأکید بر اینکه تمرکز صرف بر درمان پاسخگوی بار بیماری نیست، اظهار داشت: اگر بهدنبال کنترل مؤثر دیابت هستیم، باید به سمت پیشگیری برویم. عواملی مانند سبک زندگی کمتحرک، تغذیه ناسالم، چاقی، آلودگی هوا و استرس از مهمترین علل افزایش بروز دیابت هستند و بدون اصلاح این الگوها، روند ابتلا متوقف نخواهد شد.
او یادآور شد: در گذشته تصور میشد دیابت نوع دو بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال بروز میکند، اما امروز سن ابتلا به حدود ۲۰ سال و حتی پایینتر از آن رسیده است که این مسئله زنگ خطری جدی برای آینده سلامت جامعه به شمار میرود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به پیامدهای اقتصادی و انسانی بیماری دیابت گفت: بخش بزرگی از بیمارانی که دیالیز میشوند، مبتلا به دیابت یا فشار خون بالا بوده اند. اگر در یکی از بخشهای دیالیز بیمارستانها از بیماران علت بیماری را بپرسید، بیش از ۹۰ درصد آنان دچار دیابت یا فشار خون مزمناند. هزینههای درمان، دیالیز، عملهای بایپس قلبی و استنتهای عروقی بهطور سرسامآوری رو به افزایش است.
رئیسی گفت: دیابت را نباید صرفاً یک بیماری پزشکی بدانیم. کنترل واقعی زمانی اتفاق میافتد که فرد دیابتی در مراقبت از خود مشارکت فعال داشته باشد. اگر بیمار سواد سلامت و مهارت خودمراقبتی نداشته باشد، حتی بهترین داروها هم اثر پایداری نخواهند داشت.
وی با بیان اینکه پزشک یا مراقب سلامت باید به بیمار بیاموزد که در مراقبت از خود متعهد باشد، اظهار کرد: اگر این اتفاق بیفتد، موفقیت در کنترل دیابت پایدار خواهد بود. کنترل دیابت با عدد قند خون آزمایشگاهی سنجیده نمیشود، بلکه با آگاهی، مسئولیتپذیری و تداوم مراقبت مشخص میشود.
به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، در ایران حدود ۷.۵ میلیون نفر دیابتی وجود دارد که نیمی از آنها در سامانه بهداشت کشور ثبت شدهاند.
او تأکید کرد: این در حالی است که هدفگذاری سازمان جهانی بهداشت تا پنج سال آینده این است که ۸۰ درصد بیماران شناسایی و کنترل شوند و صددرصد بیماران دیابت نوع یک به انسولین و وسایل خودارزیابی دسترسی داشته باشند.
او به شاخصهای تعیینشده در برنامه هفتم توسعه کشور اشاره و تاکید کرد که بر اساس این برنامه، باید تا پایان آن، نرخ کنترل و پایش دیابت به ۴۵ درصد برسد.
به اعتقاد رییسی این هدف تنها در صورتی محقق میشود که از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، ابزارهای دیجیتال خودمراقبتی و پرونده سلامت الکترونیک بهره بگیریم.
معاون بهداشت وزارت بهداشت معتقد است که اثر واقعی صحبت ها در سمینارها و همایشهای علمی درباره دیابت و موضوعات دیگر زمانی دیده میشود که آموزشها از فضای سالنهای علمی به خانه مردم و زندگی روزمره منتقل شود. اگر مردم از اطلاعات و آموزشهای تخصصی بهرهمند نشوند، کنترل دیابت در سطح ملی محقق نخواهد شد.
رئیسی بر عدالت در دسترسی به سلامت تاکید و تصریح کرد: کشور ما با جمعیتی ۹۰ میلیونی نیازمند آن است که ابزارهای آموزشی، فناوری و مراقبتی در دسترس همه مردم قرار گیرد تا بتوانیم کنترل دیابت را از حرف به عمل برسانیم.
وی گفت: پزشکان عمومی و مراقبان سلامت آموزشدیده در کشور بهخوبی میتوانند بیماران دیابتی را کنترل کنند.
تعداد تولدها در ۶ ماهه نخست سال جاری به زیر یک میلیون مورد رسید
زنگ خطری جدی برای آینده جمعیت:
برای نخستین بار پس از انقلاب، تعداد تولدها در ۶ ماهه نخست سال جاری به زیر یک میلیون مورد رسیده که زنگ خطری جدی برای آینده جمعیت است.
علیرضا رئیسی افزود: برنامه جوانی جمعیت یکی از چهار محور اصلی فعالیت معاونت بهداشت است و باید با همکاری همه دستگاهها بهصورت علمی و هماهنگ دنبال شود.
به گفته وی، چهار محور اصلی فعالیت معاونت بهداشت شامل پزشکی خانواده و اصلاح نظام ارائه خدمات، جوانی جمعیت، خودمراقبتی و ارتقای سواد سلامت و توجه به مؤلفههای اجتماعی مؤثر بر سلامت است.
رئیسی تأکید کرد: نقش مردم در ارتقای سلامت باید پررنگتر شود، زیرا بدون مشارکت عمومی، پایداری نظام سلامت امکانپذیر نیست.
وی گفت: موفقیت پزشکی خانواده زمانی محقق میشود که برنامه به صورت کامل و با نظام ارجاع اجباری اجرا شود و منابع مالی به طور هدفمند و پایدار تخصیص یابد تا پزشک خانواده بتواند با تمرکز بر خدمات پیشگیری و سلامتمحور، نقش واقعی خود را در مدیریت شبکه ایفا کند.
آنفلوآنزا در پاییز؛ چگونه با واکسن از خود محافظت کنیم؟
بیماری آنفلوآنزا با آغاز فصل پاییز بعنوان بیماری مسری معمولا در کل دنیا شایع میشود. یکی از از راهکارها برای پیشگیری و یا کنترل آن استفاده از واکسن است.
آنفلوآنزا (Influenza) یک بیماری تنفسی واگیردار است که توسط ویروسهای آنفلوآنزا ایجاد میشود. این بیماری معمولاً در فصلهای سرد سال (پاییز و زمستان) شایعتر است و میتواند از علائم خفیف تا عوارض شدید و حتی مرگ منجر شود. در ادامه این مطلب اطلاعات جامعی درباره بیماری آنفلوآنزا ارائه میشود.
آنفلوآنزا چیست؟
آنفلوآنزا یک عفونت ویروسی است که عمدتاً دستگاه تنفسی (بینی، گلو، و ریهها) را درگیر میکند. ویروسهای آنفلوآنزا شامل سه نوع اصلی هستند:
نوع A: شایعترین و خطرناکترین نوع، که میتواند باعث همهگیریهای جهانی (پاندمی) شود.
نوع B: معمولاً خفیفتر از نوع A، اما همچنان میتواند باعث شیوعهای فصلی شود.
نوع C: علائم خفیفتر و کمتر شایع. این ویروسها از طریق قطرات تنفسی (سرفه، عطسه)، تماس مستقیم (دست دادن) یا سطوح آلوده منتقل میشوند.
علائم آنفلوآنزا
علائم آنفلوآنزا معمولاً بهصورت ناگهانی ظاهر میشوند و شامل موارد زیر هستند:
– تب بالا (معمولاً ۳۸ تا ۴۰ درجه سانتیگراد) یا لرز
– سرفه خشک یا خلطدار – گلودرد – آبریزش یا گرفتگی بینی – درد عضلانی و بدندرد – سردرد – خستگی شدید – گاهی تهوع، استفراغ یا اسهال (بهویژه در کودکان)
تفاوت با سرماخوردگی
آنفلوآنزا معمولاً شدیدتر از سرماخوردگی است، با شروع ناگهانیتر و علائم سیستمیک (مثل تب و بدندرد) بیشتر. سرماخوردگی معمولاً خفیفتر و با علائم تدریجی است.
عوارض آنفلوآنزا
در حالی که اکثر افراد در عرض ۱ تا ۲ هفته بهبود مییابند، آنفلوآنزا میتواند در برخی گروهها عوارض جدی ایجاد کند:
ذاتالریه (پنومونی): عفونت ریه که میتواند تهدیدکننده حیات باشد.
تشدید بیماریهای مزمن: مثل آسم، بیماریهای قلبی، یا دیابت.
عفونتهای ثانویه: مانند عفونت گوش (در کودکان) یا سینوزیت.
میوکاردیت (التهاب عضله قلب) یا میوزیت (التهاب عضلات).
عوارض عصبی: بهندرت، تشنج یا آنسفالیت (التهاب مغز).
هر آنچه باید درباره واکسن آنفلوانزا بدانید
گروههای پرخطر
– کودکان زیر ۵ سال (بهویژه زیر ۲ سال)
– افراد بالای ۶۵ سال – زنان باردار
– افراد با بیماریهای مزمن (دیابت، بیماریهای قلبی، ریوی، کلیوی)
– افراد با سیستم ایمنی ضعیف (مثل بیماران HIV یا شیمیدرمانی)
– افراد با چاقی مفرط
راههای انتقال آنفلوآنزا
این بیماری بسیار مسری است و از طریق موارد زیر منتقل میشود:
قطرات تنفسی: هنگام سرفه، عطسه، یا صحبت کردن.
تماس مستقیم: دست دادن یا تماس با فرد آلوده.
سطوح آلوده: لمس وسایلی مثل دستگیره در یا گوشی و سپس تماس با دهان، بینی، یا چشمها.
ویروس میتواند ۱ تا ۲ روز قبل از ظاهر شدن علائم و تا ۵ تا ۷ روز پس از آن منتقل شود. کودکان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف ممکن است مدت طولانیتری ناقل باشند.
بهترین راهکار برای پیشگیری از آنفلوآنزا
واکسن آنفلوآنزا موثرترین راه پیشگیری که به صورت سالیان توصیه میشود، زیرا ویروس هر سال تغییر میکند.
واکسن آنفلوآنزا چیست؟
واکسن آنفلوآنزا دارویی است که سیستم ایمنی بدن را برای مقابله با ویروسهای آنفلوآنزا آماده میکند. این واکسن حاوی ویروسهای غیرفعال (کشتهشده) یا اجزای ویروس است که نمیتوانند بیماری ایجاد کنند اما بدن را تحریک میکنند تا آنتیبادی تولید کند.
انواع واکسن
واکسن تزریقی: رایجترین نوع، مناسب برای اکثر افراد بالای ۶ ماه.
واکسن سهگانه: علیه سه سویه ویروس (دو نوع A و یک نوع B ) واکسن چهارگانه (Quadrivalent) : علیه چهار سویه ویروس (دو نوع A و دو نوع B) که امروزه بیشتر استفاده میشود.
واکسن اسپری بینی: حاوی ویروس زنده ضعیفشده، مناسب برای افراد سالم ۲ تا ۴۹ سال (در ایران کمتر رایج است).
واکسنهای با دوز بالا: برای افراد بالای ۶۵ سال، که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند.
واکسنهای بدون تخممرغ: برای افراد با حساسیت به تخممرغ (بسیاری از واکسنها با استفاده از تخممرغ تولید میشوند).
بهروزرسانی سالانه
ویروس آنفلوآنزا هر سال تغییر میکند (جهش ژنتیکی یا “دریفت آنتیژنی”). سازمان بهداشت جهانی (WHO) هر سال سویههای غالب را پیشبینی کرده و واکسنها بر اساس آن تولید میشوند.
چرا واکسن آنفلوآنزا مهم است؟
آنفلوآنزا فقط یک سرماخوردگی ساده نیست؛ میتواند عوارض جدی مانند ذاتالریه، بستری شدن یا حتی مرگ بهویژه در گروههای پرخطر ایجاد کند.
دلایل اهمیت واکسن
پیشگیری از بیماری: واکسن احتمال ابتلا را ۴۰ تا ۶۰ درصد (بسته به تطابق واکسن با سویههای در گردش) کاهش میدهد.
کاهش شدت بیماری: حتی در صورت ابتلا، علائم خفیفتر و عوارض کمتری خواهید داشت.
محافظت از دیگران: با کاهش انتقال ویروس، از افراد آسیبپذیر (مثل کودکان، سالمندان، یا بیماران مزمن) محافظت میشود.
کاهش بار سیستم درمانی: کاهش موارد شدید، فشار بر بیمارستانها و منابع درمانی را کم میکند.
محافظت در برابر عوارض: آنفلوآنزا میتواند باعث تشدید بیماریهای مزمن (مثل آسم یا دیابت) یا عوارض قلبی شود.
چه کسانی باید واکسن بزنند؟
سازمان بهداشت جهانی و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) توصیه میکنند که همه افراد بالای ۶ ماه هر سال واکسن آنفلوآنزا دریافت کنند، مگر اینکه منع پزشکی داشته باشند.
گروههای اولویتدار عبارتند از:
کودکان ۶ ماه تا ۵ سال: بهویژه کودکان زیر ۲ سال که در معرض خطر عوارض هستند.
بزرگسالان بالای ۶۵ سال: به دلیل ضعف سیستم ایمنی.
زنان باردار: برای محافظت از مادر و جنین (واکسن در هر مرحله از بارداری ایمن است).
افراد با بیماریهای مزمن: مانند دیابت، بیماریهای قلبی، ریوی، کلیوی، یا نقص ایمنی. – کادر درمان: به دلیل تماس با بیماران و خطر انتقال ویروس.
افرادی که با گروههای پرخطر زندگی میکنند: مثل والدین کودکان خردسال یا مراقبان سالمندان.
موارد منع مصرف
– افراد با حساسیت شدید به واکسن یا اجزای آن (مثل ژلاتین یا آنتیبیوتیکهای خاص).
– افراد با سابقه سندرم گیلن-باره (در موارد نادر مرتبط با واکسن).
– کودکان زیر ۶ ماه.
– افراد با بیماری حاد و تب بالا (تا زمان بهبودی باید صبر کنند).
زمان مناسب برای دریافت واکسن
بهترین زمان: اوایل پاییز (مهر تا آبان) قبل از شروع فصل آنفلوآنزا (که معمولاً از پاییز تا اوایل بهار شایع است).
دیرتر هم ممکن است: دریافت واکسن حتی در زمستان یا اوایل بهار هم میتواند مفید باشد، چون فصل آنفلوآنزا گاهی طولانیتر است.
مدت اثر: ایمنی حدود ۲ تا ۳ هفته پس از تزریق ایجاد میشود و معمولاً تا ۶ ماه یا بیشتر دوام دارد.
نکته برای کودکان: کودکان ۶ ماه تا ۸ سال که برای اولین بار واکسن دریافت میکنند، ممکن است به دو دوز (با فاصله ۴ هفته) نیاز داشته باشند.
اثربخشی واکسن
میزان محافظت: اثربخشی واکسن به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله تطابق واکسن با سویههای در گردش و سلامت فرد. به طور متوسط، ۴۰ تا ۶۰ درصد در برابر ابتلا محافظت میکند.
کاهش عوارض: حتی اگر به آنفلوآنزا مبتلا شوید، واکسن احتمال بستری شدن را تا ۶۰ درصد و مرگومیر را تا ۸۰ درصد کاهش میدهد.
محدودیتها: اگر سویههای ویروس با واکسن همخوانی نداشته باشند، اثربخشی کاهش مییابد، اما همچنان محافظت نسبی ایجاد میکند.
عوارض جانبی واکسن
واکسن آنفلوآنزا معمولاً ایمن است، اما ممکن است عوارض خفیفی ایجاد کند:
– شایع: درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق، تب خفیف، بدندرد، سردرد (معمولاً طی ۱-۲ روز برطرف میشود).
– نادر: واکنشهای آلرژیک شدید (مثل آنافیلاکسی) یا سندرم گیلن-باره (بسیار نادر).
– اسپری بینی: ممکن است باعث آبریزش بینی، گلودرد یا تب خفیف شود.
نکته: واکسن آنفلوآنزا نمیتواند باعث ابتلا به آنفلوآنزا شود، زیرا ویروسهای موجود در آن غیرفعال هستند (یا در اسپری بینی بسیار ضعیفشده).
واکسن آنفلوآنزا در ایران
دسترسی: واکسن معمولاً در داروخانهها، مراکز بهداشتی، و برخی بیمارستانها در دسترس است که در فصل پاییز، توزیع آن افزایش مییابد.
اولویتبندی: در زمان کمبود، اولویت با گروههای پرخطر است.
توصیهها: قبل از تزریق، با پزشک مشورت کنید، بهویژه اگر بیماری زمینهای یا حساسیت دارید.
باورهای غلط درباره واکسن آنفلوآنزا
۱. “واکسن باعث آنفلوآنزا میشود”: خیر، ویروسهای واکسن غیرفعال هستند و نمیتوانند بیماری ایجاد کنند.
۲. “فقط افراد بیمار یا مسن نیاز به واکسن دارند”: همه افراد بالای ۶ ماه میتوانند از واکسن بهرهمند شوند.
۳. “واکسن همیشه کار نمیکند”: درست است که ۱۰۰٪ محافظت نمیکند، اما شدت بیماری و عوارض را کاهش میدهد.
۴. “هر سال لازم نیست واکسن بزنم”: به دلیل تغییر سالانه ویروس، واکسن سالانه ضروری است.
هشدار درباره سرخک؛ تنها راه پیشگیری، واکسیناسیون است
والدین برای پیشگیری کودکان از بیماری سرخک واکسیناسیون زیر ۵ سال را انجام دهند.
فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان با تأکید بر اهمیت واکسیناسیون، سرخک را بیماریای کاملاً قابل پیشگیری دانست که در صورت واکسینه نبودن کودکان میتواند با عوارض جدی همراه باشد. او به والدین توصیه کرد با آگاهی از علائم، راههای انتقال و زمان مناسب واکسن، سلامت فرزندان خود را تضمین کنند.
دکتر محمد باقر رحمتی، فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان گفت:سرخک یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که بیشتر در کودکان زیر پنج سال دیده میشود، بهویژه در مناطقی که پوشش واکسیناسیون پایین است.
این بیماری توسط ویروس سرخک از خانواده پارامیکسوویریده ایجاد میشود و از طریق قطرات تنفسی منتقل میگردد.
وی با بیان اینکه دوره نهفتگی بیماری حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پس از تماس با ویروس است، افزود: بیماری شامل دو مرحله است. مرحله مقدماتی با تب بالا، سرفه خشک، آبریزش بینی، التهاب ملتحمه (قرمزی و آبریزش چشم) و لکههای کوپلیک (نقاط سفید مایل به آبی روی زمینه قرمز در مخاط دهان که علامت اختصاصی سرخک هستند) شروع میشود.
مرحله دوم، مرحله راش است که شامل بثورات پوستی ماکولوپاپولار بوده و از صورت آغاز شده و به تنه و اندامها گسترش مییابد.
این راش معمولاً ۳ تا ۵ روز باقی میماند و تب در اوج راش وجود دارد و سپس کاهش مییابد. وی افزود: سرخک در همه سنین ممکن است رخ دهد، اما شیوع و شدت آن در کودکان خاص بیشتر است.
گروه سنی زیر پنج سال بیشترین موارد بیماری و مرگومیر ناشی از آن را دارند. کودکان زیر یک سال، واکسینهنشده یا ناقص واکسینهشده، دارای نقص ایمنی، سوءتغذیه (بهویژه کمبود ویتامین A) یا مصرفکننده داروهای سرکوبگر ایمنی در معرض بیشترین خطر هستند.
به گفته دکتر رحمتی، پنومونی شایعترین علت مرگ ناشی از سرخک در کودکان است. از دیگر عوارض آن میتوان به عفونت گوش میانی، اسهال شدید، انسفالیت مغزی، خروسک، برونشیولیت و پانانسفالیت اسکلروزان تحتحاد اشاره کرد که ممکن است سالها پس از عفونت ظاهر شود.
وی با تأکید بر اینکه هنوز هم سرخک یک بیماری خطرناک است، گفت: حتی کودکان سالم نیز ممکن است در صورت ابتلا با عوارض شدید مواجه شوند، اما واکسیناسیون بهطور چشمگیر این خطر را کاهش میدهد. وی افزود: بهدلیل سرایتپذیری بالای ویروس، یک فرد مبتلا میتواند تا ۹۰ درصد اطرافیان حساس خود را مبتلا کند. هر فرد آلوده، در جامعهای بدون ایمنی، ممکن است بین ۱۲ تا ۱۸ نفر دیگر را مبتلا کند.
وی درباره راههای انتقال بیماری گفت: ویروس سرخک از طریق قطرات تنفسی، صحبت کردن، عطسه یا سرفه منتقل میشود. این قطرات میتوانند تا دو ساعت در هوا یا روی سطوح فعال بمانند. تماس غیرمستقیم مانند لمس سطوح آلوده و سپس تماس با دهان، بینی یا چشم نیز موجب انتقال میشود.
دوره سرایت بیماری از چهار روز قبل تا چهار روز بعد از شروع بثورات پوستی است. راههای پیشگیری:دکتر رحمتی واکسیناسیون MMR را مؤثرترین راه پیشگیری دانست و گفت: این واکسن در دو نوبت، یکی در ۱۲ ماهگی و دیگری بین چهار تا شش سالگی تزریق میشود.
همچنین فرد مبتلا باید تا چهار روز پس از بروز راش از سایرین جدا شود. گروههایی که نباید واکسن بزنند:کودکان با نقص ایمنی شدید، بیماران سرطانی تحت شیمیدرمانی، مبتلایان به HIV پیشرفته، دریافتکنندگان داروهای سرکوبگر ایمنی یا ایمونوگلوبولین، و کودکانی با حساسیت شدید به اجزای واکسن، نباید واکسن سرخک دریافت کنند.
در این موارد، واکسیناسیون اطرافیان، پرهیز از تماس، و در صورت تماس تزریق ایمونوگلوبولین اختصاصی تا حداکثر شش روز بعد از تماس، از جمله تدابیر حمایتی است.
دکتر رحمتی با تأکید بر نقش کلیدی خانوادهها، گفت: والدین باید کارت واکسیناسیون فرزندان خود را بررسی کرده و در صورت تأخیر، به مراکز بهداشتی مراجعه کنند. او همچنین خواستار افزایش آگاهی درباره علائم اولیه سرخک مانند تب، آبریزش بینی، سرفه، التهاب چشم و بثورات پوستی شد و گفت: مراجعه سریع در صورت مشاهده علائم، از انتقال بیشتر جلوگیری میکند.
وی در پایان تأکید کرد:سلامت فرزندتان را با واکسیناسیون بهموقع سرخک تضمین کنید. سرخک یک بیماری به ظاهر ساده، اما بسیار مسری و گاه کشنده است که با واکسیناسیون بهموقع میتوان از عوارض جدی آن مانند ذاتالریه، التهاب مغز و سوءتغذیه جلوگیری کرد. حتی یک کودک سالم هم ممکن است در صورت ابتلا دچار عوارض شدید شود، بنابراین تأخیر در واکسیناسیون، سلامت کودک و اطرافیان او را به خطر میاندازد.
در ماه های گذشته مواردی از بیماری سرخک در جاسک میناب و رودان گزارش شده بود که بیشتر از اتباع بیگانه بودند.
فهرست محصولات مراقبتی پوست و مو بدون مجوز اعلام شد
روابط عمومی سازمان غذا و دارو، تازهترین فهرست فرآوردههای بهداشتی و مراقبتی پوست و مو که مجوز بهداشتی ندارند را منتشر کرد.
سازمان غذا و دارو اعلام کرد برخی از محصولات بهداشتی و مراقبتی پوست و مو به دلیل نداشتن مجوزهای ایمنی و بهداشتی لازم، غیرمجاز شناخته شدهاند.
این سازمان با انتشار فهرست این محصولات اعلام کرد: کرم دست و صورت شیر الاغ – ZHAV، کرم دست و صورت رز – ZHAV، کرم دست و صورت شیر گاو – ZHAV، کرم دست و صورت آرگان – kamilink، کرم مرطوبکننده و آبرسان بلوبری – kamilink، کرم مرطوبکننده و آبرسان آووکادو – kamilink، ژل شوینده پوست خشک – kamilink، ژل پاککننده آرایش – VITOLA، آب پاککننده میسلار – MICELLAR CLEANSING WATER – kamilink، تونر پوست چرب – kamilink، ماسک مو – kamilink، فاقد مجوزهای ایمنی و بهداشتی لازم شناخته شدهاند.
همچنین ماسک مو هلو – kamilink، وکس صورت زغال – Max lady، وکس صورت عسل – Hudabeauty، وکس صورت آلوئهورا – Max lady، وکس گرم آلوئهورا – HOT WAX ALOE VERA – dior، ورقه وکس – Max lady نیز مجوز بهداشتی لازم را ندارند.
سازمان غذا و دارو تأکید کرد: این محصولات به دلیل نبود شناسنامه بهداشتی معتبر و ابهام در ترکیبات، میتوانند برای مصرفکنندگان خطرناک باشند و در اولویت نظارتهای میدانی این سازمان قرار گرفتهاند.
از شهروندان خواسته شده در صورت مشاهده این محصولات در سطح عرضه، مراتب را از طریق سامانههای نظارتی سازمان غذا و دارو یا معاونتهای غذا و داروی دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور گزارش دهند.