دسته: سبک زندگی
برچسب زدن به افراد؛ زخمی که با کلمات ایجاد میشود
برچسبزدن به دیگران، شاید فقط چند کلمه به نظر برسد، اما تأثیر عمیقی روی زندگی و شخصیت افراد میگذارد. وقتی کسی را با یک واژه محدود میکنیم، حق رشد، تغییر و دیده شدن واقعی او نادیده گرفته میشود و این رفتار از نظر اخلاقی نادرست است.
در زندگی اجتماعی، انسانها ناگزیر درباره هم قضاوت میکنند. اما گاهی این قضاوتها به شکل «برچسبزدن» بروز پیدا میکند؛ یعنی یک فرد فقط با یک ویژگی یا اشتباهش شناخته میشود و همه هویت او در یک واژه خلاصه میگردد. وقتی به کسی «بیعرضه»، «تنبل»، «مشکلدار» یا «بزهکار» میگوییم، در واقع او را از جایگاه یک انسان چندبعدی به یک تصویر محدود فرو میکاهیم. این کار شاید در ظاهر بیاهمیت به نظر برسد، اما در حقیقت رفتاری غیراخلاقی و آسیبزننده به شخصیت انسان است.
برچسبزدن دقیقاً یعنی چه؟
برچسبزدن نوعی سادهسازی نادرست است. ما بهجای توجه به مجموعه رفتارها و شرایط زندگی یک فرد، او را فقط با یک ویژگی منفی تعریف میکنیم. ذهن انسان برای درک بهتر دنیا تمایل دارد افراد را دستهبندی کند اما وقتی این دستهبندی با قضاوت قطعی و منفی همراه شود، تبدیل به انگزدن میشود. در این حالت، بهجای اینکه بگوییم «این فرد در این کار موفق نبود»، میگوییم «این فرد ناتوان است». تفاوت این دو جمله در این است که اولی رفتار را نقد میکند اما دومی شخصیت را هدف قرار میدهد.
چرا برچسبزدن از نظر اخلاقی نادرست است؟
نخستین دلیل آن بیاحترامی به کرامت انسان است. هر انسانی حق دارد فراتر از اشتباهات یا ضعفهایش دیده شود. وقتی به کسی برچسب میزنیم، او را از حق انتخاب هویت خود محروم میکنیم. از سوی دیگر، برچسبزدن باعث میشود انسان را به یک کلمه تقلیل دهیم، در حالی که شخصیت افراد پیچیده، قابل رشد و تغییرپذیر است. این رفتار همچنین به تبعیض اجتماعی دامن میزند، زیرا معمولاً علیه کسانی بهکار میرود که در موقعیت ضعیفتری قرار دارند؛ مثل کودکان، بیماران، مهاجران یا اقشار کمدرآمد. علاوه بر این، برچسبزدن به ما احساس برتری میدهد و مسئولیت اخلاقی را از دوشمان برمیدارد، گویی قضاوت ما حقیقت مطلق است.
تأثیر برچسبزدن بر روح و زندگی افراد
کسی که مدام با برچسبهای منفی مواجه میشود، بهتدریج این برچسبها را باور میکند. عزتنفس او کاهش مییابد و احساس شرم و بیارزشی در وجودش ریشه میدواند. این موضوع میتواند روابط اجتماعی فرد را محدود کرده و فرصتهای شغلی، تحصیلی یا عاطفی او را کم کند. گاهی حتی برچسب به واقعیت تبدیل میشود. نوجوانی که دائماً «مشکلساز» خطاب میشود، ممکن است واقعاً به سمت رفتارهای آسیبزا کشیده شود، زیرا دیگران همواره همان تصویر را از او دارند.
حضور برچسبزدن در زندگی روزمره
این پدیده فقط در سطح کلان اجتماعی رخ نمیدهد، بلکه در محیط خانه، مدرسه، محل کار و فضای مجازی بهراحتی دیده میشود. در خانواده، والدین ممکن است ناخواسته به فرزندان خود لقبهایی مانند «تنبل» یا «شیطان» بدهند. در مدرسه، دانشآموزی که یکبار اشتباه کرده، شاید برای همیشه «ضعیف» شناخته شود. در محیط کار نیز بعضی افراد بهسرعت برچسب «بیکفایت» یا «مسئلهدار» میخورند. در شبکههای اجتماعی هم کوچکترین اشتباه، به موجی از قضاوت و حمله تبدیل میشود. این کلمات فقط نظر شخصی نیستند، بلکه گاهی سرنوشتساز میشوند.
نقش رسانهها و فضای مجازی
رسانهها و شبکههای اجتماعی به دلیل گستره و سرعت اثرگذاری، نقش مهمی در ترویج یا کاهش برچسبزدن دارند. وقتی رسانهها با واژههایی کلی و منفی درباره گروهی از مردم صحبت میکنند، ذهن مخاطب بهسمت قضاوتهای سادهانگارانه سوق داده میشود. در فضای مجازی نیز کاربران بدون شناخت کافی، درباره شخصیت دیگران اظهار نظر میکنند و این قضاوتها برای مدت طولانی قابل مشاهده است. در چنین شرایطی، یک لغزش میتواند به هویت اجتماعی فرد تبدیل شود.
مسئولیت اخلاقی ما در انتخاب کلمات
اخلاق انسانی بر چند اصل مهم تکیه دارد؛ احترام به انسانیت دیگران، عدالت در قضاوت، مسئولیتپذیری در گفتار و همدلی. برچسبزدن با همه این اصول در تضاد است. وقتی درباره کسی صحبت میکنیم، باید به یاد داشته باشیم که کلمات میتوانند هم شفابخش باشند و هم مخرب. گاهی یک جمله ما تا سالها در ذهن دیگری باقی میماند.
برچسب زدن به افراد؛ زخمی که با کلمات ایجاد میشود
چگونه میتوانیم از برچسبزدن پرهیز کنیم؟
راهکار اصلی این است که رفتار را از شخصیت جدا کنیم. نقد کردن یک اقدام، با قضاوت درباره تمام هویت فرد تفاوت دارد. بهتر است پیش از قضاوت، از خود بپرسیم آیا همه واقعیت را میدانیم یا فقط بخشی از آن را دیدهایم. استفاده از زبان ملایمتر، پرسیدن سؤال بهجای پیشداوری و تلاش برای فهمیدن شرایط طرف مقابل، به ما کمک میکند منصفتر باشیم. در خانواده نیز والدین میتوانند بهجای برچسب، از جملاتی استفاده کنند که انگیزه رشد و تلاش را افزایش دهد.
ارزش پذیرش تفاوتها
یکی از دلایل اصلی برچسبزدن، ناتوانی در پذیرش تفاوتهاست. انسانها از نظر باورها، سبک زندگی، ظاهر و شخصیت با هم فرق دارند. جامعهای اخلاقیتر است که بهجای حذف و طرد افراد، تلاش کند آنها را بفهمد و با احترام با تفاوتها کنار بیاید. رواج برچسبزدن باعث کاهش اعتماد اجتماعی و دور شدن انسانها از یکدیگر میشود.
انسانیتر دیدن یکدیگر
برچسبزدن ظاهراً کاری ساده است، اما پیامدهای عمیق روانی و اجتماعی دارد. این رفتار فرصت رشد را از افراد میگیرد، آنها را به حاشیه میراند و کرامت انسانیشان را نادیده میگیرد. اگر هرکدام از ما در انتخاب واژهها دقت کنیم و به جای قضاوت شتابزده، کمی بیشتر به شرایط دیگران فکر کنیم، جامعهای مهربانتر و عادلانهتر خواهیم ساخت. انسانها شایسته آن هستند که با هویت واقعی و چندبعدیشان شناخته شوند، نه با برچسبهایی که گاهی در چند ثانیه بر آنها زده میشود.
از خستگی ذهن تا امید تازه؛ راهی که از درون تو میگذرد
بدخلقی، بیحوصلگی و زودرنجی وضعیتی است که گاهی به فشارهای روزمره، تغییرات هورمونی، تنشهای خانوادگی یا دغدغههای تحصیلی و اجتماعی مرتبط است. اگر این احساسات به صورت مداوم ادامه پیدا کند و با ناامیدی، بیعلاقگی یا خشم شدید همراه شود، ممکن است موضوع فقط یک حال بد گذرا نباشد.
بدخلقی و نوسانهای خلقی بخشی از تجربه طبیعی زندگی به شمار میرود و تقریباً همه افراد در مقاطعی از زندگی خود روزهایی را پشت سر میگذارند که زودرنج، عصبی یا بیحوصله هستند. این وضعیت بهویژه در سالهای نوجوانی بیشتر دیده میشود، دورهای که فرد همزمان با تغییرات جسمی، هورمونی، عاطفی و اجتماعی روبهروست.
بر اساس مطلب منتشرشده در سایت WebMD، اگرچه بدخلقیهای مقطعی معمولاً طبیعی است، اما تداوم این وضعیت میتواند هم برای خود فرد و هم برای اطرافیان او مشکلساز شود. به گفته کارشناسان، در برخی موارد، خلق پایین یا تحریکپذیری مداوم ممکن است نشانهای از یک اختلال جدیتر مانند افسردگی باشد؛ موضوعی که نیازمند توجه و پیگیری تخصصی است.
فشارهای روزمره یکی از مهمترین دلایل بدخلقی
یکی از دلایل اصلی بدخلقی، بهویژه در نوجوانان، فشارهایی است که از محیط اطراف به آنها وارد میشود. انتظارات تحصیلی، تلاش برای موفقیت در فعالیتهای فوقبرنامه، تمایل به پذیرفته شدن در جمع همسالان و در عین حال دغدغه ظاهر و محبوبیت، همگی میتواند فشار روانی زیادی ایجاد کند. نوجوان در این دوره از یک سو میخواهد مستقل باشد و مانند یک بزرگسال با او رفتار شود و از سوی دیگر هنوز در بسیاری از موقعیتها به حمایت خانواده نیاز دارد. همین وضعیت بینابینی، گاه احساس سردرگمی، تنهایی و اضطراب ایجاد میکند و زمینهساز نوسانهای خلقی میشود.
بلوغ و تغییرات هورمونی چه نقشی دارند؟
یکی دیگر از عوامل مؤثر بر بدخلقی و نوسانهای خلقی، تغییرات هورمونی دوران بلوغ است. متخصصان توضیح میدهند هورمونهایی که در این دوره فعال میشوند، تنها مسئول تغییرات جسمی نیستند، بلکه میتوانند بر احساسات و واکنشهای فرد نیز اثر بگذارند. به همین دلیل بسیاری از نوجوانان در این سالها بدون آنکه علت روشنی برای آن پیدا کنند، دچار تغییرات ناگهانی خلق میشوند. این وضعیت ممکن است هم برای خود نوجوان و هم برای خانواده و اطرافیان او گیجکننده باشد، اما در بسیاری از موارد بخشی از روند طبیعی رشد به شمار میرود.
چه زمانی بدخلقی دیگر طبیعی نیست؟
اگرچه بدخلقیهای کوتاهمدت بخشی از زندگی طبیعی است، اما متخصصان تأکید میکنند زمانی که تحریکپذیری، غمگینی، ناامیدی یا بیعلاقگی نسبت به فعالیتهای مورد علاقه برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، باید آن را جدی گرفت. به گفته کارشناسان، چنین نشانههایی ممکن است فقط یک تغییر خلق ساده نباشد و به افسردگی یا دیگر اختلالات خلقی مربوط باشد. افسردگی صرفاً احساس غم یا ناراحتی نیست، بلکه میتواند با خشم زیاد، بیتفاوتی، کنارهگیری و در موارد شدید حتی افکار آسیب به خود همراه شود. به همین دلیل در صورت تداوم این نشانهها، مراجعه به پزشک، مشاور یا رواندرمانگر ضروری است.
وقتی بی حوصلگی فراتر از یک حال بد موقت است
چگونه میتوان از یک حال بد عبور کرد؟
متخصصان سلامت روان معتقدند برخی راهکارهای ساده میتواند به کاهش شدت بدخلقی و مدیریت بهتر احساسات کمک کند. یکی از این توصیهها، تمرکز بر چیزهایی است که فرد بابت آنها احساس قدردانی دارد. یادآوری افرادی که در زندگی حامی انسان هستند یا توجه به اتفاقات مثبت، میتواند جریان فکرهای منفی را تا حدی متوقف کند.
انجام یک کار خوب برای دیگران نیز از دیگر پیشنهادهاست. کمک کردن به یک دوست، یکی از اعضای خانواده یا هر فردی که به حمایت نیاز دارد، میتواند توجه فرد را از حال منفی خود دور کند و احساس مفید بودن ایجاد کند.
گوش دادن به موسیقی شاد و انرژیبخش نیز یکی از راههای ساده برای تغییر حال و هواست. موسیقی میتواند سطح تنش را کاهش دهد و بر احساسات فرد اثر مثبت بگذارد.
کارشناسان همچنین توصیه میکنند افراد تلاش کنند عامل محرک بدخلقی خود را شناسایی کنند. اگر مشخص شود چه چیزی باعث ناراحتی یا خشم شده است، احتمال مدیریت یا حل آن بیشتر میشود. در کنار این موضوع، گفتوگو با یک دوست، والدین، معلم یا مشاور میتواند از انباشته شدن احساسات منفی جلوگیری کند. بسیاری از مشکلات زمانی بزرگتر و پیچیدهتر به نظر میرسند که فرد آنها را در درون خود نگه میدارد.
ورزش، خواب و تخلیه هیجانی
فعالیت بدنی منظم نیز از جمله راهکارهایی است که میتواند در بهبود خلق نقش مؤثری داشته باشد. پیادهروی، دوچرخهسواری، ورزشهای گروهی یا حتی چند دقیقه حضور در فضای باز و تنفس عمیق میتواند به کاهش تنش و بهتر شدن حال فرد کمک کند.
خواب کافی نیز اهمیت زیادی دارد. کمخوابی میتواند باعث تحریکپذیری، خستگی ذهنی و کاهش توان فرد در مدیریت احساسات شود. متخصصان توصیه میکنند نوجوانان هر شب حدود هشت و نیم تا نه و نیم ساعت خواب داشته باشند تا بدن و ذهن فرصت بازیابی پیدا کند.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان معتقدند گاهی ابراز احساسات از طریق گریه کردن، نوشتن، هنر، ورزش یا حتی پیدا کردن یک سرگرمی تازه میتواند به تخلیه روانی کمک کند. به گفته آنها، داشتن یک مسیر سالم برای بیان احساسات، از انباشت خشم و ناراحتی پیشگیری میکند.
کمک تخصصی زمانی که حال بد ماندگار میشود
اگر احساس غم، تحریکپذیری، بیحوصلگی یا ناامیدی به طور مکرر تکرار شود و فرد نتواند از آن خارج شود، باید از یک متخصص کمک بگیرد. مشکلات خلقی درمانپذیر است و نباید تصور کرد که فرد ناچار است این شرایط را به تنهایی تحمل کند. مداخله بهموقع میتواند از تشدید علائم جلوگیری کند و کیفیت زندگی فرد را به شکل قابل توجهی بهبود ببخشد.
بدخلقی و نوسان خلقی، بهویژه در دوران نوجوانی، تجربهای رایج است، اما زمانی که این وضعیت طولانی و شدید شود، میتواند نشانهای از یک مشکل جدیتر باشد. متخصصان میگویند شناخت عوامل زمینهساز، توجه به سلامت روان، خواب کافی، فعالیت بدنی، گفتوگو با اطرافیان و در صورت نیاز مراجعه به مشاور، از مهمترین راهکارهای عبور از این وضعیت است. در واقع، توجه به یک حال بد مداوم نهتنها به حفظ آرامش فرد کمک میکند، بلکه میتواند از بروز مشکلات عمیقتر روانی نیز پیشگیری کند.
مسواک خونی؛ زنگ خطر خاموش برای سلامت لثهها
خونریزی لثه هنگام مسواک زدن، اتفاقی نیست که بتوان بهسادگی از کنار آن گذشت و میتواند زنگ خطری خاموش برای سلامت عمومی بدن باشد.
خون دیدن روی مسواک یا هنگام شستن دهان، تجربهای است که بسیاری از افراد دستکم یکبار با آن روبهرو شدهاند. بعضیها این اتفاق را طبیعی میدانند و برخی دیگر آن را به محکم مسواک زدن ربط میدهند اما متخصصان سلامت دهان و دندان معتقدند خونریزی لثه معمولاً یک هشدار جدی از سوی بدن است که اگر نادیده گرفته شود، میتواند به بیماریهای پیشرفته لثه، تحلیل استخوان فک و حتی از دست دادن دندانها منجر شود.
لثه سالم هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان نباید خونریزی داشته باشد. بنابراین مشاهده خون، هرچند اندک، اغلب نشانه وجود التهاب در بافت لثه است که در مراحل اولیه «ژنژیویت» نام دارد و در صورت درمان نشدن میتواند به «پریودنتیت» یا بیماری شدید لثه تبدیل شود.
پلاک باکتریایی متهم اصلی خونریزی لثه
دندانپزشکان مهمترین علت خونریزی لثه را تجمع پلاکهای باکتریایی روی دندانها و حاشیه لثه میدانند. پلاک، لایهای نرم و بیرنگ از باکتریهاست که در اثر باقی ماندن ذرات غذا روی دندان تشکیل میشود. اگر این لایه بهطور منظم با مسواک و نخ دندان پاک نشود، به مرور زمان سفت شده و به جرم تبدیل میشود.
جرم دندانی محیط مناسبی برای رشد باکتریها فراهم میکند. این باکتریها موجب تحریک و التهاب لثه میشوند و در نتیجه، لثه هنگام تماس با مسواک یا نخ دندان دچار خونریزی میشود.
متخصصان تأکید میکنند که در مراحل ابتدایی، التهاب لثه معمولاً بدون درد است و تنها نشانه آن میتواند خونریزی خفیف باشد که باعث میشود بسیاری از افراد آن را جدی نگیرند.
مسواک زبر و فشار زیاد، اشتباهی رایج
بسیاری تصور میکنند هرچه محکمتر مسواک بزنند، دندانهایشان تمیزتر میشود، در حالی که فشار زیاد نهتنها مفید نیست، بلکه میتواند به لثه آسیب بزند.
استفاده از مسواکهای زبر یا حرکات خشن هنگام مسواک زدن باعث خراش و تحریک لثه میشود و احتمال خونریزی را افزایش میدهد. این رفتار در طولانیمدت حتی میتواند باعث تحلیل لثه و حساس شدن ریشه دندانها شود.
دندانپزشکان توصیه میکنند از مسواک با الیاف نرم استفاده شود و مسواک زدن با حرکات آرام و دایرهای انجام گیرد، نه حرکات رفت و برگشتی شدید.
نخ دندان؛ مفید اما در صورت استفاده نادرست آسیبزا
افرادی که بهتازگی استفاده از نخ دندان را شروع میکنند، ممکن است در روزهای ابتدایی با خونریزی مواجه شوند. این اتفاق معمولاً به دلیل التهاب قبلی لثه و همچنین استفاده نادرست از نخ دندان رخ میدهد.
اگر نخ دندان با فشار زیاد وارد فضای بین دندانها شود، میتواند لثه را زخمی کند. اما نکته مهم این است که قطع کردن نخ دندان به دلیل خونریزی، اشتباه است. در بیشتر موارد، با ادامه صحیح استفاده از نخ دندان و کاهش التهاب، خونریزی طی چند روز کمتر میشود.
متخصصان توصیه میکنند نخ دندان بهآرامی و با حرکت کنترلشده در امتداد دیواره دندان حرکت داده شود تا به بافت لثه آسیب وارد نشود.
نقش تغذیه و کمبود ویتامینها
کمبود برخی ویتامینها نیز میتواند سلامت لثه را تحت تأثیر قرار دهد. ویتامین C نقش مهمی در ترمیم بافتها و تقویت سیستم ایمنی دارد و کمبود آن میتواند موجب ضعف و خونریزی لثه شود.
ویتامین K نیز در فرآیند انعقاد خون مؤثر است و کمبود آن احتمال خونریزی را افزایش میدهد.
متخصصان تغذیه توصیه میکنند مصرف میوهها و سبزیجات تازه، مرکبات، فلفل دلمهای، کیوی، سبزیهای برگ سبز و مواد غذایی حاوی ویتامین K در رژیم غذایی روزانه جدی گرفته شود.
تغییرات هورمونی و حساس شدن لثهها
در برخی دورههای زندگی، تغییرات هورمونی باعث افزایش حساسیت لثهها میشود. دوران بارداری، بلوغ و حتی قاعدگی میتواند موجب افزایش جریان خون در بافت لثه و در نتیجه التهاب و خونریزی شود.
به همین دلیل، زنان باردار بیشتر در معرض «ژنژیویت بارداری» قرار دارند. متخصصان تأکید میکنند رعایت دقیق بهداشت دهان در این دوره اهمیت دوچندان دارد، زیرا بیماریهای لثه در بارداری میتواند با برخی عوارض مانند زایمان زودرس نیز مرتبط باشد.
بیماریها و داروهایی که لثه را درگیر میکنند
گاهی خونریزی لثه تنها به مشکلات دهان محدود نمیشود و میتواند نشانهای از بیماریهای زمینهای باشد.
دیابت کنترلنشده، اختلالات انعقاد خون، ضعف سیستم ایمنی و برخی بیماریهای خونی از جمله عواملی هستند که احتمال التهاب و خونریزی لثه را افزایش میدهند.همچنین مصرف برخی داروها مانند رقیقکنندههای خون، داروهای ضدتشنج و بعضی داروهای فشار خون میتواند روی سلامت لثه اثر بگذارد.
متخصصان توصیه میکنند افرادی که خونریزی مداوم لثه دارند و همزمان داروی خاصی مصرف میکنند، این موضوع را با دندانپزشک و پزشک معالج خود مطرح کنند.
چهار گام ساده برای کاهش خونریزی لثه
متخصصان سلامت دهان معتقدند رعایت چند اقدام ساده میتواند در بسیاری از موارد التهاب لثه را کاهش دهد و خونریزی را متوقف کند.
۱- مسواک نرم و روش صحیح
استفاده از مسواک نرم یکی از مهمترین توصیههاست. حرکات آرام و دایرهای به پاکسازی بهتر دندانها کمک میکند و فشار کمتری به لثه وارد میشود.همچنین بهتر است مسواک هر سه ماه یکبار تعویض شود، زیرا الیاف فرسوده کارایی کمتری دارند و ممکن است به لثه آسیب بزنند.
۲- نخ دندان منظم
استفاده روزانه از نخ دندان به حذف پلاک از فضاهای بین دندانها کمک میکند؛ نقاطی که مسواک به آنها دسترسی ندارد.اگرچه در روزهای اول ممکن است کمی خونریزی وجود داشته باشد، اما ادامه صحیح این کار معمولاً التهاب را کاهش میدهد.
۳- آبنمک ولرم
شستوشوی دهان با آبنمک ولرم، دو بار در روز، یکی از روشهای ساده برای کاهش التهاب و تورم لثه است. نمک خاصیت ضدعفونیکننده ملایمی دارد و میتواند به بهبود بافت آسیبدیده کمک کند.
۴- کمپرس سرد
اگر خونریزی ناشی از ضربه یا تحریک موضعی باشد، استفاده از کمپرس سرد روی گونه میتواند تورم و خونریزی را کاهش دهد.
چه زمانی مراجعه به دندانپزشک ضروری است؟
هر خونریزی لثهای نیاز به درمان فوری ندارد، اما برخی علائم هشداردهنده نشان میدهد که مراجعه به دندانپزشک نباید به تعویق بیفتد.اگر خونریزی بیش از یک هفته ادامه داشته باشد، یا همراه با بوی بد دائمی دهان، تورم شدید، درد، عقبرفتگی لثه و لق شدن دندانها باشد، احتمال پیشرفت بیماری لثه وجود دارد.
در مراحل پیشرفته، فاصلهای میان لثه و دندان ایجاد میشود که محل تجمع عفونت و باکتریهاست. در این شرایط، درمانهای تخصصی مانند جرمگیری عمیق یا درمانهای پریودنتال ضروری خواهد بود.
جرمگیری، درمانی فراتر از زیبایی
برخی افراد تصور میکنند جرمگیری فقط برای سفید شدن دندان انجام میشود، در حالی که هدف اصلی این درمان، حذف جرم و باکتریهایی است که سلامت لثه را تهدید میکنند.
دندانپزشکان توصیه میکنند افراد دستکم سالی یکبار برای معاینه و جرمگیری تخصصی مراجعه کنند. این اقدام میتواند از پیشرفت بیماریهای لثه جلوگیری کند و هزینههای درمانی آینده را کاهش دهد.
برخلاف باورهای نادرست، جرمگیری باعث ضعیف شدن دندان نمیشود، بلکه با حذف جرمهای تجمعیافته، التهاب لثه کاهش یافته و سلامت دهان حفظ میشود.
سلامت لثه بخشی از سلامت عمومی بدن
پژوهشهای پزشکی در سالهای اخیر نشان دادهاند بیماریهای لثه فقط به دهان محدود نمیشوند. التهاب مزمن لثه با افزایش خطر بیماریهای قلبی، دیابت و حتی برخی مشکلات تنفسی مرتبط دانسته شده است.
به همین دلیل متخصصان تأکید میکنند سلامت دهان بخشی جداییناپذیر از سلامت عمومی بدن است و نباید به خونریزی لثه به چشم یک مشکل ساده و گذرا نگاه کرد.در واقع، مسواک خونی اغلب پیامی از سوی بدن است که میگوید زمان توجه بیشتر به بهداشت دهان و مراجعه به دندانپزشک فرا رسیده است.
بختک؛ وقتی ترس مهمان خواب میشود
احساس ناتوانی در حرکت و فشار روی سینه، بختک را به یکی از ترسناکترین تجربههای خواب تبدیل کرده است؛ تجربهای که با شناخت علمی میتوان بر آن غلبه کرد.
بسیاری از افراد دستکم یکبار در زندگی خود حالتی را تجربه کردهاند که در آن نمیتوانند حرکت کنند، حرف بزنند یا حتی فریاد بکشند، در حالی که کاملاً هوشیار هستند. این حالت که در فرهنگ عامه به «بختک» معروف است، اغلب با ترس شدید، احساس خفگی و دیدن تصاویر یا شنیدن صداهای عجیب همراه میشود. به همین دلیل، بسیاری آن را به نیروهای ماورایی، جن یا خوابهای عجیب نسبت میدهند. اما علم پزشکی توضیحی کاملاً منطقی و قابلدرک برای این پدیده دارد و آن را «فلج خواب» مینامد.
نقش خواب در بروز بختک
برای فهم بختک، ابتدا باید با سازوکار خواب آشنا شویم. خواب انسان از چند مرحله تشکیل شده است که مهمترین آنها مرحلهای به نام خواب” REM” است. در این مرحله، مغز بسیار فعال میشود و بیشتر رؤیاها در همین زمان شکل میگیرند. همزمان با فعال شدن مغز، بدن بهطور طبیعی دچار نوعی فلج موقت میشود تا فرد هنگام خواب حرکات رؤیای خود را انجام ندهد. این مکانیسم دفاعی بدن، کاملاً طبیعی و ضروری است.
مشکل زمانی آغاز میشود که فرد پیش از پایان این مرحله، بیدار شود. در این حالت، مغز از خواب خارج شده اما بدن هنوز در وضعیت فلج باقی مانده است. نتیجه این ناهماهنگی، تجربه بختک است.
چگونه بختک اتفاق میافتد؟
بختک زمانی رخ میدهد که فرد در مرز بین خواب و بیداری گیر میکند. مغز پیام بیداری را دریافت کرده اما عضلات هنوز فرمان حرکت نمیگیرند. فرد متوجه اطراف خود میشود، صداها را میشنود و حتی نور را میبیند، اما توانایی حرکت یا صحبت ندارد.
این وضعیت معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد و سپس بهطور ناگهانی پایان مییابد. هرچند مدت آن کوتاه است اما به دلیل حس ناتوانی و ترس، برای فرد بسیار طولانی و آزاردهنده به نظر میرسد.
نشانهها و علائم رایج بختک
بختک معمولاً با مجموعهای از نشانههای مشخص همراه است که در میان بیشتر افراد مشترک است. مهمترین این علائم، ناتوانی در حرکت دادن بدن یا صحبت کردن است. فرد ممکن است تلاش کند فریاد بزند یا تکان بخورد اما موفق نشود.
یکی دیگر از نشانههای رایج، احساس فشار روی قفسه سینه است. بسیاری از افراد تصور میکنند چیزی روی آنها نشسته یا راه تنفسشان بسته شده است. این احساس، یکی از دلایل اصلی ترس شدید هنگام بختک است.
همچنین برخی افراد دچار توهمات دیداری یا شنیداری میشوند. دیدن سایههای تاریک، شنیدن صداهای عجیب یا احساس حضور فردی ناشناس در اتاق از جمله این توهمات است. این تجربهها باعث شده در فرهنگهای مختلف، بختک به موجودات فراطبیعی نسبت داده شود.
چرا بعضی افراد بیشتر دچار بختک میشوند؟
همه انسانها ممکن است بختک را تجربه کنند، اما برخی افراد بیشتر در معرض آن هستند. یکی از مهمترین عوامل، بینظمی در خواب است. کمخوابی، شببیداری، تغییر مداوم ساعت خواب و کارهای شیفتی، احتمال بروز این پدیده را افزایش میدهد.
استرس و اضطراب نیز نقش مهمی دارند. فشارهای روحی، نگرانیهای مداوم و مشکلات روانی میتوانند نظم طبیعی خواب را بر هم بزنند و زمینه بختک را فراهم کنند. همچنین مصرف زیاد کافئین، نوشیدنیهای انرژیزا یا الکل، بهویژه در ساعات پایانی شب، از عوامل تشدیدکننده این وضعیت هستند.
برخی تحقیقات نشان میدهد خوابیدن به پشت نیز میتواند احتمال بختک را افزایش دهد، زیرا در این وضعیت، اختلالات تنفسی و ناهماهنگی خواب بیشتر رخ میدهد.
میزان شیوع بختک در جامعه
بر اساس پژوهشهای علمی، درصد قابل توجهی از مردم در طول زندگی خود حداقل یک بار بختک را تجربه میکنند. آمارها نشان میدهد بین ۸ تا ۵۰ درصد افراد ممکن است با این پدیده روبهرو شوند. این اختلاف آماری به تفاوت سبک زندگی، شرایط روانی و فرهنگی جوامع مختلف مربوط است.
نوجوانان، دانشجویان و جوانان به دلیل استرس تحصیلی، کمخوابی و استفاده زیاد از تلفن همراه، بیشتر در معرض بختک قرار دارند. با این حال، تجربه بختک بهتنهایی نشانه بیماری خاصی نیست.
ارتباط بختک با سلامت روان
بختک بهخودیخود یک بیماری روانی محسوب نمیشود. بسیاری از افراد سالم و بدون مشکل خاصی، آن را تجربه میکنند. با این حال، در افرادی که دچار اضطراب شدید، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه یا بیخوابی مزمن هستند، احتمال بروز آن بیشتر است.
در چنین شرایطی، بختک میتواند به عاملی برای تشدید نگرانی و ترس تبدیل شود و چرخهای معیوب ایجاد کند. ترس از بختک باعث بدخوابی میشود و بدخوابی نیز احتمال بختک را افزایش میدهد.
تشخیص و مراجعه به پزشک
در بیشتر موارد، بختک نیازی به درمان پزشکی ندارد و تنها با اصلاح سبک زندگی کنترل میشود. پزشکان معمولاً بر اساس شرح حال بیمار و توصیف تجربهها، این پدیده را تشخیص میدهند.
اگر بختک بهطور مکرر، شدید یا همراه با خوابآلودگی روزانه، خستگی مفرط یا مشکلات تنفسی باشد، ممکن است پزشک بررسیهای بیشتری انجام دهد. در برخی موارد خاص، آزمایش خواب برای بررسی دقیقتر الگوی خواب تجویز میشود.
راهکارهای علمی برای پیشگیری
خوشبختانه، با رعایت چند اصل ساده میتوان احتمال بختک را تا حد زیادی کاهش داد. اولین و مهمترین نکته، داشتن برنامه منظم خواب است. خوابیدن و بیدار شدن در ساعت مشخص، به تنظیم ساعت زیستی بدن کمک میکند.
کاهش استرس نیز نقش مهمی دارد. تمرینهای تنفسی، مدیتیشن، پیادهروی، ورزش سبک و پرهیز از فکر کردن به مشکلات قبل از خواب، میتواند کیفیت خواب را بهبود دهد. همچنین بهتر است حداقل دو ساعت قبل از خواب از مصرف قهوه، چای پررنگ و نوشیدنیهای انرژیزا خودداری شود.
تغییر وضعیت خواب و پرهیز از خوابیدن به پشت نیز برای برخی افراد مفید است. استفاده کمتر از تلفن همراه و تلویزیون پیش از خواب، محیط آرام و تاریک و تهویه مناسب اتاق خواب، از دیگر عوامل مؤثر هستند.
باورهای نادرست درباره بختک
در بسیاری از فرهنگها، بختک به موجودات نامرئی، جادو یا نیروهای شیطانی نسبت داده میشود. این باورها ریشه در ناآگاهی و ترس انسان از پدیدههای ناشناخته دارد. علم پزشکی بهطور قاطع نشان داده که بختک نتیجه عملکرد طبیعی مغز در شرایط خاص است و هیچ ارتباطی با امور فراطبیعی ندارد.
پذیرفتن این واقعیت علمی میتواند به کاهش ترس افراد کمک و از اضطراب بیمورد جلوگیری کند.
بختک، ترسناک اما بیخطر
بختک تجربهای واقعی، شایع و کاملاً علمی است که در اثر ناهماهنگی موقت بین مغز و بدن هنگام خواب رخ میدهد. هرچند ممکن است بسیار ترسناک باشد، اما معمولاً خطری برای سلامت جسمی ندارد. با تنظیم خواب، کاهش استرس و اصلاح سبک زندگی، میتوان احتمال بروز آن را به میزان زیادی کم کرد.
آگاهی درباره ماهیت واقعی بختک، مهمترین راه برای مقابله با ترس ناشی از آن است. وقتی بدانیم این پدیده نشانه بیماری یا حضور نیروهای ناشناخته نیست، میتوانیم با آرامش بیشتری آن را مدیریت کنیم و کیفیت خواب و زندگی خود را بهبود ببخشیم.
واکسیناسیون بیش از ۱۶۰۰ نفر کودک در طرح تکمیلی فلج اطفال در کیش
سرپرست مرکز بهداشت کیش از واکسیناسیون هزار و ۶۰۶ کودک در مرحله دوم طرح تکمیلی واکسیناسیون فلج اطفال در این جزیره خبر داد.
دکتر محمدرضا رضانیا با اشاره به اجرای مرحله دوم طرح تکمیلی واکسیناسیون فلج اطفال، اظهار کرد: این طرح با هدف پیشگیری از شیوع بیماری فلج اطفال و افزایش سطح ایمنی کودکان زیر پنج سال، در مراکز و پایگاههای بهداشتی جزیره کیش در حال اجراست.
وی افزود: تا پایان روز چهارم اجرای این مرحله، در مجموع هزار و ۶۰۶ کودک واکسینه شدهاند که از این تعداد، هزار و ۴۶۰ کودک ایرانی و ۱۴۶ کودک از اتباع خارجی بودهاند.
سرپرست مرکز بهداشت کیش با بیان اینکه در روز چهارم طرح، ۱۲۰ کودک ایرانی و ۱۹ کودک از اتباع خارجی واکسن خوراکی فلج اطفال را دریافت کردند، تأکید کرد: مشارکت خانوادهها نقش مهمی در موفقیت برنامههای ایمنسازی و حفظ سلامت جامعه دارد.
دیابت نوع ۲ و خودمراقبتی؛ ۷ راهکار ساده برای زندگی سالمتر
ابتلا به دیابت نوع ۲ میتواند نگرانکننده باشد؛ اما یادگیری مدیریت این بیماری مزمن، از چگونگی اندازهگیری قندخون روزانه گرفته تا تنظیم برنامه غذایی، نیز به همان اندازه میتواند چالشبرانگیز باشد. یک متخصص تغذیه، ۷ راهکار ساده برای خودمراقبتی ارائه میدهد که هم سلامت جسم و هم سلامت روان را در بر میگیرد.
به گزارش گروه علمی ایرنا، وبگاه کلیولند کلینیک در گزارشی آورده است:
نیکول برونو (Nicole Bruno)، متخصص تغذیه و مربی دیابت، میگوید: خودمراقبتی یک اصطلاح جامع به معنای اولویت دادن به سلامت خود است. خودمراقبتی فقط به سلامت جسمی مربوط نیست، بلکه سلامت روان را هم شامل میشود.
در ادامه، ۷ راهکاری که او برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ توصیه میکند، را مرور میکنیم.
۱. استرس خود را مدیریت کنید
استرس روی بدن همه تأثیر میگذارد، اما در دیابت نوع ۲، استرس میتواند قند خون را افزایش دهد. برونو توضیح میدهد: کورتیزول، هورمون استرس، میتواند کبد را تحریک کند تا گلوکز بیشتری تولید کند. وقتی کبد در واکنش به استرس، قند اضافی ترشح میکند و شما مقاوم به انسولین هستید، نتیجه آن افزایش قند خون است.
برای مدیریت استرس:
محرکهای اصلی استرس خود را شناسایی کنید؛
از روشهای ساده مانند تنفس عمیق استفاده کنید؛
مدیتیشن یا یوگا را امتحان کنید؛
قدم بزنید، دوچرخهسواری کنید یا کتاب بخوانید.
۲. خواب باکیفیت را جدی بگیرید
اگر تا به حال بدخوابی را تجربه کرده باشید، میدانید که صبح روز بعد چقدر خسته و بداخلاق هستید. برونو میگوید: کمخوابی یا خواب ناکافی میتواند قند خون را بالا ببرد. نکته مهم این است که هم خواب ناکافی و هم خواب بیکیفیت مانند خستگی و گرسنگی علائمی شبیه به قند خون بالا ایجاد میکنند؛ بنابراین مهم است که قند خون خود را کنترل کنید و در صورت امکان خواب خود را تنظیم نمایید.
تحقیقات نشان میدهد:
خواب بیکیفیت، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را ۴۰ درصد افزایش میدهد و
افرادی که شبها دیر میخوابند، بیشتر در معرض دیابت هستند.
حتماً به زمان خواب خود توجه کنید. حتی اگر ۷ تا ۹ ساعت میخوابید، سعی کنید زودتر بخوابید و زودتر بیدار شوید تا با ریتم طبیعی بدن هماهنگ باشید.
۳. قند خون خود را پایش کنید
اندازهگیری قند خون در طول روز، گاهی ۳ تا ۴ بار، بخشی از زندگی جدید شماست. اما لازم نیست یکباره همهچیز را تغییر دهید. برونو توضیح میدهد: پایش قند خون مهم است تا بدانید در بدنتان چه میگذرد. اگر انجام منظم آن برایتان سخت است، با یک بار در روز یا چند بار در هفته شروع کنید تا بهتدریج به آن عادت کنید.
او همچنین توصیه میکند:
از زنگ هشدار گوشی استفاده کنید وبا پزشک خود درباره بهترین زمانهای اندازهگیری قند خون مشورت کنید.
۴. نگاهی تازه به تغذیه داشته باشید
غذاهایی که میخورید، کلید مدیریت قند خون هستند. اما اگر تغییر کامل رژیم غذایی برایتان دلهرهآور است، ناامید نشوید. این مربی دیابت پیشنهاد میکند: روی تغییرات کوچک و تدریجی تمرکز کنید. آیا میتوانید مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای فاقد چربی را در برنامه غذایی خود افزایش دهید؟ با نگاه به آنچه اکنون میخورید شروع کنید و ببینید کدام گروههای غذایی را کم دارید.
هدف، ساختن یک وعده غذایی متعادل شامل موارد زیر است:
سبزیجات غیر نشاستهای (مثل بروکلی یا لوبیا سبز)؛
پروتئینهای کمچرب (مثل مرغ یا ماهی)؛
کربوهیدراتها (مثل غلات کامل یا حبوبات)؛
برنامهریزی وعدههای غذایی و یادداشتبرداری از آنچه میخورید میتواند به شما کمک کند به اهداف تغذیهای خود پایبند بمانید.
۵. تحرک داشته باشید
ورزش یکی دیگر از بخشهای مهم خودمراقبتی است. برونو میگوید: ورزش اندورفین، هورمون شادی، آزاد میکند؛ بنابراین ورزش کردن نه تنها باعث احساس بهتر شما میشود، بلکه قند خونتان را هم کاهش میدهد.
برای شروع:
با گامهای کوچک شروع کنید. یک هدف قابل اندازهگیری تعیین کنید، مثلاً هفتهای یک روز ۵ دقیقه ورزش؛
اهداف خود را بهتدریج بهبود دهید. مثلاً هر جلسه ۵ دقیقه بیشتر ورزش کنید یا یک روز اضافه کنید؛
هر حرکتی مفید است: به جای سفارش اینترنتی تا فروشگاه پیادهروی کنید یا ماشین را در فاصلهای دورتر از مقصدتان پارک کنید.
۶. به ارتباطات اجتماعی خود تکیه کنید
با کسی درباره احساسات و استرسهای خود صحبت کنید. علاوه بر دوستان و خانواده، پیوستن به گروههای حمایتی هم میتواند مفید باشد. این متخصص تغذیه تأکید میکند: ارتباط با دیگران، چه در قالب عضویت در گروههای حمایت از افراد مبتلا به دیابت و چه در جمع دوستان و خانواده، نقشی مهم در حفظ روحیه و پیگیری اهداف درمانی دارد. وقتی تنها میمانید و با کسی ارتباط ندارید، به مرور زمان به احساسات و مشکلاتتان بیاعتنا میشوید.
اگر استرس و اضطراب به شما غلبه کرده، صحبت با یک متخصص سلامت روان میتواند به شما در توسعه مهارتهای مقابله با دیابت کمک کند.
۷. پیگیر مراجعه منظم به پزشک خود باشید
مراجعه به مطب پزشکان مختلف (پزشک عمومی، متخصص غدد، متخصص قلب)، ممکن است برای بعضی افراد دلهرهآور باشد. برونو برای پیگیری منظم این مراجعهها، چند راهکار ساده پیشنهاد میکند:
از تقویم گوشی برای ثبت نوبتها و یادآوری آنها استفاده کنید؛
قبل از ترک مطب، نوبت بعدی را هماهنگ کنید؛
سؤالات خود را قبل از مراجعه به پزشک یادداشت کنید؛
اطلاعات مهم مانند فهرست داروها و نتایج آزمایش را در یک محل مشخص قرار دهید.
سخن پایانی: نکات کلیدی
در مسیر مدیریت دیابت، هیچ وقت خودتان را از یاد نبرید. خودمراقبتی فقط قند خون را کنترل نمیکند؛ بلکه روحیه و سلامت کلی شما را هم میسازد. عادتهای خودمراقبتی نه تنها خلقوخو، بلکه سلامت کلی شما را بهبود میبخشد.
برونو نتیجه میگیرد: خودمراقبتی در نهایت به عادتهای روزانه ما برمیگردد؛ به کارهای کوچکی که هر روز انجام میدهیم. اما زندگی همیشه طبق برنامه پیش نمیرود و گاهی گرفتار میشویم. پس با خود مهربان باشید و روی عادتهایی تمرکز کنید که برایتان ممکن هستند و میتوانید به آنها پایبند بمانید.
سحری حذف نشود/افطاری را سبک و تدریجی آغاز کنید
توصیه متخصص علوم تغذیه:
عضو هیأت علمی و دکترای تخصصی علوم تغذیه بر اهمیت برنامهریزی صحیح غذایی در ماه مبارک رمضان پرداخت و گفت: روزهداران باید سه وعده اصلی سحری، افطار و شام را در برنامه خود بگنجانند و با رعایت تعادل، تنوع و مصرف کافی فیبر و مایعات، از بروز ضعف، افت قند خون و مشکلات گوارشی پیشگیری کنند.
زهره سادات سنگسفیدی با اشاره به اهمیت وعده سحری، افزود: حذف این وعده میتواند موجب افت سریعتر قند خون و بروز علائمی مانند ضعف، سردرد، سرگیجه، خستگی و کاهش تمرکز در طول روز شود، به همین دلیل توصیه میشود روزهداران در سحر از ترکیبی متعادل شامل کربوهیدراتهای پیچیده مانند نان و غلات سبوسدار، حبوبات و سبزیجات در کنار منابع پروتئینی همچون گوشت، مرغ، تخممرغ و لبنیات استفاده کنند تا انرژی بهصورت تدریجی در بدن آزاد شود و احساس گرسنگی دیرتر بروز کند.
وی درباره نحوه آغاز افطار نیز توضیح داد: به دلیل کاهش سطح قند خون در پایان روز، بهتر است افطار با مواد غذایی حاوی کربوهیدراتهای ساده مانند خرما، عسل یا یک لیوان آب و چای ولرم کمرنگ آغاز شود تا قند خون بهصورت ملایم افزایش یابد. سپس میتوان از غذاهای سبک و کمحجم مانند نان و پنیر و سبزی، سوپ یا آش سبک، فرنی و شیربرنج استفاده کرد.
متخصص تغذیه تأکید کرد: مصرف غذاهای پرچرب، سرخکردنی و حجیم در ابتدای افطار میتواند فشار زیادی به دستگاه گوارش وارد کند. همچنین نوشیدنیهای بسیار سرد یا بسیار داغ ممکن است موجب اختلال در عملکرد معده و ایجاد ناراحتیهای گوارشی شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به وعده شام گفت: بهتر است شام با فاصلهای کوتاه پس از افطار و بهصورت متعادل مصرف شود. در این وعده باید از گروههای مختلف غذایی شامل نان و غلات، سبزیجات، منابع پروتئینی و لبنیات استفاده شود تا نیازهای تغذیهای بدن به شکل مناسب تأمین شود.
وی مصرف منابع غنی از فیبر مانند نانهای سبوسدار، میوهها، سبزیجات و حبوبات را از دیگر نکات مهم تغذیهای در ماه رمضان دانست و افزود: فیبر علاوه بر کمک به ایجاد احساس سیری طولانیتر، در بهبود عملکرد دستگاه گوارش و پیشگیری از یبوست نیز نقش مؤثری دارد.
سنگسفیدی خاطرنشان کرد: روزهداران باید در فاصله افطار تا سحر، مایعات کافی شامل آب، آبمیوههای طبیعی، شیر کمچرب و دوغ کمنمک مصرف کنند تا تعادل آب بدن حفظ شود و از بروز کمآبی و عوارض ناشی از آن جلوگیری شود.
ارتقای سواد سلامت و جلب اعتماد عمومی پیش نیاز اصلاح نظام سلامت
مردم و مسئولان اطلاع چندانی از اصلاحات در نظام سلامت و اجرای برنامه پزشکی خانواده ندارند و هر از گاهی یکی از مسئولان در تریبونهای مختلف درباره این برنامههای کلان صحبت میکند یا گاهی رسانهها از مسئولان سئوال میکنند که چرا این برنامه اجرایی نشده یا وضعیت اجرا در چه مرحلهای است ولی به این نکته مهم توجه نمیشود که مردم و مسئولان چقدر نسبت به جزییات این برنامه آگاهی دارند و در چنین شرایطی همراهی جامعه برای اجرای این برنامه مترقی در نظام سلامت چقدر خواهد بود؟
پیش از این در گزارشی با عنوان «پزشکی خانواده بدون پذیرش اجتماعی زمینگیر میشود» به اهمیت پذیرش اجتماعی برای اجرای برنامه پزشکی خانواده پرداختیم و گفتیم که برنامه پزشکی خانواده علاوه بر ساختار منسجم، هدفمند و منابع پایدار، نیازمند همراهی و پذیرش اجتماعی است و اگر اعتماد عمومی وجود نداشته باشد، چنین برنامهای نمیتواند در مرحله اجرا به موفقیت دست یابد یا نتیجهای جز اجرای ناقص و اسمی نخواهد داشت.
برنامهای که یکی از پایههای مهم اصلاحات در نظام سلامت محسوب میشود و با وجود قوانین متعدد، تاکنون در کشور اجرایی نشده و فقط در دو استان فارس و مازندران و شهرهای کمتر از ۲۰ هزار نفر جمعیت به مرحله اجرا رسیده و در همین دو استان و شهرها نیز با چالشهای متعددی مواجه است.
بیاطلاعی جامعه از پزشکی خانواده، اتمسفر مناسبی برای اجرای کشوری طرح نیست
علیرضا عسکری رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا در این باره گفت: واقعیت این است که در زمینه آمادگی اجتماعی برای اجرای پزشکی خانواده، اقدامات لازم انجام نشده است؛ حتی اگر در شهرهایی که برای اجرای برنامه پزشکی خانواده انتخاب شدهاند نیز از مردم یا مسئولان سئوال شود که قرار است در پی اجرای این طرح در نظام سلامت چه اتفاقی رقم بخورد، کسی از آن اطلاعی ندارد. این اتمسفر برای اجرای پزشکی خانواده مناسب نیست، مگر اینکه در مدت باقیمانده، آگاهی اجتماعی داده شود زیرا همین نقطه ضعف بزرگ، در سال ۱۳۹۱ و اجرای پزشکی خانواده در استان فارس نیز تجربه شد.
وی ادامه داد: باید نگاهی منتقدانه به اجرای پزشکی خانواده در استان فارس داشت و از هر جنبه به آن نگاه کرد. در بسیاری از موارد، مردم و نمایندگان مجلس در رابطه با کم و کیف اجرای طرح آگاهی لازم را نداشتند. در کشور ما بسیاری از موارد، تبدیل به مشکل محیطی شده و دغدغه لازم برای حل مسائل وجود ندارد.
انتظار نداشته باشید همه با خیال راحت به سمت پزشکی خانواده بروند
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اظهار کرد: پزشکی خانواده هر فردی را محدود میکند و نباید انتظار داشت کسی با خیال راحت به سراغ آن برود؛ حتی کسانی که با اجرای پزشکی خانواده به دنبال صرفه جویی منابع هستند نیز به خوبی میدانند که در سالهای ابتدایی اجرا، هیچ صرفه جویی در منابع ریالی رخ نمیدهد بلکه هزینهتراشی خود را دارد. مردم سالها عادت کردهاند بسیاری از خدمات را با اراده خود به سرعت از یک فوق تخصص دریافت کنند؛ حالا اگر در یک مسیر مشخص قرار بگیرند، واکنشهایی خواهند داشت.
وی افزود: حتی در استان فارس این تجربه وجود داشت که مرحله به مرحله از سنگرهای پزشکی خانواده، عقب نشینی شد و پس از سالها تلاش، ماهیت تغییر کرد و نتیجه آن این شد که اکنون پوسته سادهای از برنامه باقی مانده است. در تمام این سالها، دو مشکل اصلی در پزشکی خانواده استان فارس وجود داشت؛ اول اینکه آگاهی اجتماعی به اندازه کافی داده نشد. دوم اینکه به راحتی از اصول پزشکی خانواده مانند نظام پرداخت عقب نشینی شد. در حالی که اگر از چارچوب پزشکی خانواده عبور کنیم، سرنوشت خوبی نخواهد داشت.
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: باید پذیرفت که بی اطلاعی و فقدان آگاهی مردم و حتی مسئولان نسبت به مفاهیم پایهای پزشکی خانواده وجود دارد.
پزشکی خانواده نیازمند باور در همه سطوح است
برنامه پزشکی خانواده نیازمند باور در همه سطوح، از مردم تا مسئولان است و این باور را نمیتوان به اجبار ایجاد کرد؛ هرچند رئیس جمهور در زمینه اجرای پزشکی خانواده باورمند است، اما آیا در سال ۱۴۰۴ با همه مولفههای موجود اجتماعی، میخواهیم برنامه پزشکی خانواده را اجرا کنیم؟ آن هم در جامعهای که بحرانهای مختلفی وجود دارد؛ در این شرایط نمیتوانیم مسائل حاکم بر جامعه را نادیده بگیریم.
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اظهار کرد: پزشکی خانواده منهای تعریف جایگاه دروازهبانی پزشک عمومی در سطح یک، شوخی است. اگر پزشک عمومی تقویت نشود، ارتباطی به برنامه پزشکی خانواده ندارد. وقتی نظام سیاسی و اجتماعی کشور از اجرای پزشکی خانواده توجیه نشده باشند، محکوم به شکست است.
وی ادامه داد: از طرفی، برای اجرای پزشکی خانواده باید شخص اول یک استان، پیشتاز در اجرای آن باشد. باید آگاهی رسانی مستقیم و مداوم با مردم وجود داشته باشد. اگر این برنامه توسط یک متخصص جامعهشناسی برای مسئولان و مردم تبیین نشود، نتیجهای حاصل نمیشود. برنامههای زیادی در کشور داشتیم که در آنها از زبان اجتماع و دانش جامعه شناسی غافل شدیم و خواستیم با فرمولهای غیرعادی پیش برویم و نتیجه این بود که جامعه آنها را کنار زده است.
عسکری گفت: همه با اجرای برنامه پزشکی خانواده باید آماده تغییر باشند، اما این به معنی عدم اجرای پزشکی خانواده نیست؛ باید به قواعد پزشکی خانواده پایبند باشیم. پزشکی خانواده نیازمند نظام ارجاع الکترونیک، پایش منطقی، تضمین منابع مالی، اعتمادسازی است. در این دوره که یک پزشک باورمند در کشور، رئیس جمهور است، میتوان پزشکی خانواده را اجرایی کرد. در این رابطه پیشنهاد میکنم رئیس جمهور جلسهای با جامعه شناسان در این زمینه داشته باشد
نظام پرداخت در پزشکی خانواده مهم است
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: مواردی مانند نظام پرداخت نیز در زمینه پزشکی خانواده اهمیت دارد؛ به طور مثال نظام پرداخت در استان فارس مناسب نبود و درآمد پزشک متخصص، از تولید بیمار بود. نظام پرداخت به ازای خدمت (فی فور سرویس) در سطح دو کاملا با روح پزشکی خانواده در تعارض است؛ یعنی یک متخصص تمایل دارد بیمار بیشتری داشته باشد و در نتیجه فشار مردم در سطح یک خدمات برای ارجاع منتقل میشود.
مردم باید از مزایای پزشکی خانواده آگاه شوند
هرچند تجربه اجرای پزشکی خانواده در دو استان فارس و مازندران و شهرهای کمتر از ۲۰ هزار نفر جمعیت چندان موفق نبوده، اما در بخشهایی مانند صنعت نفت، تجربههای موفقی از اجرای آن نیز وجود دارد؛اگرچه تعداد افراد تحت پوشش بسیار اهمیت دارد، اما به نظر میرسد موفقیت صنعت نفت در تشویق و آگاهی کارکنان به عبور از مسیر پزشکی خانواده است.
از طرفی باید توجه کرد که صنعت نفت ایران در حوزه طب کار و پزشکی خانواده پیشرو است. حتی در دهه ۴۰ نیز به نوعی پزشکی خانواده در استان خوزستان و مناطق نفت خیز اجرا میشد و زمانی پرونده الکترونیک سلامت در صنعت نفت وجود داشت که حتی وزارت بهداشت نیز به این موضوع توجهی نکرده بود.
“کورش هاشمی اصل” متخصص پزشکی خانواده و رئیس سلامت خانواده سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا درباره اجرای پزشکی خانواده در صنعت نفت گفت: سالهاست پزشکی خانواده در وزارت نفت اجرایی شده و افراد از مزایای آن بهرهمند میشوند. البته جمعیت محدودی در این برنامه در صنعت نفت حضور دارند؛ اما به نوعی طرح آزمایشی پزشکی خانواده محسوب میشود. تفکر اجرای پزشکی در صنعت نفت وجود داشته، در حالیکه بسیاری گمان میکنند درآمد صنعت نفت بسیار زیاد است، اما بانکها هم چنین درآمدی دارند و در عین حال، برنامه پزشکی خانواده را اجرا نکردهاند. در صنعت نفت، ارائه خدمات به پزشکی خانواده گره خورده است.
وی ادامه داد: پزشکی خانواده بدون پذیرش اجتماعی قابلین اجرا ندارد؛ اما باید توجه کنیم که مردم چنین چیزی را به طور معمول قبول نمیکنند و به طور مثال در انگلستان هم اگر تصمیم با شخص باشد، کسی به دنبال پزشک خانواده نمیرود. در سایر کشورها، محدودیت در مراجعه به متخصص وجود دارد و به همین دلیل است که بسیاری از ایرانیان برای استفاده از خدمات درمانی به ایران میآیند.
هاشمی اصل اظهار کرد: بازنشستههای وزارت نفت به راحتی میتوانند به هر پزشکی مراجعه کنند، اما بیشترین درصد مراجعه کنندگان به پزشکان خانواده، بازنشستگان هستند؛ زیرا نزد پزشک خانواده، پرونده دارند و حتی داروهای خود را به پزشک خانواده خود نشان داده و مشورت میگیرند. طرح پزشکی خانواده بسیار خوب است، اما باید به درستی مدیریت شود؛ مردم باید بدانند مزایای پزشکی خانواده چیست که این موضوع کاملا به سواد سلامت جامعه مربوط میشود.
رئیس سلامت خانواده سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت افزود: گذاشتن اجبار برای اجرای پزشکی خانواده، امکان پذیر نیست؛ تشویق بسیار موثرتر از تنبیه خواهد بود و به طور مثال چنین اقدامی را در معاینههای دورهای در زمینه طب کار در صنعت نفت انجام دادیم و موفق بود.
هاشمی اصل گفت: در کل کشور، ۶۲ مرکز پزشک خانواده با جمعیت مشخص تحت پوشش در صنعت نفت داریم و همه دستورالعملهای وزارت بهداشت را نیز اجرا میکنیم.
به مردم گفته شود که غربالگری انجام بدهند تا بیمار نشوند
اردوان بهرامی که پزشک خانواده در استان فارس است هم در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا درباره اهمیت فرهنگ سازی درباره پزشکی خانواده گفت: برای بسیاری از مردم در استان فارس، مسائل اقتصادی در زمینه پزشکی خانواده اهمیت داشته و موضوع غربالگری اهمیت چندانی ندارد؛ در واقع مردم هر وقت نیاز به پزشک داشته باشند، میتوانند از خدمات ارزان قیمت در مطب پزشک خانواده استفاده کنند. به طور مثال در مطب یک بنر بزرگ برای تشویق به مراجعه برای غربالگری نصب کردهایم، اما در طول ۱۰ سال اخیر، حتی یک نفر به واسطه این بنر، برای غربالگری مراجعه نکرده است.
وی ادامه داد: نظام سلامت باید تمرکز بیشتری بر جامعه داشته باشد و فرهنگ سازی کند تا مردم بدانند راه اندازی برنامه پزشکی خانواده چه مزایایی خواهد داشت؛ باید به جامعه گفته شود که غربالگری انجام بدهند تا بیمار نشوند.
برنامه پزشکی خانواده که ذات آن با ایجاد محدودیت برای مراجعه به پزشک متخصص همراه است، نیازمند ایجاد باور در پزشکان عمومی به عنوان دروازهبانان نظام سلامت، آگاهی و تشویق جامعه به بهرهمندی از مزایای پزشکی خانواده در راستای پیشگیری و حفظ سلامت، مدیریت هزینههای بیمار و نظام سلامت و افزایش آگاهی رسانی است. موضوعی که شاید تاکنون کمتر به آن توجه شده است و در چنین شرایطی نمیتوان یک برنامه اصلاحی در نظام سلامت را اجرا کرد و بعد انتظار همراهی بی کم و کاست از جامعه و حتی پزشکان را داشت.
افطار و شام را در ماه رمضان جدا کنیم/ اهمیت مصرف لبنیات، پروتئین و سبزیجات
آیا میدانید نحوه افطار کردن روزه در ماه مبارک رمضان میتواند تأثیر مستقیمی بر سلامت جسم و موفقیت در بهرهمندی از برکات این ماه داشته باشد؟ یک متخصص تغذیه با تأکید بر اهمیت جدا کردن وعده افطار از شام، هشدار داد که مصرف غذاهای سنگین و پرچرب در لحظه افطار، نهتنها موجب بروز ناراحتیهای گوارشی میشود، بلکه روزهداران را از اهداف سلامتی این ماه معنوی دور میکند.
ماه مبارک رمضان، فرصتی ارزشمند برای تعالی معنوی و بازنگری در سبک زندگی است؛ در این ماه، روزهداری علاوه بر جنبههای عبادی، تأثیرات عمیقی بر سلامت جسم و روان به جای میگذارد، توجه به اصول صحیح تغذیه در این ایام، نهتنها به بهرهمندی بیشتر از برکات این ماه کمک میکند، بلکه از بروز مشکلات گوارشی و ضعف بدنی نیز پیشگیری میکند.
کارشناسان تغذیه بر این باورند که با رعایت یک برنامه غذایی متعادل و آگاهانه میتوان انرژی لازم برای عبادت و فعالیتهای روزانه را تأمین کرد؛ یکی از مهمترین دغدغههای روزهداران، نحوه صحیح باز کردن روزه و انتخاب مواد غذایی مناسب برای وعده افطار است؛ پس از ساعتها ناشتایی، بدن نیازمند دریافت ملایم و تدریجی مواد مغذی است تا دستگاه گوارش بتواند به آرامی فعالیت خود را از سر گیرد.
متأسفانه گاهی عادات نادرست مانند مصرف غذاهای سنگین و پرچرب در لحظه افطار، نهتنها موجب ناراحتیهای گوارشی میشود، بلکه هدف اصلی روزهداری را تحت تأثیر قرار میدهد.
افطار و شام را در ماه رمضان از هم جدا کنید
دکتر رامش عالیپور متخصص سیاستهای غذا و تغذیه و عضو هیات علمی دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تشریح نکات کلیدی درباره وعده افطار بر اهمیت جدا کردن آن از شام، انتخاب مواد غذایی مناسب و نقش نوشیدنیها در حفظ سلامت روزهداران تاکید کرد.
وی با اشاره به اصول تغذیه در ماه مبارک رمضان، افزود: پس از ساعات طولانی ناشتایی، معده خالی بوده و بدن آمادگی دریافت حجم بالای غذا را ندارد، به همین دلیل توصیه میشود ابتدا روزه با مایعات گرم مانند چای کمرنگ، آب جوشیده گرم یا ترکیبات قندی همراه با یک یا دو عدد خرما باز شود تا دستگاه گوارش بهآرامی فعال شود .
وی اظهار کرد: پس از این مرحله، بهتر است یک وعده غذایی بسیار سبک مانند نان و پنیر و سبزی، مقداری آش یا سوپ ساده، یا ترکیباتی مثل شیربرنج مصرف شود. این کار به معده فرصت میدهد تا فعالیت خود را از سر بگیرد و سپس توصیه میشود فاصلهای کوتاه، حدود نیم تا یک ساعت، بین این وعده و شام ایجاد شود.
این متخصص تغذیه تأکید کرد: وعده شام نیز نباید سنگین باشد تا فرد از اهداف سلامتی روزهداری دور نشود، با توجه به فاصله زمانی نهچندان زیاد تا سحر در فصل زمستان، پرهیز از غذاهای چرب، سرخشده و سنگین به بازسازی سلولهای بدن پس از ماه رمضان کمک شایانی میکند.
دکتر عالیپور در ادامه به اهمیت مصرف نوشیدنیها اشاره کرد و گفت: نوشیدن سه تا چهار لیوان مایعاتی مانند چای، شیر و آب در فاصله افطار تا سحر بسیار مفید است. ایشان اکیداً توصیه کرد که از مصرف نوشابههای گازدار، غذاهای آماده مانند پیتزا، فستفودها و انواع ساندویچها در وعده افطار خودداری شود.
عضو هیات علمی دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین به نقش مؤثر ماست در تأمین کلسیم مورد نیاز بدن اشاره کرد و بر گنجاندن آن در برنامه غذایی افطار و سحر تأکید کرد.
به گفته وی، در این وعدهها باید از تمام گروههای غذایی شامل کربوهیدراتها، لبنیات، پروتئینها (مانند انواع خورشهای سنتی) و سبزیجات استفاده شود.
دکتر عالی پور خاطرنشان کرد: پس از صرف شام تا زمان خواب، مصرف حداقل دو واحد میوه میتواند نیازهای ویتامینی بدن را تکمیل کند، با رعایت این الگو، فرد ضمن تأمین نیازهای تغذیهای، از دریافت حجم بالای غذا و بهتبع آن از افزایش وزن پس از ماه مبارک رمضان جلوگیری خواهد کرد.
پرهیز از مصرف مواد غذایی شیرین در افطار/ آب و چای ولرم بهترین خوراک برای باز کردن روزه
علیرضا رییسی معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز با اشاره به اینکه صرف چای ولرم و آب بهترین توصیه برای افطار کردن روزه داران است، افزود: پرهیز از مصرف مواد غذایی دارای قند ساده و کربوهیدرات بالا در وعده افطار، نقش مؤثری در حفظ سلامتی دارد و از خواب آلودگی بعد از غذا هم که ناشی از افزایش شدید انسولین است، جلوگیری میکند.
وی تاکید کرد: مصرف مواد غذایی با شاخص گلیسمی بالا، میزان و شدت گرسنگی انسان را در طول روز افزایش میدهد.
ماه مبارک رمضان، فرصتی مغتنم برای اصلاح سبک زندگی و عادات غذایی نادرست است؛ رعایت اصول ساده اما کلیدی تغذیه، همراه با بهرهمندی از برکات معنوی این ماه، ضامن سلامتی جسم و روح روزهداران خواهد بود و آنان را برای ادامه مسیر زندگی با انرژی و نشاطی مضاعف آماده میسازد.
توصیههای غذایی در ماه رمضان/ مصرف موادغذایی پرچرب و دارای قند محدود شود
مدیرکل فرآوردههای غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو با تأکید بر اهمیت وعده غذایی افطار برای باز کردن روزه و انتخاب مناسب مواد غذایی در وعده سحری، نسبت به مصرف غذاهای پرچرب و نوشیدنیهای دارای قند در ماه رمضان هشدار داد.
عبدالعظیم بهفر با اشاره به اینکه ماه رمضان میتواند فرصتی برای اصلاح الگوی تغذیه باشد، افزود: انتخاب نادرست مواد غذایی ممکن است منجر به افت قند خون، کمآبی و ضعف عمومی شود البته تأمین مایعات کافی بین افطار تا سحر هم ضروری است و در این زمینه مصرف آب، شیر و نوشیدنیهای طبیعی مانند خاکشیر و تخمشربتی توصیه میشود.
وی با بیان اینکه افطار باید با مواد غذایی سبک و زودهضم آغاز شود، اظهار کرد: شروع افطار با خرما، شیر و یا سوپ کمک میکند تا دستگاه گوارش به تدریج فعالیت خود را از سر بگیرد، مصرف غذاهای سرخکرده و پرچرب در این وعده میتواند موجب بروز ناراحتیهای گوارشی شود ضمن اینکه در وعده سحر، استفاده از نانهای سبوسدار، پروتئینهای کمچرب و میوهها برای تأمین انرژی روزانه هم توصیه میشود.
مدیرکل فرآوردههای غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو با اشاره به افزایش مصرف محصولاتی مانند خرما، زولبیا و بامیه، لبنیات و فرآوردههای پروتئینی در این ماه، گفت: سلامت این اقلام و پیشگیری از تخلفات احتمالی در فرآیند تولید و عرضه، از اولویتهای نظارتی سازمان است، گزارشهایی درباره استفاده از روغنهای غیرمجاز، افزودن مواد نگهدارنده غیرمجاز و عرضه لبنیات غیربهداشتی دریافت شده که لزوم تشدید نظارتها را نشان میدهد.
وی افزود: نمونهبرداری و پایش این فرآوردهها بهصورت مستمر انجام میشود و در صورت مشاهده تخلف، برخورد قانونی در دستور کار قرار دارد؛ به مصرفکنندگان توصیه میشود هنگام خرید، مشخصات بهداشتی فرآوردهها را بررسی کرده و از خرید اقلام فلهای و بدون مجوز خودداری کنند.
بهفر با تأکید بر نقش نگهداری صحیح مواد غذایی در منازل گفت: خرما باید در محیطی خشک و خنک نگهداری شود، روغنهای مصرفی نباید چندین بار استفاده شوند و فرآوردههای پروتئینی باید در دمای مناسب یخچال قرار گیرند. مصرف بیش از حد چای و قهوه در وعده سحر نیز بهدلیل افزایش دفع آب بدن توصیه نمیشود، چراکه میتواند تشنگی روزانه را تشدید کند. رعایت این نکات نقش مهمی در ارتقای سلامت روزهداران دارد