دسته: سبک زندگی
وقتی پیام‌رسان‌ها به زبان طبیعی نسل جدید تبدیل می‌شوند
صدای زنگ تلفن که بلند می‌شود، خیلی‌ها قبل از اینکه دستشان به دکمه پاسخ برسد، لحظه‌ای مکث می‌کنند. بعضی تماس را رد می‌کنند، بعضی منتظر می‌مانند زنگ تمام شود و چند ثانیه بعد تنها یک پیام می‌فرستند: «ببخشید، پیام بده.» حتی عده‌ای ترجیح می‌دهند هیچ تماسی را پاسخ ندهند و گفت‌وگو را از همان ابتدا به صفحه چت منتقل کنند.
این روزها برای بسیاری از جوانان، تماس تلفنی دیگر اولین انتخاب نیست. حتی برای تبریک گفتن، احوال‌پرسی، هماهنگی یک قرار یا گفت‌وگویی که شاید چند دقیقه بیشتر طول نکشد، پیام‌رسان‌ها ترجیح داده می‌شوند. بسیاری از والدین از این گلایه می‌کنند که فرزندشان ساعت‌ها در فضای مجازی با دوستانش در ارتباط است، اما برای پاسخ دادن به یک تماس چند دقیقه‌ای اشتیاقی ندارد. از آن سو، خود جوان‌ها می‌گویند مکالمه تلفنی برایشان خسته‌کننده، پراسترس یا دست‌کم غیرضروری است؛ «پیام بده، راحت‌ترم.»
اما آیا این فقط یک تغییر سلیقه است یا پشت این رفتار، تغییرات عمیق‌تری در شیوه ارتباط، مدیریت هیجان و روابط انسانی رخ داده است؟
دکتر آرزوسادات ملک‌نیا، متخصص روانشناسی تربیتی، معتقد است آنچه امروز در الگوی ارتباطی نسل جدید دیده می‌شود، صرفاً نتیجه پیشرفت فناوری نیست، بلکه بازتاب تحولاتی است که سبک تجربه احساسات، مرزهای ارتباطی و کیفیت روابط میان افراد را نیز دگرگون کرده است.
ملک‌نیا با اشاره به اینکه این پدیده را نباید صرفاً یک تغییر سلیقه یا پیامد پیشرفت فناوری دانست، می‌گوید: از منظر روانشناسی، این موضوع بازتابی از تغییرات عمیق در شیوه تجربه و مدیریت هیجان در نسل جدید است.
جوانان با انتخاب زمان و شیوه پاسخ‌گویی، به دنبال مدیریت فشار محیطی و حفظ استقلال روانی خود هستند، نه لزوماً بی‌میلی به ارتباطبه گفته او، جوانان امروز در فضایی رشد کرده‌اند که ارتباطات دیجیتال بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره آنها بوده است؛ بنابراین ارتباط نوشتاری برای آنها یک ابزار جایگزین نیست، بلکه یک زبان ارتباطی طبیعی محسوب می‌شود.
وی یکی از مفاهیم مهم در این زمینه را «تنظیم هیجان» عنوان میکند و توضیح می‌دهد: تماس تلفنی فرد را در موقعیت پاسخ‌دهی فوری قرار می‌دهد و فرصت اندکی برای پردازش شناختی و تنظیم پاسخ فراهم میکند؛ در حالی که پیام‌رسان‌ها امکان تأمل، بازنگری و انتخاب آگاهانه‌تر کلمات را ایجاد می‌کنند.
به گفته این متخصص روانشناسی تربیتی، این ویژگی برای افرادی که اضطراب اجتماعی، ترس از قضاوت یا حساسیت بین‌فردی بیشتری دارند، احساس امنیت روانی بیشتری به همراه دارد.
ملک‌نیا همچنین با اشاره به اهمیت مفهوم «کنترل بر مرزهای ارتباطی» در دنیای امروز تأکید میکند: بسیاری از جوانان ترجیح می‌دهند خودشان زمان و شیوه پاسخ‌گویی را انتخاب کنند. این مسئله را نباید صرفاً به عنوان بی‌میلی به ارتباط تفسیر کرد، بلکه می‌توان آن را تلاشی برای حفظ استقلال روانی و مدیریت فشارهای محیطی دانست.
آیا پیام‌های کوتاه، صمیمیت را هم کوتاه کرده‌اند؟
این متخصص روانشناسی تربیتی با اشاره به پیامدهای تغییر الگوی ارتباطی بر روابط خانوادگی و عاطفی می‌گوید: براساس نظریه‌های ارتباطات بین‌فردی، بخش قابل توجهی از پیام‌های انسانی از طریق نشانه‌های غیرکلامی منتقل می‌شود؛ از جمله لحن صدا، سرعت گفتار، مکث‌ها، شدت هیجان و کیفیت حضور روانی فرد در ارتباط. این مؤلفه‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری همدلی، اعتماد و صمیمیت دارند.
ارتباطات نوشتاری اگر تنها باشند، صمیمیت را می‌گیرند؛ اما در کنار دیدارهای حضوری و تماس‌ها، روابط را تقویت می‌کنند.
وی ادامه می‌دهد: ارتباطات متنی اگرچه انتقال اطلاعات را تسهیل می‌کنند، اما ظرفیت محدودی برای انتقال ظرافت‌های هیجانی دارند؛ به همین دلیل احتمال سوءبرداشت، تفسیرهای نادرست و احساس فاصله عاطفی در آنها بیشتر است.
ملک‌نیا می‌افزاید: احساس امنیت در روابط نزدیک معمولاً از طریق تجربه «در دسترس بودن عاطفی» شکل می‌گیرد. شنیدن صدای فردی که دوستش داریم یا حضور فیزیکی او، پیام‌های آرامش‌بخش بیشتری به دستگاه عصبی منتقل میکند تا خواندن چند جمله کوتاه در یک صفحه نمایش.
وی تأکید میکند: اگر ارتباطات نوشتاری جایگزین کامل تعاملات عمیق شوند، احتمال کاهش صمیمیت وجود دارد؛ اما اگر در کنار تماس‌های صوتی، تصویری و دیدارهای حضوری مورد استفاده قرار گیرند، می‌توانند به حفظ و حتی تقویت روابط کمک کنند.
نه بازگشت به گذشته؛ نه تسلیم کامل در برابر فناوری
ملک‌نیا با تأکید بر اینکه مقابله و مقاومت در برابر تحولات نسلی معمولاً به شکاف بین نسل‌ها منجر می‌شود، اظهار میکند: هر نسل متناسب با شرایط فرهنگی، اجتماعی و فناوری زمان خود، الگوهای ارتباطی ویژه‌ای را توسعه می‌دهد.
وی معتقد است راهکار مؤثر، نه بازگشت کامل به گذشته و نه پذیرش بی‌قید و شرط وضعیت موجود، بلکه ایجاد نوعی «سواد ارتباطی» است؛ به این معنا که افراد بیاموزند هر ابزار ارتباطی برای چه موقعیتی مناسب‌تر است.
پیام متنی می‌تواند برای هماهنگی‌های روزمره بسیار کارآمد باشد، اما حل سوءتفاهم، بیان احساسات عمیق، دلجویی، حمایت عاطفی یا تصمیم‌گیری‌های مهم معمولاً به ارتباطی غنی‌تر نیاز دارد.
وی همچنین تأکید میکند خانواده‌ها می‌توانند با ایجاد فرصت‌های گفت‌وگوی واقعی، صرف زمان مشترک بدون حضور تلفن همراه و تقویت مهارت شنیدن فعال، کیفیت روابط را افزایش دهند؛ زیرا آنچه سلامت روان روابط را تضمین میکند، نوع ابزار ارتباطی نیست، بلکه کیفیت حضور روانی افراد در رابطه است.
ملک‌نیا در پایان خاطرنشان میکند: اگرچه فناوری شکل ارتباطات را تغییر داده است، اما نیازهای بنیادین انسان همچنان ثابت مانده‌اند. انسان امروز نیز همانند گذشته نیازمند تعلق، دلبستگی، همدلی، پذیرش و صمیمیت است و هنر زندگی در عصر دیجیتال آن است که از فناوری برای تقویت این نیازها استفاده کنیم، نه اینکه اجازه دهیم فناوری جایگزین آنها شود.
کمبود ویتامین دی؛ تهدیدی خاموش برای سلامت کودکان
کمبود ویتامین D در کودکان، یکی از چالش‌های خاموش اما روبه‌گسترش در سلامت عمومی است که می‌تواند روند طبیعی رشد را مختل کرده و زمینه‌ساز مشکلاتی از جمله ضعف استخوان‌ها، تأخیر در تکامل و افزایش ابتلا به عفونت‌ها شود.
گروه ایرنا زندگی – رشد قدی و استحکام استخوان‌ها از مهمترین نگرانی‌های والدین در سال‌های اولیه زندگی کودک است. در این میان، ویتامین D نقشی کلیدی و گاه کمتر دیده‌شده دارد، ویتامینی که به‌درستی از آن به عنوان «معمار قد کودک» یاد می‌شود. این ماده حیاتی نه‌تنها در ساخت و استحکام استخوان‌ها مؤثر است، بلکه در عملکرد سیستم ایمنی، سلامت عضلات و حتی پیشگیری از برخی بیماری‌ها نقش دارد. با این حال، کمبود آن در میان کودکان شایع است و در صورت بی‌توجهی می‌تواند پیامدهای جدی برای رشد و سلامت کودک به همراه داشته باشد.
ویتامین D چیست و چرا اهمیت دارد؟
ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که بدن برای جذب کلسیم و فسفر به آن نیاز دارد. این دو ماده معدنی برای رشد و استحکام استخوان‌ها و دندان‌ها ضروری هستند. بدون ویتامین D کافی، حتی اگر کودک تغذیه مناسبی داشته باشد، بدن نمی‌تواند از این مواد معدنی به‌خوبی استفاده کند و در نتیجه روند رشد طبیعی مختل می‌شود.
به گفته نهادهای معتبری مانند سازمان بهداشت جهانی و آکادمی اطفال آمریکا، کمبود ویتامین D یکی از مشکلات شایع تغذیه‌ای در کودکان در سراسر جهان است و می‌تواند منجر به بیماری‌هایی مانند نرمی استخوان (راشیتیسم) شود.
نقش ویتامین D در رشد کودک
ویتامین D در چندین فرآیند حیاتی بدن کودک نقش دارد. مهمترین این نقش‌ها شامل موارد زیر است.
تقویت استخوان‌ها: این ویتامین به جذب کلسیم کمک میکند و در نتیجه باعث افزایش تراکم و استحکام استخوان‌ها می‌شود.
رشد قدی: کمبود آن می‌تواند رشد طولی استخوان‌ها را کند کرده و در موارد شدید باعث کوتاهی قد شود.
سلامت دندان‌ها: دندان‌های سالم و مقاوم به ویتامین D وابسته هستند.
تقویت سیستم ایمنی: این ویتامین به بدن کمک میکند تا در برابر عفونت‌ها، به‌ویژه عفونت‌های تنفسی، مقاومت بیشتری داشته باشد.
عملکرد عضلات: ویتامین D در تقویت عضلات نیز نقش دارد و از ضعف و خستگی زودرس جلوگیری میکند.
علائم کمبود ویتامین D در کودکان
کمبود ویتامین D ممکن است در ابتدا با علائم خفیف بروز کند، اما با گذشت زمان می‌تواند به مشکلات جدی‌تری منجر شود. برخی از مهمترین نشانه‌ها عبارتند از:
تاخیر در رشد و تکامل: کودکانی که با کمبود این ویتامین مواجه هستند، ممکن است دیرتر از همسالان خود دندان دربیاورند، راه بروند یا رشد قدی مناسبی نداشته باشند.
تعریق غیرعادی سر: یکی از نشانه‌های کمتر شناخته‌شده، تعریق زیاد در ناحیه سر، به‌ویژه هنگام خواب است.
عفونت‌های مکرر: کاهش سطح ویتامین D می‌تواند سیستم ایمنی را تضعیف کند و باعث ابتلای مکرر به سرماخوردگی و عفونت‌های تنفسی شود.
دردهای استخوانی و عضلانی: درد در پاها، به‌ویژه در شب، خستگی زودهنگام و ضعف عضلانی از دیگر علائم هستند.
تغییر شکل استخوان‌ها: در موارد شدید، ممکن است تغییراتی مانند پاهای پرانتزی یا ناهنجاری‌های استخوانی مشاهده شود که نشانه‌ای از بیماری راشیتیسم است.
دلایل کمبود ویتامین D
کمبود این ویتامین معمولاً به دلایل متعددی رخ می‌دهد که برخی از آنها به سبک زندگی مدرن مرتبط هستند.
کمبود نور خورشید: مهمترین منبع تولید ویتامین D در بدن، نور مستقیم خورشید است. کودکانی که زمان زیادی را در خانه می‌گذرانند یا کمتر در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند، بیشتر در معرض کمبود هستند.
رژیم غذایی نامناسب: مصرف ناکافی مواد غذایی غنی از ویتامین D مانند ماهی‌های چرب (سالمون، ساردین)، تخم‌مرغ و لبنیات غنی‌شده می‌تواند یکی از دلایل اصلی باشد.
سبک زندگی کم‌تحرک: استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال و کاهش بازی در فضای باز، میزان دریافت نور خورشید را کاهش می‌دهد.
مشکلات جذب: برخی بیماری‌های روده‌ای که باعث اختلال در جذب مواد غذایی می‌شوند، می‌توانند منجر به کمبود این ویتامین شوند، هرچند این موارد نسبتاً نادر هستند.
راهکارهای جبران کمبود ویتامین D
خوشبختانه کمبود ویتامین D در اغلب موارد قابل پیشگیری و درمان است. برای تأمین این ویتامین، می‌توان از راهکارهای زیر استفاده کرد.
تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین D مانند ماهی‌های چرب، زرده تخم‌مرغ و لبنیات غنی‌شده توصیه می‌شود. همچنین برخی غلات صبحانه نیز با این ویتامین غنی شده‌اند.
مصرف مکمل‌ها: در بسیاری از موارد، به‌ویژه در نوزادان و کودکان کم‌سن، پزشکان مصرف مکمل ویتامین D را توصیه می‌کنند. این مکمل‌ها باید حتماً تحت نظر پزشک مصرف شوند تا از بروز عوارض ناشی از مصرف بیش از حد جلوگیری شود.
نور خورشید: قرار گرفتن روزانه کودک در معرض نور مستقیم خورشید به مدت ۱۰ تا ۲۰ دقیقه (بسته به شرایط آب‌وهوایی و نوع پوست) می‌تواند به تولید طبیعی این ویتامین کمک کند. البته باید از قرار گرفتن طولانی‌مدت و بدون محافظت در برابر آفتاب خودداری کرد.
نکات مهم برای والدین
در مدیریت سطح ویتامین D کودک، توجه به چند نکته ضروری است.
پرهیز از مصرف خودسرانه: مصرف بیش از حد ویتامین D می‌تواند منجر به مسمومیت و مشکلاتی مانند افزایش کلسیم خون شود.
انجام آزمایش خون: برای تشخیص دقیق کمبود، انجام آزمایش خون ضروری است و باید تحت نظر پزشک انجام شود.
توجه به نوزادان: نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، معمولاً نیاز به دریافت مکمل ویتامین D دارند، زیرا شیر مادر به‌تنهایی مقدار کافی از این ویتامین را تأمین نمی‌کند.
پیگیری رشد کودک: بررسی منظم رشد قد و وزن کودک می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.
پیشگیری ساده از یک تهدید خاموش در رشد کودکان
ویتامین D یکی از مهمترین عوامل در رشد سالم کودکان است؛ ویتامینی که نقش آن فراتر از استحکام استخوان‌هاست و به‌طور مستقیم بر کیفیت زندگی و سلامت عمومی کودک تأثیر می‌گذارد. کمبود این ویتامین، به‌ویژه در دنیای امروز که کودکان زمان بیشتری را در فضای بسته سپری می‌کنند، به یک چالش جدی تبدیل شده است.
با این حال با آگاهی والدین، اصلاح سبک زندگی، تغذیه مناسب و در صورت لزوم مصرف مکمل‌ها، می‌توان به‌راحتی از بروز این مشکل پیشگیری کرد. توجه به علائم اولیه و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده نشانه‌های کمبود، نقش مهمی در حفظ سلامت و رشد طبیعی کودک دارد.
تنگی انگشتر و کفش در گرما؛ واکنش طبیعی بدن یا هشدار جدی؟
با افزایش دمای هوا، بسیاری از افراد متوجه می‌شوند که انگشترشان تنگ‌تر شده، کفش‌ها به سختی پا می‌روند یا دست‌ها و پاهایشان کمی متورم به نظر می‌رسد. این اتفاق در بیشتر موارد واکنش طبیعی بدن برای مقابله با گرماست و جای نگرانی ندارد اما گاهی نیز می‌تواند نشانه یک مشکل جدی باشد.
بدن انسان برای حفظ دمای طبیعی خود، سازوکارهای مختلفی را به کار می‌گیرد. یکی از مهمترین این سازوکارها، گشاد شدن رگ‌های خونی نزدیک سطح پوست است. زمانی که هوا گرم می‌شود، رگ‌ها بازتر می‌شوند تا خون بیشتری به سطح پوست برسد و گرمای بدن راحت‌تر از طریق تعریق و تبادل حرارتی با محیط خارج شود.
هرچند این فرآیند به خنک شدن بدن کمک میکند اما باعث می‌شود بخشی از مایعات موجود در رگ‌های خونی به بافت‌های اطراف نشت کند. نتیجه این اتفاق ایجاد ورم خفیف در دست‌ها، پاها، مچ پا و گاهی انگشتان است. پزشکان این وضعیت را «ادم وابسته به گرما» می‌نامند که معمولا در افراد سالم نیز رخ می‌دهد و پس از خنک شدن بدن یا استراحت برطرف می‌شود. این نوع ورم معمولا بدون درد است، به تدریج ایجاد می‌شود و هر دو دست یا هر دو پا را درگیر میکند.
نقش جاذبه در تجمع مایعات
یکی دیگر از دلایل مهم ورم پاها در روزهای گرم، تاثیر نیروی جاذبه است. وقتی فرد برای مدت طولانی می‌ایستد یا می‌نشیند، خون و مایعات بدن بیشتر در اندام‌های تحتانی تجمع پیدا می‌کنند.
در حالت طبیعی عضلات ساق پا مانند یک پمپ عمل می‌کنند و با هر قدم زدن خون را به سمت قلب بازمی‌گردانند. اما زمانی که فرد برای مدت طولانی بی‌حرکت باشد، این پمپ عضلانی به خوبی عمل نمی‌کند و بازگشت خون کاهش می‌یابد. در نتیجه، فشار داخل رگ‌های پا افزایش پیدا کرده و مایع بیشتری وارد بافت‌ها می‌شود. به همین دلیل بسیاری از افراد پس از ساعت ها رانندگی، سفر، کار پشت میز یا ایستادن طولانی، احساس سنگینی و ورم در پاهای خود دارند که در هوای گرم شدیدتر نیز می‌شود.
چه کسانی بیشتر در معرض ورم ناشی از گرما هستند؟
اگرچه این مشکل ممکن است برای هر فردی رخ دهد اما برخی افراد بیشتر در معرض آن قرار دارند. افراد سالمند به دلیل تغییرات طبیعی در رگ‌های خونی و کاهش کارایی گردش خون، بیشتر دچار ورم می‌شوند. همچنین زنان باردار به علت افزایش حجم خون و فشار رحم بر رگ‌های لگنی، بیشتر با این مشکل مواجه هستند.
افراد دارای اضافه وزن، مبتلایان به بیماری‌های وریدی، کسانی که ساعت‌های طولانی پشت میز می‌نشینند یا مشاغلی دارند که نیازمند ایستادن مداوم است نیز احتمال بیشتری برای تجربه این نوع ورم دارند. البته وجود بیماری‌هایی مانند نارسایی قلب، بیماری‌های کلیوی، مشکلات کبدی یا اختلالات تیروئید نیز می‌تواند باعث ورم اندام‌ها شود. بنابراین نباید هر نوع ورم را صرفاً به گرمای هوا نسبت داد.
چگونه ورم ناشی از گرما را کاهش دهیم؟
خوشبختانه در بیشتر موارد، ورم ناشی از گرما با چند اقدام ساده کاهش پیدا میکند و نیازی به درمان دارویی ندارد.
– بالا نگه داشتن پاها
یکی از موثرترین راهکارها قرار دادن پاها بالاتر از سطح قلب است. این کار باعث می‌شود جاذبه در جهت بازگشت خون عمل کند و تجمع مایعات در پاها کاهش یابد. حتی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استراحت با پاهای بالا می‌تواند ورم را تا حد زیادی کمتر کند.
– حرکت دادن پاها و راه رفتن
فعال بودن عضلات ساق پا، جریان خون را بهبود می‌بخشد. اگر مجبور هستید مدت زیادی پشت میز بنشینید یا در سفر باشید، هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه چند دقیقه راه بروید. حرکت دادن مچ پا، خم و راست کردن انگشتان و چرخاندن پاها نیز به فعال شدن پمپ عضلانی ساق کمک میکند.
– خنک کردن دست و پا
قرار دادن دست یا پا در آب خنک می‌تواند رگ‌های خونی را به حالت طبیعی بازگرداند و احساس تورم را کاهش دهد. البته استفاده از آب بسیار سرد یا یخ توصیه نمی‌شود، زیرا تغییر ناگهانی دما ممکن است موجب انقباض شدید رگ‌ها و ناراحتی بیشتر شود.
– رفتن به محیط خنک
اگر در فضای باز یا محیط بسیار گرم حضور دارید، ورود به محیط دارای تهویه مناسب یا سایه می‌تواند به سرعت دمای بدن را کاهش دهد و روند ورم را متوقف کند.
– نوشیدن آب کافی
برخلاف تصور برخی افراد، نوشیدن آب باعث افزایش ورم ناشی از گرما نمی‌شود. کم‌آبی بدن می‌تواند مکانیسم‌های تنظیم مایعات را مختل کند و حتی احتمال تورم را افزایش دهد. مصرف آب کافی در طول روز، به‌ویژه هنگام فعالیت بدنی یا قرار گرفتن در هوای گرم، برای حفظ عملکرد طبیعی گردش خون ضروری است.
چگونه از ورم ناشی از گرما پیشگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه آسان تر از درمان است و با رعایت چند نکته ساده می‌توان احتمال ایجاد این مشکل را کاهش داد. نخست اینکه از ایستادن یا نشستن طولانی خودداری کنید. اگر شرایط شغلی اجازه نمی‌دهد، دست‌کم هر نیم ساعت چند دقیقه قدم بزنید یا پاهای خود را حرکت دهید.
استفاده از کفش‌های راحت، با پنجه مناسب و جوراب‌هایی که فشار زیادی به پا وارد نمی‌کنند نیز اهمیت زیادی دارد. کفش‌های تنگ می‌توانند گردش خون را مختل کرده و ورم را تشدید کنند. همچنین مصرف بیش از حد نمک موجب افزایش احتباس آب در بدن می‌شود. افرادی که رژیم غذایی پرنمک دارند، بهتر است میزان مصرف نمک، غذاهای فرآوری‌شده، فست‌فودها و تنقلات شور را کاهش دهند.
در روزهای بسیار گرم پوشیدن لباس‌های سبک و خنک، ماندن در سایه، استفاده از وسایل سرمایشی و پرهیز از فعالیت شدید در ساعات اوج گرما نیز به کاهش فشار وارد بر سیستم تنظیم دمای بدن کمک میکند.
چه زمانی ورم طبیعی نیست؟
اگرچه ورم ناشی از گرما معمولا بی‌خطر است، اما برخی علایم می‌توانند نشانه بیماری‌های مهم باشند و نباید نادیده گرفته شوند. یکی از مهمترین هشدارها، ورم ناگهانی تنها در یک پا است. اگر این ورم همراه با درد، قرمزی یا گرم شدن پوست باشد، احتمال وجود لخته خون در وریدهای عمقی مطرح می‌شود که نیازمند بررسی فوری پزشکی است. همچنین اگر ورم حتی پس از استراحت، خنک شدن بدن یا خواب شبانه از بین نرود یا به تدریج شدیدتر شود، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.
ورم همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، احساس فشار روی سینه یا تپش قلب نیز می‌تواند نشانه مشکلات قلبی یا ریوی باشد و مراجعه فوری به مراکز درمانی را ضروری میکند. در افرادی که سابقه بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی دارند، بروز یا تشدید ورم نیز باید جدی گرفته شود.
آیا مصرف داروهای ادرارآور راه‌حل مناسبی است؟
برخی افراد با مشاهده ورم، خودسرانه از داروهای ادرارآور استفاده می‌کنند. متخصصان تاکید می‌کنند که این کار می‌تواند خطرناک باشد. در بسیاری از موارد ورم ناشی از گرما به دلیل اختلال در توزیع مایعات بدن ایجاد می‌شود، نه افزایش حجم مایعات. بنابراین مصرف خودسرانه داروهای ادرارآور ممکن است موجب کم‌آبی بدن، افت فشار خون و برهم خوردن تعادل الکترولیت‌ها شود. به همین دلیل مصرف هرگونه داروی ادرارآور باید تنها با تجویز پزشک انجام شود.
ورم دست و پا در گرما، طبیعی یا نگران‌کننده؟
ورم دست و پا در روزهای گرم تابستان معمولا نتیجه واکنش طبیعی بدن برای دفع گرما و افزایش جریان خون در سطح پوست است. این وضعیت اغلب خفیف، موقتی و بدون خطر بوده و با اقداماتی مانند استراحت، بالا قرار دادن پاها، حرکت دادن اندام‌ها، نوشیدن آب کافی و قرار گرفتن در محیط خنک بهبود پیدا میکند.
با این حال نباید همه انواع ورم را طبیعی دانست. اگر ورم تنها در یک اندام ایجاد شود، با درد، قرمزی، گرمی پوست، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ماندگاری طولانی همراه باشد، لازم است فرد هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کند تا علت اصلی مشخص شود. آگاهی از تفاوت میان ورم طبیعی ناشی از گرما و ورم ناشی از بیماری، می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کرده و سلامت افراد را در روزهای گرم سال حفظ کند.
عصاره برگ ریحان می‌تواند شدت علائم سندرم قبل از قاعدگی را کاهش دهد
استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان با اشاره به نتایج یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل‌شده گفت: مصرف کپسول حاوی عصاره برگ ریحان توانسته است شدت علائم سندرم قبل از قاعدگی را به‌طور معناداری کاهش دهد و می‌تواند به‌عنوان یک روش غیردارویی، کم‌عارضه و در دسترس برای کمک به مدیریت این اختلال مورد توجه قرار گیرد.
سهیلا پیرداده بیرانوند ، اظهار کرد: سندرم قبل از قاعدگی یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت زنان در سنین باروری است که علاوه بر سلامت جسمی، بر وضعیت روانی، روابط خانوادگی، عملکرد تحصیلی و شغلی و کیفیت زندگی افراد نیز تأثیر می‌گذارد.
وی افزود: تاکنون بیش از ۲۰۰ علامت برای سندرم قبل از قاعدگی ثبت شده است که از جمله آنها می‌توان به تحریک‌پذیری، اضطراب، افسردگی، خستگی، اختلال خواب، دردهای جسمانی، نفخ و تغییرات اشتها اشاره کرد و این علائم می‌توانند پیامدهای فردی و اجتماعی قابل توجهی به همراه داشته باشند.
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان با بیان اینکه بسیاری از زنان با وجود تجربه علائم این سندرم، از خدمات درمانی مناسب بهره‌مند نمی‌شوند، ادامه داد: در حال حاضر درمان‌های موجود عمدتاً شامل دارو یا در برخی موارد روش‌های جراحی است، اما استفاده از این روش‌ها به دلیل عوارض جانبی، هزینه‌ها و یا تمایل افراد به استفاده از درمان‌های طبیعی، همواره با محدودیت‌هایی همراه بوده است.
پیرداده بیرانوند با اشاره به افزایش گرایش جهانی به استفاده از گیاهان دارویی، گفت: طی سال‌های اخیر، استقبال از فرآورده‌های گیاهی در درمان بیماری‌های مختلف افزایش یافته است، زیرا این ترکیبات منشأ طبیعی داشته و در بسیاری از موارد با عوارض کمتری همراه هستند. از همین رو، بررسی تأثیر آنها بر کاهش علائم سندرم قبل از قاعدگی نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
وی درباره ویژگی‌های گیاه ریحان اظهار کرد: ریحان که از خانواده نعناعیان است، با نام ریحان شیرین نیز شناخته می‌شود و از دیرباز به عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند در طب سنتی مورد استفاده بوده است. این گیاه علاوه بر قیمت مناسب و دسترسی آسان، دارای ترکیبات مؤثر متعددی است که خواص درمانی گسترده‌ای دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان افزود: مطالعات نشان داده‌اند ترکیبات موجود در ریحان دارای اثرات ضدالتهابی، ضد اضطراب، آنتی‌اکسیدانی، ضد حساسیت، ضد درد، ضد نفخ، تقویت‌کننده دستگاه گوارش، تعدیل‌کننده سیستم ایمنی، کاهش‌دهنده فشار خون، محافظت‌کننده از قلب و کبد، ضد تشنج، ضد افسردگی و حتی ضد سرطان هستند.
وی ادامه داد: با توجه به خواص آرام‌بخش و ضد افسردگی ریحان، از یک سو و شیوع بالای سندرم قبل از قاعدگی و نبود مطالعات کافی درباره تأثیر این گیاه بر علائم این سندرم، تصمیم گرفتیم در قالب یک پژوهش علمی، اثر عصاره برگ ریحان را بر علائم سندرم قبل از قاعدگی در دختران دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی لرستان بررسی کنیم.
پیرداده بیرانوند همچنین با تشریح روند اجرای این مطالعه گفت: این پژوهش به صورت یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل‌شده در سال ۱۴۰۴ انجام شد. در این مطالعه، ۱۲۸ دختر دانشجوی ایرانی به صورت تصادفی در دو گروه ۶۴ نفره آزمایش و کنترل قرار گرفتند.
وی افزود: شرکت‌کنندگان گروه آزمایش، از هفت روز پیش از شروع خونریزی قاعدگی تا روز سوم قاعدگی، به مدت دو سیکل متوالی، کپسول حاوی عصاره برگ ریحان مصرف کردند و گروه کنترل نیز در همین بازه زمانی کپسول دارونما دریافت کردند.
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان خاطرنشان کرد: برای ارزیابی میزان علائم، از ابزار استاندارد غربالگری علائم سندرم قبل از قاعدگی(PSST) پیش از شروع مداخله، پس از پایان ماه نخست و در پایان مطالعه استفاده شد تا تغییرات علائم در دو گروه به شکل علمی مورد بررسی قرار گیرد.
وی با اشاره به نتایج این پژوهش گفت: یافته‌ها نشان داد پیش از آغاز مداخله، تفاوت معناداری بین میانگین نمره علائم سندرم قبل از قاعدگی در دو گروه وجود نداشت، اما پس از مصرف عصاره ریحان، تفاوت میانگین نمرات علائم در طول زمان بین گروه آزمایش و گروه کنترل از نظر آماری معنادار شد که بیانگر اثربخشی این مداخله است.
پیرداده بیرانوند تصریح کرد: نتایج این تحقیق نشان می‌دهد عصاره برگ ریحان می‌تواند شدت علائم سندرم قبل از قاعدگی را به طور مؤثر کاهش دهد و به عنوان یک روش درمانی غیردارویی، ایمن، کم‌عارضه، در دسترس و مقرون‌به‌صرفه، در کنار سایر اقدامات درمانی برای مدیریت این سندرم مورد استفاده قرار گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: هرچند نتایج این پژوهش امیدوارکننده است، اما انجام مطالعات گسترده‌تر با جمعیت‌های متنوع‌تر می‌تواند شواهد علمی بیشتری درباره اثربخشی عصاره ریحان ارائه دهد و زمینه را برای استفاده از این گیاه دارویی در دستورالعمل‌های درمانی آینده فراهم کند.
ترکیبات موجود در توت‌ها، چای و کاکائو؛ دشمن پیری مغز
پژوهشگران دانشگاه سِمِلوایز مجارستان با بررسی صدها مطالعه دریافتند که ترکیبات گیاهی به نام «پلی‌فنول» که در چای، توت‌ها، کاکائو و روغن زیتون فرا بکر یافت می‌شوند، می‌توانند از طریق خواص آنتی‌اکسیدانی و ضد التهابی خود، به حفظ عملکرد سلول‌های عصبی و مقابله با فرآیندهای آسیب‌زا در مغز در حال پیری کمک کنند. با این حال، هیچ رژیم غذایی یا ماده غذایی خاصی به‌تنهایی نمی‌تواند از بروز زوال عقل (دمانس) پیشگیری کند.
به گزارش گروه علمی ایرنا، وبگاه سای‌تِک‌دِیلی در گزارشی آورده است:
پژوهشگران دانشگاه سِمِلوایز در مجارستان با بررسی صدها مطالعه آزمایشگاهی، حیوانی، جمعیتی و بالینی، به جمع‌بندی رسیده‌اند که ترکیبات گیاهی به نام پلی‌فنول می‌توانند از طریق فعالیت آنتی‌اکسیدانی و ضد التهابی خود، به حفظ عملکرد سلول‌های عصبی کمک و با برخی از فرآیندهای آسیب‌زای مرتبط با پیری مغز مقابله کنند. این تحلیل در مجله نوتری‌یِنتز/ Nutrients منتشر شده است.
یک فنجان چای، یک مشت توت یا کمی روغن زیتون فرابکر، همگی حاوی ترکیبات گیاهی هستند که می‌توانند بر فرآیندهای مرتبط با پیری مغز تأثیر بگذارند. این ترکیبات که به پلی‌فنول معروف هستند، در مسیرهای زیستی مرتبط با آلزایمر و سایر بیماری‌های ناشی از تخریب سلول‌های عصبی نقش دارند.
رژیم‌های غذایی غنی از پلی‌فنول
این بررسی توجه ویژه‌ای به رژیم غذایی مدیترانه‌ای داشت که بر سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، ماهی و روغن زیتون تأکید دارد. همچنین رژیم مایند/MIND را بررسی کرد که گونه‌ای از رژیم مدیترانه‌ای است و به‌طور خاص برای حمایت از سلامت مغز طراحی شده است. این رژیم بر سبزیجات با برگ سبز و توت‌ها تأکید دارد و مصرف گوشت قرمز، کره، پنیر، شیرینی‌ها، غذاهای سرخ‌شده و فست‌فود را کاهش می‌دهد.
ترکیباتی که بیشتر بررسی شده‌اند عبارت‌اند از:
اپی‌گالوکاتشین گالات/ EGCG (آنتی‌اکسیدان اصلی موجود در چای سبز)؛
رنگدانه‌های طبیعی که به توت‌ها رنگ می‌دهند؛
فلاونول‌های کاکائو؛
کورکومین، ماده‌ای که به زردچوبه رنگ زرد متمایز می‌بخشد.
نقش باکتری‌های روده در پاسخ‌های فردی
بدن بسیاری از پلی‌فنول‌ها را مستقیماً جذب نمی‌کند. در عوض، باکتری‌های روده، آنها را به ترکیبات دیگری تبدیل می‌کنند که می‌توانند بر التهاب، مصرف انرژی سلولی و از طریق این مسیرها، بر عملکرد سیستم عصبی تأثیر بگذارند. از آنجا که ترکیب میکروبیوم روده (مجموعه باکتری‌های مفید ساکن در دستگاه گوارش) در هر فرد متفاوت است، یک ماده غذایی مشابه ممکن است در افراد مختلف پاسخ‌های زیستی یکسانی ایجاد نکند.
دکتر نوئمی موزس (Noémi Mózes)، استادیار مؤسسه پزشکی پیشگیرانه و بهداشت عمومی دانشگاه سملوایز و نویسنده اول این مطالعه، می‌گوید: این موضوع ممکن است توضیح دهد که چرا یک رژیم غذایی یکسان در همه افراد تأثیر مشابهی ندارد. در آینده، تغذیه شخصی‌سازی‌شده می‌تواند به ما کمک کند تا بهتر بفهمیم چه کسانی بیشتر از یک رژیم غذایی غنی از پلی‌فنول بهره می‌برند.
زوال عقل؛ ضرورتی فزاینده برای پیشگیری
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل (دمانس) زندگی می‌کنند و این تعداد در دهه‌های آینده رو به افزایش خواهد بود. از آنجا که زوال عقل یکی از مهمترین چالش‌های سلامتی مرتبط با پیری است، پژوهشگران توجه بیشتری به عوامل سبک زندگی، از جمله رژیم غذایی، دارند که ممکن است به محافظت از سلامت مغز و کاهش خطر زوال شناختی کمک کنند.
با وجود نتایج امیدوارکننده در مطالعات انسانی، شواهد هنوز به اندازه‌ای قوی نیست که بتوان یک ماده غذایی یا مغذی خاص را به‌عنوان روشی مستقل برای پیشگیری از زوال عقل توصیه کرد.
نویسندگان تأکید می‌کنند که سالمندی سالم مغز بیشتر به عادات غذایی طولانی‌مدت وابسته است تا یک اَبَرغذای خاص. هیچ رژیم غذایی معجزه‌آسایی برای پیشگیری از آلزایمر اثبات نشده است. با این حال، شواهد فعلی نشان می‌دهد که مصرف منظم سبزیجات، میوه‌ها، توت‌ها، غذاهای پر فیبر، ماهی و مغزها، همراه با کاهش غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، می‌تواند از سلامت مغز حمایت و به حفظ عملکرد شناختی در طول زمان کمک کند.
چرا نسل جدید کمتر مهمانی می‌رود؟
«حوصله مهمانی ندارم»؛ جمله‌ای که شاید این روزها بیشتر از گذشته شنیده می‌شود. نسلی که زمانی بخش مهمی از خاطراتش در خانه مادربزرگ‌ها، دورهمی‌های خانوادگی و گفت‌وگوهای طولانی شکل می‌گرفت، امروز بخش زیادی از ارتباطات خود را در صفحه تلفن همراه تجربه میکند. مهمانی‌ها کوچک‌تر شده‌اند، دیدارهای حضوری کمتر شده و بسیاری از تعاملات انسانی جای خود را به پیام‌ها، تماس‌های کوتاه و حضور در شبکه‌های اجتماعی داده‌اند.
دکتر معصومه حاتمی، فوق‌دکترای روانشناسی سلامت، معتقد است کاهش تمایل به دورهمی‌ها را نمی‌توان به بی‌علاقگی نسل جدید به خانواده یا روابط اجتماعی نسبت داد؛ بلکه این پدیده حاصل مجموعه‌ای از تغییرات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روان‌شناختی است که سبک زندگی انسان امروز را دگرگون کرده است.
چرا نسل جدید کمتر دورهم جمع می‌شود؟
حاتمی با اشاره به تغییر الگوی روابط اجتماعی در نسل جدید می‌گوید: «می‌توان گفت تمایل به دورهمی‌ها کاهش پیدا کرده است، اما نباید این موضوع را سریع به این معنا تعبیر کنیم که نسل جدید به خانواده یا روابط اجتماعی بی‌علاقه شده است. این یک پدیده چندبعدی است که مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری آن نقش دارند؛ از تغییرات اجتماعی و فرهنگی گرفته تا عوامل اقتصادی و روان‌شناختی.»
او یکی از مهمترین عوامل این تغییر را تحول فناوری و شکل‌گیری ارتباطات دیجیتال میداند و توضیح می‌دهد: «در گذشته بخش زیادی از ارتباطات انسان‌ها از طریق دیدارهای حضوری شکل می‌گرفت، اما امروز شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها بخشی از نیاز انسان به تعامل را پاسخ می‌دهند. نسل جدید در فضای دیجیتال متولد شده و طبیعی است که بخشی از هویت اجتماعی خود را در همین فضا تجربه کند.»
این روان‌شناس، فشارهای زندگی مدرن را عامل مهم دیگری در کاهش حضور افراد در جمع‌ها عنوان میکند و می‌افزاید: «مشکلات اقتصادی، دغدغه‌های شغلی، فشارهای تحصیلی، سرعت بالای زندگی شهری و کاهش زمان آزاد باعث شده بسیاری از افراد از نظر روانی انرژی کمتری برای حضور در جمع‌های بزرگ داشته باشند. گاهی آنقدر زندگی برای افراد دغدغه ایجاد کرده که ارتباطات اجتماعی به آخرین اولویت تبدیل شده است.»
حاتمی همچنین به تغییرات فرهنگی در نسل جدید اشاره میکند و می‌گوید: «این نسل بیش از گذشته بر استقلال فردی، مرزهای شخصی و انتخاب آگاهانه روابط تأکید دارد. در گذشته بسیاری از مهمانی‌ها یک وظیفه اجتماعی تلقی می‌شد، اما امروز افراد بیشتر از خود می‌پرسند آیا این رابطه برای سلامت روان من مفید است؟ آیا حضور در این جمع ضروری است؟»
او با اشاره به شرایط خاص جامعه ایران ادامه می‌دهد: «تجربه بحران‌های اجتماعی، نگرانی‌های اقتصادی، اخبار مداوم، تهدیدها و شرایط جنگی و نااطمینانی‌های ناشی از آن، سطح استرس عمومی را افزایش داده است. در روانشناسی بحران، یکی از واکنش‌های طبیعی انسان در شرایط فشار طولانی‌مدت، کاهش تعاملات غیرضروری و تلاش برای حفظ انرژی روانی است. بنابراین گاهی کاهش حضور در جمع‌ها، در واقع واکنشی برای سازگاری با شرایط پراسترس است و الزاماً نشانه کاهش علاقه به دیگران نیست.»
مرز باریک میان خلوت سالم و انزوای آسیب‌زا
حاتمی معتقد است نباید حضور پررنگ نسل جدید در فضای مجازی را به‌تنهایی نشانه یک آسیب روان‌شناختی دانست. به گفته او، امروز بخش مهمی از آموزش، کار، ارتباطات و حتی حمایت اجتماعی در فضای آنلاین شکل می‌گیرد و به همین دلیل، صرف استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، لزوماً به معنای وجود یک مشکل روانی نیست.
او ادامه می‌دهد: «در روانشناسی میان ارتباط انتخابی و سالم با اجتناب روان‌شناختی تفاوت وجود دارد. گاهی فرد ترجیح می‌دهد زمان بیشتری را تنها باشد یا در فضای مجازی فعالیت کند، زیرا به استراحت، آرامش و بازیابی انرژی نیاز دارد. این موضوع به‌ویژه در افرادی که شخصیت درون‌گراتری دارند یا دوره‌های پراسترس را پشت سر گذاشته‌اند، طبیعی است.»
اگر تنها بودن انتخاب فرد باشد، مشکلی ندارد؛ اما اگر فرد به دلیل فرار از ارتباط، تنهایی را انتخاب کند، می‌تواند آسیب‌زا باشد.
این روان‌شناس اما هشدار می‌دهد که در برخی موارد، فاصله گرفتن از جمع‌ها می‌تواند نشانه مسئله‌ای عمیق‌تر باشد: «زمانی باید حساس شد که این فاصله گرفتن همراه با نشانه‌هایی مانند ترس شدید از قضاوت دیگران، افزایش اضطراب هنگام حضور در جمع، کاهش تدریجی روابط واقعی، احساس تنهایی همراه با ناتوانی در برقراری ارتباط یا وابستگی شدید به تأیید گرفتن در فضای مجازی باشد.»
حاتمی معتقد است معیار مهم در روانشناسی این است که فرد باید مشخص کند آیا تنهایی را انتخاب کرده یا از ارتباط فرار میکند: «اگر تنها بودن انتخاب فرد باشد، مشکلی ندارد؛ اما اگر فرد به دلیل فرار از ارتباط، تنهایی را انتخاب کند، می‌تواند آسیب‌زا باشد. خلوت سالم معمولاً باعث آرامش و بازسازی انرژی روانی می‌شود، اما انزوای ناسالم می‌تواند به افزایش تنهایی، اضطراب و کاهش کیفیت زندگی منجر شود.»
دورهمی‌های خانوادگی؛ پناهی برای سلامت روان در روزهای سخت
حاتمی با تأکید بر نقش ارتباطات خانوادگی در سلامت روان می‌گوید: «انسان از نظر روان‌شناختی موجودی اجتماعی است و این یک اصل اساسی در روانشناسی محسوب می‌شود. بسیاری از پژوهش‌های حوزه سلامت روان نشان می‌دهند که کیفیت روابط انسانی، یکی از مهمترین و اثرگذارترین عوامل محافظت‌کننده در برابر اضطراب، افسردگی و فشارهای زندگی است.»
او معتقد است دورهمی‌های خانوادگی، اگر در فضایی سالم شکل بگیرند، می‌توانند نقش مهمی در تقویت سلامت روان افراد داشته باشند: «دورهمی‌های سالم می‌توانند احساس تعلق و امنیت روانی ایجاد کنند، احساس تنهایی را کاهش دهند، در زمان بحران حمایت عاطفی فراهم کنند و تاب‌آوری افراد را افزایش دهند. همچنین این ارتباطات فرصتی برای انتقال تجربه‌ها و ارزش‌های بین‌نسلی فراهم می‌کنند.»
این روان‌شناس با اشاره به شرایط دشوار اجتماعی و اقتصادی امروز ادامه می‌دهد: «به‌خصوص در شرایطی که جامعه با بحران‌هایی مانند جنگ، مشکلات اقتصادی یا نااطمینانی‌های اجتماعی مواجه است، شبکه‌های حمایتی خانوادگی نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت روان دارند. انسان در بحران‌ها بیش از هر زمان دیگری به این احساس نیاز دارد که تنها نیست و افرادی در کنار او هستند.»
«بخش زیادی از مهارت‌های ارتباطی کودکان و نوجوانان در تعاملات واقعی شکل می‌گیرد؛ مهارت‌هایی مانند گفت‌وگو کردن، همدلی، حل اختلاف، مدیریت هیجان، همکاری و مشارکت و شنیدن نظر مخالف.»
او هشدار می‌دهد که کاهش فرصت‌های تعامل واقعی می‌تواند چالش‌هایی برای نسل آینده ایجاد کند: «اگر نسل آینده بیشتر در فضای مجازی رشد کند و فرصت تعاملات واقعی کمتر شود، ممکن است در ایجاد روابط عمیق، صمیمیت عاطفی و مدیریت تعارض‌ها با دشواری‌هایی روبه‌رو شود.»
با این حال، حاتمی تأکید میکند که هر نوع جمعی الزاماً مفید نیست: «منظور این نیست که انسان باید صرفاً بیشتر در جمع باشد؛ بلکه صحبت از دورهمی‌های سالم است؛ دورهمی‌هایی که در آن احترام، امنیت روانی و پذیرش وجود داشته باشد. روابطی که همراه با سرزنش، مقایسه و فشار روانی هستند، حتی می‌توانند آسیب‌زا باشند.»
چگونه نسل جدید را به ارتباطات اجتماعی سالم تشویق کنیم؟
حاتمی در پاسخ به این پرسش که والدین چگونه می‌توانند فرزندان خود را به حضور در جمع‌ها و حفظ روابط اجتماعی سالم تشویق کنند، تأکید میکند که اجبار راهکار مناسبی نیست.
او می‌گوید: «در تربیت نسل جدید، اجبار معمولاً نتیجه مطلوبی ایجاد نمی‌کند. نوجوان و جوان امروز نیاز دارد احساس کند انتخابش دیده می‌شود و مورد احترام قرار می‌گیرد.»
هدف حذف تلفن همراه یا حذف فضای مجازی نیست؛ هدف این است که فناوری جایگزین کامل روابط انسانی نشود
این روان‌شناس چند راهکار را برای تقویت روابط اجتماعی سالم در خانواده‌ها پیشنهاد میکند و نخستین گام را الگوسازی والدین میداند: «کودکان بیشتر از رفتار والدین یاد می‌گیرند تا از توصیه‌های آنها. طبق نظریه آلبرت بندورا، کودکان آن چیزی نمی‌شوند که فقط به آنها می‌گوییم؛ بلکه بیشتر آن چیزی می‌شوند که می‌بینند. خانواده‌ای که در آن گفت‌وگو، احترام و ارتباط سالم وجود دارد، الگوی مناسبی برای فرزند خود ایجاد میکند.»
«باید کیفیت دورهمی‌ها را افزایش دهیم. اگر مهمانی برای کودک یا نوجوان همراه با اضطراب، مقایسه یا پرسش‌های آزاردهنده باشد، طبیعی است که از آن فاصله بگیرد. اما اگر جمع‌ها دوستانه، شاد و همراه با احساس راحتی باشند، ارتباط اجتماعی برای او به تجربه‌ای لذت‌بخش تبدیل می‌شود.»
حاتمی تأکید میکند که والدین باید به جای تحمیل حضور در جمع، زمینه انتخاب و تجربه تدریجی را فراهم کنند: «بهتر است به جای اجبار، درباره احساس فرزندمان گفت‌وگو کنیم، به تدریج او را به تجربه روابط اجتماعی دعوت کنیم و مهارت‌های ارتباطی را به او آموزش دهیم.»
او با اشاره به تجربه خود در اتاق درمان می‌گوید: «برخی نوجوانان از جمع فاصله می‌گیرند، اما این همیشه به دلیل بی‌علاقگی به ارتباط نیست. در بسیاری از مواقع، مسئله به ضعف مهارت‌های ارتباطی، ترس از ارزیابی دیگران، پایین بودن عزت نفس، اضطراب یا خجالتی بودن برمی‌گردد. اگر مهارت‌های ارتباطی به نسل جدید آموزش داده شود، بسیاری از این مشکلات قابل حل خواهد بود.»
این روان‌شناس در نهایت بر ضرورت ایجاد تعادل در استفاده از فناوری تأکید میکند: «هدف حذف تلفن همراه یا حذف فضای مجازی نیست؛ هدف این است که فناوری جایگزین کامل روابط انسانی نشود.»
«SPF» در کرم ضد آفتاب به چه معناست؟
کرم‌های ضد آفتاب با اعداد مختلفی شناسایی می‌شوند که برای بسیاری معنای ناشناخته‌ای دارند.
SPF یا «فاکتور محافظ» با اعداد ۳۰،۲۰ تا ۵۰، از پوست برای مدتی طولانی‌تری در برابر نور خورشید محافظت میکند.
ضریب حفاظتی ۳۰ حدود ۳۰۰ دقیقه، یعنی حدود پنج ساعت پوست ما را محافظت میکند.
با این حال این بدان معنا نیست که ما می‌توانیم بدون نگرانی و برای پنج ساعت دغدغه محافظت از پوست و تجدید ضدآفتاب را (در مواقع تماس مستقیم با نور خورشید) نداشته باشیم چون در مواردی که بدنمان با آب یا عرق در تماس زیاد باشد، کرم باید زودتر از پنج ساعت تجدید شود.
به گزارش وب ام دی، کارشناسان می‌گویند این نوع محافظت نه تنها در روزهای داغ تابستان بلکه باید در تمام طول سال یعنی حتی در زمستان انجام شود زیرا اشعه ماوراء بنفش که برای پوست ما مضر است در تمام سال وجود دارد.
“سونیا گالیانو”، داروساز و عضو داروسازی در کالج رسمی داروسازان «آویلا»، توضیح می‌دهد که کرم ضدآفتاب ۳۰ دقیقه قبل از قرار گرفتن در معرض آفتاب باید روی پوست تمیز و خشک و به مقدار زیاد و یکنواخت مالیده شود.
همچنین ایده آل از نظر علمی، استفاده از دو میلی گرم در سانتی متر مربع برای هر دو ساعت است.
کودکانمان به سکوت نیاز دارند
در روزگاری که صدای اعلان تلفن‌های همراه، ترافیک شهری، کلاس‌های فشرده و هجوم بی‌وقفه محتوا به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده، موضوع تازه ای بنام حق سکوت و آرامش در ادبیات حقوق کودک پررنگ شده است. کودکانمان برای سالم ماندن ذهن و شکل‌گیری شخصیت خود به سکوت و آرامش نیازمندند. مفهومی که پژوهشگران حقوقی از آن با عنوان حق بر سکوت یاد می‌کنند.
کودکی زمانی با تصویر حیاط‌های آرام، بازی در فضای باز، ساعت‌هایی بدون مزاحمت رسانه‌ها و فرصت خیال‌پردازی همراه بود، اما امروز سبک زندگی شهری و دیجیتال تجربه کودکی را تغییر داده است. اکنون بسیاری از کودکان روز خود را میان صدای رفت‌وآمد، نمایشگرها، کلاس‌ها، هشدارهای پی‌درپی و محرک‌های دائمی سپری می‌کنند. موضوع فقط سروصدا نیست، مسئله این است که ذهن کودک کمتر فرصت پیدا میکند در سکوت بماند، تجربه‌ها را پردازش کند و از فشار مداوم اطلاعات فاصله بگیرد.
در همین زمینه، محمدمهدی سیدناصری حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان و فعال حقوق کودکان در یادداشتی که مبنای این گزارش قرار گرفته، از ضرورت بازتعریف حق بر سکوت به عنوان بخشی از حقوق نوین کودک سخن گفته و معتقد است زمان آن رسیده که آرامش محیطی نیز در کنار سایر حقوق کودک مورد توجه قرار گیرد.
جهانی که هیچ‌وقت خاموش نمی‌شود
کودکان امروز در شرایطی رشد می‌کنند که برخلاف نسل‌های گذشته، تجربه سکوت به تدریج از زندگی روزمره آنان فاصله گرفته است. صدای خودروها، ساخت‌وسازهای شهری، مراکز تجاری، صفحه‌نمایش‌ها، شبکه‌های اجتماعی، زنگ‌ها، هشدارها و جریان دائمی اطلاعات، محیطی را شکل داده که در آن ذهن کودک کمتر فرصت استراحت پیدا میکند.
دکتر سیدناصری معتقد است؛ آنچه امروز کودکان را تهدید میکند صرفاً آلودگی صوتی به معنای سنتی نیست. مسئله مهم‌تر نوعی ازدحام شناختی است. وضعیتی که در آن ذهن کودک فرصت کافی برای سازمان‌دهی تجربه‌ها، پردازش احساسات و بازیابی انرژی روانی خود پیدا نمی‌کند. رشد مغزی کودک تنها به دریافت محرک وابسته نیست. همان‌طور که بدن پس از فعالیت به استراحت نیاز دارد، دستگاه عصبی نیز برای تکامل طبیعی به دوره‌هایی از آرامش و فاصله گرفتن از محرک‌ها احتیاج دارد.
وقتی مغز کودک فرصت پردازش ندارد
بحث سلامت روان کودکان معمولاً با خواب، تغذیه، آموزش و روابط خانوادگی گره خورده اما کمتر به کیفیت محیط شناختی پرداخته می‌شود. این استاد دانشگاه با اشاره به یافته‌های علوم اعصاب توضیح می‌دهد: آرامش محیطی در شکل‌گیری حافظه، تمرکز، یادگیری و تنظیم هیجانی نقش تعیین‌کننده دارد. وقتی کودک دائماً در معرض محرک قرار دارد، بخش بزرگی از ظرفیت شناختی او صرف پردازش اطلاعاتی می‌شود که برای رشدش ضروری نیست.
نتیجه چنین شرایطی می‌تواند خود را در قالب کاهش تمرکز، خستگی ذهنی، اختلال در یادگیری، اضطراب و دشواری در مدیریت هیجان‌ها نشان دهد. او معتقد است بخشی از مشکلاتی که امروز با عنوان بی‌قراری یا افت تمرکز کودکان شناخته می‌شوند، ممکن است به محیط‌های پرهیاهو و کمبود فرصت‌های آرامش مربوط باشند.
از حق بر آموزش تا حق بر رشد متوازن
این حقوقدان پرسش اصلی را این میداند که آیا کودک فقط حق دارد زنده بماند و آموزش ببیند یا حق دارد در محیطی رشد کند که ظرفیت‌های ذهنی و روانی او نیز شکوفا شود؟ وی در پاسخ عنوان میکند: اگر رشد سالم را حق کودک بدانیم، باید بپذیریم سکوت و آرامش هم بخشی از شرایط تحقق این حق هستند. همان‌طور که آلودگی هوا سلامت جسم را تهدید میکند، آشفتگی صوتی و شناختی نیز می‌تواند سلامت روان را تحت تأثیر قرار دهد.
مدرسه‌هایی که همیشه محیط یادگیری نیستند
بخش مهمی از زندگی کودکان در مدارس می‌گذرد اما همه فضاهای آموزشی الزاماً برای آرامش ذهنی طراحی نشده‌اند. سیدناصری با اشاره به شرایط برخی شهرهای بزرگ توضیح می‌دهد: قرار گرفتن مدارس در مجاورت بزرگراه‌ها، مراکز صنعتی یا فضاهای پرتردد، فقط مسئله‌ای فیزیکی نیست و می‌تواند بر کیفیت یادگیری و تمرکز دانش‌آموزان اثر بگذارد.
مدرسه نباید تنها مکانی برای انتقال اطلاعات باش بلکه باید فضایی برای رشد متوازن شخصیت کودک فراهم کند.کاهش سر و صدای غیرضروری، اختصاص زمان‌هایی برای مطالعه فردی، آموزش تمرکز و توجه بیشتر به سلامت روان از جمله اقداماتی است که به گفته او می‌تواند کیفیت آموزش را ارتقا دهد.
خانه پناهگاه آرامش یا مرکز تولید محرک؟
اگر زمانی خانه نماد آرامش بود، امروز در بسیاری از خانواده‌ها وضعیت تغییر کرده است. تلویزیون‌های همیشه روشن، تلفن‌های همراه، بازی‌های دیجیتال و حضور دائمی در شبکه‌های اجتماعی باعث شده زمان استراحت واقعی کمتر شود.
سیدناصری در توضیح گفت: بسیاری از کودکان حتی پیش از خواب نیز در معرض تصاویر و صداهای متعدد قرار دارند در حالی که خواب عمیق و آرام یکی از پایه‌های اصلی رشد مغزی در دوران کودکی است. خانواده‌ها بدون آنکه متوجه باشند، گاهی محیطی ایجاد می‌کنند که ذهن کودک تقریباً هیچ زمان خاموشی ندارد.
آیا برنامه‌ریزی بیش از حد همیشه به نفع کودک است؟
در بسیاری از خانواده‌ها، پر بودن برنامه روزانه کودک به عنوان نشانه توجه و سرمایه‌گذاری تربیتی تلقی می‌شود؛ کلاس زبان، ورزش، مهارت‌آموزی و برنامه‌های متعدد، اما سیدناصری معتقد است ذهن کودک به چیزی فراتر از برنامه نیاز دارد.
کودک برای رشد متوازن به زمان‌هایی برای تأمل، خیال‌پردازی، تنهایی سازنده و بازی آزاد نیاز دارد. سکوت به معنای بی‌کاری نیست. سکوت فرصتی برای بازسازی ذهن است. بسیاری از فرایندهای مهم رشد روانی دقیقاً در همان لحظه‌هایی رخ می‌دهد که کودک در حال مشاهده، فکر کردن، مطالعه آرام یا بازی آزاد است.
شهر دوستدار کودک فقط زمین بازی نمی‌خواهد
موضوع آرامش فقط به خانواده و مدرسه محدود نمی‌شود و به طراحی شهرها نیز مربوط است. سیدناصری معتقد است شهر دوستدار کودک نباید فقط دارای امکانات آموزشی و تفریحی باشد، بلکه باید فضاهایی برای سکوت و آرامش نیز ایجاد کند.
پارک‌های طبیعی، کتابخانه‌های کودک، فضاهای سبز، حیاط‌های امن و محیط‌های کم‌صدا از نگاه او بخشی از زیرساخت‌های ضروری حمایت از کودکان هستند. برنامه‌ریزی شهری نباید صرفاً بر کارآمدی اقتصادی استوار باشد، بلکه سلامت روان نسل آینده نیز باید در آن دیده شود.
مسئولیتی که فقط بر دوش خانواده نیست
به اعتقاد این پژوهشگر، دولت‌ها نیز در این زمینه مسئولیت مستقیمی دارند. قوانین مربوط به آلودگی صوتی، استانداردهای ساخت‌وساز، طراحی مدارس و سیاست‌های سلامت روان باید به گونه‌ای تدوین شوند که حق کودکان برای تجربه محیطی آرام مورد توجه قرار گیرد.
در کنار آن، خانواده‌ها نیز می‌توانند با ایجاد ساعت‌هایی بدون تلفن همراه، کاهش استفاده از رسانه‌ها پیش از خواب، فراهم کردن فضای مطالعه و تشویق حضور در طبیعت، بخشی از این نیاز را پاسخ دهند.
فقر آرامش مسئله‌ای که کمتر دیده می‌شود
سیدناصری در پایان تأکید میکند: شاید زمان آن رسیده باشد سکوت و آرامش نه به عنوان امتیازی لوکس، بلکه به عنوان بخشی از حقوق بنیادین کودکان بازتعریف شود. کودک برای رشد سالم به غذا، آموزش و مراقبت نیاز دارد اما به همان اندازه به محیطی احتیاج دارد که ذهن او بتواند در آن نفس بکشد.
شاید یکی از مهمترین وظایف خانواده‌ها، سیاست‌گذاران و جامعه در سال‌های آینده، محافظت از کودکان در برابر نوعی فقر پنهان باشد؛ فقر آرامش، کمبودی که دیده نمی‌شود اما می‌تواند سال‌ها بر ذهن، شخصیت و آینده نسل بعد اثر بگذارد.
راز سیاهی؛ جادوی خوراکی‌های تیره در سبد غذایی ما
همیشه فکر میکنیم سلامتی در میوه‌های خوش‌رنگ و لعاب و پر زرق‌وبرق است، اما اگر کمی دقیق‌تر به اطرافمان نگاه کنیم، می‌بینیم که قوی‌ترین نگهبان‌های بدن ما، همین خوراکی‌های تیره و ساده هستند. این لیست کوتاه، نگاهی دوستانه و علمی به ۸ خوراکی سیاه است که بهتر است جای ثابت‌تری در رژیم غذایی ما داشته باشند.
«تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا طبیعت، رنگ‌های تیره و عمیق را برای برخی از قدرتمندترین گیاهان و میوه‌ها انتخاب کرده است؟ وقتی به سبد میوه‌ها یا قفسه‌های سوپرمارکت نگاه میکنیم، چشم‌مان ناخودآگاه به سمت رنگ‌های درخشان و روشن می‌رود، اما حقیقت اینجاست که گاهی در تاریکیِ رنگ‌ها، گنجینه‌هایی پنهان شده‌اند که هیچ رنگ پر زرق‌وبرقی نمی‌تواند با آنها رقابت کند.
در واقع، در دنیای تغذیه، رنگ‌ها زبانِ گویشِ مواد غذایی هستند؛ آنها فقط برای زیبایی نیستند، بلکه نقش یک شناسنامه را ایفا می‌کنند که نوع ویتامین‌ها و مواد معدنی موجود در هر محصول را به ما نشان می‌دهند. این رنگ‌های تیره، از بنفشِ غلیظِ شاتوت گرفته تا سیاه مایل به قهوه‌ایِ خرما، در واقع نشانه‌ای از حضور ترکیبات گیاهی بسیار قدرتمندی به نام “آنتوسیانین” و “فلاونوئیدها” هستند.
هرچه رنگ یک خوراکی تیره‌تر و عمیق‌تر باشد، احتمالاً با آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد مغذی بیشتری طرف هستیم که وظیفه‌ی اصلی‌شان محافظت از سلول‌های بدن ما در برابر آسیب‌هاست. این ترکیبات شگفت‌انگیز، از تقویت سیستم ایمنی گرفته تا بهبود عملکرد مغز، طیف گسترده‌ای از فواید را در دل خود جای داده‌اند. در ادامه، می‌خواهیم نگاهی دقیق و در عین حال ساده به این “سیاهی‌های مفید” بیندازیم و بررسی کنیم که چرا این خوراکی‌ها، در واقع همان قهرمان‌های گمنام و هوشمندانه‌ی سلامت ما هستند.
۱. شاتوت؛ محافظِ همیشه بیدارِ سیستم ایمنی
وقتی سراغ شاتوت می‌روید، انگار دارید به بدنتان یک وعده آنتی‌اکسیدان خالص می‌رسانید. این میوه با رنگ بنفشِ تیره و غلیظش، به بدن کمک میکند تا در برابر استرس‌های روزانه و التهاب‌ها، خیلی بهتر مقاومت کند. اگر احساس کردید بدنتان ضعیف شده، یک مشت شاتوت می‌تواند بهترین متحد شما باشد.
۲. خرما؛ سوختِ پاکِ بدن
خرما فقط یک شیرین‌کننده نیست. این میوه سیاه و شیرین، بهترین جایگزین برای قندهای مصنوعی است. خرما سرشار از فیبر است که مثل یک رفتگرِ حرفه‌ای، دستگاه گوارش را تمیز میکند. آهن موجود در آن هم برای کسانی که همیشه احساس خستگی می‌کنند یا دچار کم‌خونی خفیف هستند، یک کمک‌حالِ طبیعی و دلچسب است.
۳. تخمه آفتابگردان؛ سپر دفاعیِ بدن
شاید فکر کنید تخمه فقط برای وقت‌گذرانی است، اما ویتامین E موجود در آن، مثل یک لایه محافظ برای پوست و سلول‌های بدن عمل میکند. این دانه‌های کوچک به بدن کمک می‌کنند تا با عفونت‌ها مبارزه کند و اجازه ندهد التهاب‌ها در بدن ریشه بدوانند.
۴. شکلات تلخ؛ خوراکِ مغز
شکلات تلخ (اگر واقعاً تلخ باشد و درصد کاکائوی بالایی داشته باشد) یکی از لذت‌بخش‌ترین داروهای طبیعی برای مغز است. این خوراکی جریان خون به سمت مغز را بهتر میکند و باعث می‌شود در لحظات خستگی یا استرس، تمرکز بیشتری داشته باشید. یک تکه کوچک از آن در روز، حال‌وهوای روحی‌تان را هم حسابی عوض میکند.
۵. چای سیاه؛ نگهبان بهداشت دهان
برخلاف باور عمومی که می‌گویند چای ممکن است دندان را لک کند، مصرف معقول و بدون قند آن، دشمنِ باکتری‌های مخرب دهان است. چای سیاه حاوی ترکیباتی است که نمی‌گذارد میکروب‌ها روی دندان‌ها کلنی بسازند و باعث پوسیدگی شوند. پس اگر عادت دارید چای را تلخ بنوشید، دارید به سلامت لثه‌ها و دندان‌هایتان کمک می‌کنید.
۶. مویز؛ انرژیِ تمرکز
مویز یا همان انگور سیاه خشک شده، برای مغز حکم یک تقویت‌کننده را دارد. اگر در طول روز کارهای فکری زیادی دارید، چند عدد مویز می‌تواند به جایگزینِ سالم‌تری برای تنقلات مضر تبدیل شود. نکته جالبش این است که مویز هم مثل چای، از تجمع باکتری‌های مضر در دهان جلوگیری میکند.
۷. لوبیا سیاه؛ قهرمانِ قلب
اگر به دنبال پروتئین هستید اما نمی‌خواهید مدام گوشت بخورید، لوبیا سیاه یک گزینه بی‌نظیر است. این حبوبات تیره‌رنگ سرشار از فیبر و پروتئین است و مطالعات نشان داده که برای تنظیم فشار خون و سلامت قلب، عالی عمل میکند. خوردن آن در سوپ یا خوراک‌های محلی، شما را ساعت‌ها سیر نگه می‌دارد و انرژی‌تان را ثابت نگه می‌دارد.
۸. کنجد سیاه؛ معدن کلسیم
کنجد سیاه شاید کوچک باشد، اما قدرت عجیبی دارد. این دانه‌ها منبع فوق‌العاده‌ای از کلسیم و منیزیم هستند. برای کسانی که می‌خواهند استخوان‌های محکم‌تری داشته باشند یا به سلامت پوست و موی خود اهمیت می‌دهند، پاشیدن کمی کنجد سیاه روی سالاد یا ماست، می‌تواند یک عادت هوشمندانه باشد.
۹. زیتون سیاه؛ امضای سلامتی برای قلب و پوست
اگر بخواهیم درباره «روغن‌های سالم» و «چربی‌های دوستدار قلب» صحبت کنیم، زیتون سیاه یکی از اصلی‌ترین نام‌هاست. زیتون‌های تیره‌رنگ معمولاً زمانی به این رنگ در می‌آیند که کاملاً رسیده باشند و در این مرحله، میزان ترکیبات آنتی‌اکسیدانی آنها به اوج خود می‌رسد.
این دانه‌های کوچک، سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع (مثل اسید اولئیک) هستند که مثل یک لایه محافظ در می‌آیند که کاملاً رسیده باشند و در این مرحله، میزان ترکیبات آنتی‌اکسیدانی آنها به اوج خود می‌رسد.
نکته اینجاست که قرار نیست با خوردنِ این لیست سیاه، معجزه رخ دهد. این خوراکی‌ها در کنار هم و به عنوان بخشی از یک زندگی سالم، به بدن ما کمک می‌کنند تا عمر طولانی‌تر و باکیفیت‌تری داشته باشیم. راز سلامت در این نیست که فقط «چیزهای خوب» بخوریم، بلکه در این است که چقدر به تنوع رنگ‌ها در سفره‌مان اهمیت می‌دهیم. پس دفعه بعد که در سوپرمارکت هستید، چشمتان را به دنبال این سیاههای مفید بچرخانید؛ آنها منتظرند تا به شما خدمت کنند!
آمپول‌های لاغری؛ نسخه‌ای که برای همه پیچیده نمی‌شود
از وعده کاهش ده‌ها کیلوگرم وزن تا تبلیغ «معجزه لاغری»؛ آمپول‌های لاغری این روزها به یکی از پرحاشیه‌ترین داروهای حوزه سلامت تبدیل شده‌اند. دکتر منصور رضایی، فوق‌تخصص تغذیه، در گفت‌وگو با ما از واقعیت‌ها، محدودیت‌ها و عوارض این آمپول‌های پرحاشیه می‌گوید.
تب کاهش وزن هیچ‌گاه به اندازه امروز داغ نبوده است. کافی است چند دقیقه در شبکه‌های اجتماعی بگردید تا با انبوهی از روایت‌ها درباره آمپول‌هایی روبه‌رو شوید که وعده می‌دهند بدون گرسنگی، بدون زحمت و تنها با چند تزریق، ده‌ها کیلوگرم از وزن افراد را کم کنند. همین تبلیغات، بسیاری را به این باور رسانده که سرانجام «معجزه لاغری» پیدا شده است؛ معجزه‌ای که می‌تواند جای رژیم، ورزش و تغییر سبک زندگی را بگیرد.
اما آیا واقعاً چنین است؟ آیا این داروها همان نسخه نهایی درمان چاقی هستند یا تنها یکی از ابزارهای درمان به شمار می‌روند؟ عوارض مصرف خودسرانه این آمپول‌ها چیست و چرا متخصصان بر مصرف آنها فقط زیر نظر پزشک تأکید می‌کنند؟
برای بررسی این موضوع با دکتر منصور رضایی، فوق تخصص تغذیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت‌وگو کرده‌ایم.
این داروها معجزه نیستند؛ فقط یکی از ابزارهای درمان‌اند
منصور رضایی با رد این تصور که آمپول‌های لاغری یک «معجزه» برای کاهش وزن هستند، توضیح می‌دهد که این داروها از ابتدا با هدف درمان چاقی تولید نشده بودند. به گفته او، همان‌طور که بسیاری از داروها در گذر زمان کاربردهای تازه‌ای پیدا می‌کنند، این آمپول‌ها نیز مسیر مشابهی را طی کرده‌اند. او برای روشن‌تر شدن موضوع به ماینوکسیدیل اشاره میکند و می‌گوید: « ماینوکسیدیل در ابتدا داروی درمان فشار خون بود، اما بعدها مشخص شد به دلیل گشاد کردن عروق، می‌تواند به رشد مو نیز کمک کند و امروز به عنوان یکی از داروهای درمان ریزش مو شناخته می‌شود.»
او ادامه می‌دهد: «این آمپول‌ها نیز زمانی که وارد بازار شدند، داروهای موفقی برای بیماران مبتلا به دیابت و چاقی بودند، زیرا با کاهش وزن، کنترل قند خون نیز بهتر انجام می‌شود؛ درست همان‌گونه که کاهش وزن می‌تواند به کنترل بهتر فشار خون کمک کند.
این فوق تخصص تغذیه برای توضیح این ذهنیت، از یک تمثیل استفاده میکند و می‌گوید: «آدم‌ها وقتی درمانده می‌شوند، معمولاً دنبال معجزه می‌گردند. روایت مشهوری هست که در برخی قبایل آفریقا، اگر کودکی با ویژگی متفاوت متولد می‌شد، او را همان نجات‌دهنده‌ای می‌دانستند که قرار است همه را از گرفتاری نجات دهد. امروز هم بسیاری از افراد، آمپول‌های لاغری را با همین نگاه می‌بینند؛ گویی قرار است به تنهایی همه مشکلات اضافه‌وزن را حل کنند. در حالی که باید بپذیریم چون به یک علت چاق نشده‌ایم، با یک روش هم درمان نخواهیم شد.
کاهش وزن بدون تغییر سبک زندگی، ماندگار نیست
رضایی با بیان اینکه این داروها می‌توانند به کاهش وزن کمک کنند، می‌گوید: «این آمپول‌ها به کنترل اشتها و متابولیسم کمک می‌کنند، اما اولاً در همه افراد اثرگذار نیستند، ثانیاً ممکن است برای برخی افراد مضر باشند.
او تأکید میکند: «در کنار مصرف این داروها، رژیم غذایی، فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی باید حتماً رعایت شود؛ در غیر این صورت، پس از مدتی وزن دوباره به حالت قبل بازمی‌گردد.
به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، این داروها نیز مانند هر داروی دیگری عوارض دارند. او می‌گوید: «حتی قرص آهن، قرص کلسیم و مکمل‌ها هم عارضه دارند؛ بنابراین طبیعی است که این داروهای درمانی نیز عوارض خاص خود را داشته باشند. به همین دلیل باید فقط با تشخیص پزشک، تحت نظر پزشک و با کنترل مستمر مصرف شوند.»
عوارضی که نباید نادیده گرفت
رضایی درباره عوارض احتمالی این داروها توضیح می‌دهد: «اگر کاهش وزن بدون برنامه صحیح و با نوسانات مکرر افزایش و کاهش وزن همراه باشد، می‌تواند عوارض متعددی ایجاد کند؛ از ریزش مو و پیری پوست گرفته تا کبد چرب و سنگ کیسه صفرا.
او اضافه میکند: «از جمله عوارض احتمالی این آمپول‌ها نیز می‌توان به ریزش مو، اختلالات خلق‌وخو، افسردگی، پرخاشگری و بی‌حوصلگی اشاره کرد، هرچند واکنش افراد به داروها با یکدیگر متفاوت است.
علت چاقی افراد یکسان نیست
این فوق تخصص تغذیه با اشاره به اینکه علت چاقی در همه افراد مشابه نیست، می‌گوید: «اگر چاقی فرد ناشی از کم‌کاری تیروئید، مشکلات هورمونی، استرس، اختلالات اعصاب و روان یا پرخوری باشد، صرفاً با این دارو درمان نخواهد شد. این آمپول‌ها فقط یکی از روش‌های درمانی هستند و ممکن است عارضه هم داشته باشند. پزشک با بررسی شرایط بیمار تصمیم می‌گیرد که آیا منافع مصرف دارو از عوارض احتمالی آن بیشتر است یا خیر.
رضایی می‌گوید: «در پزشکی چیزی به نام سود مطلق وجود ندارد. همیشه بین بد و بدتر انتخاب میکنیم. پزشک عوارض احتمالی را می‌سنجد و اگر تشخیص دهد منافع درمان بیشتر است، دارو را تجویز میکند و همزمان تلاش میکند با راهکارهایی، عوارض احتمالی را کاهش دهد.
او برای روشن‌تر شدن موضوع، مصرف کورتون را مثال می‌زند و می‌گوید: «کورتون هم عوارض دارد، اما پزشک آن را کنار نمی‌گذارد؛ بلکه با راهکارهایی تلاش میکند عوارض آن را کمتر کند.»
مصرف خودسرانه؛ خطری که نباید نادیده گرفت
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه آمپول‌های لاغری می‌گوید: «این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و تشخیص اینکه چه کسی کاندیدای مناسبی برای مصرف آن‌هاست، فقط بر عهده پزشک است.
او می‌افزاید: «حتی نوع چاقی افراد نیز با یکدیگر متفاوت است؛ چاقی مرکزی، چاقی ناحیه میانی بدن، چاقی بالاتنه، الگوی چاقی در زنان و مردان، همه با هم فرق دارند و پزشک باید تشخیص دهد که آیا این دارو برای آن فرد مناسب است یا خیر.
به گفته رضایی، بیشترین گروهی که از این داروها سود می‌برند، بیماران مبتلا به دیابت نوع دو همراه با چاقی هستند.
نظارت بر عرضه داروها کافی نیست
این فوق تخصص تغذیه درباره وضعیت عرضه این داروها در کشور نیز معتقد است: « واقعاً نظارت کافی بر عرضه این داروها وجود ندارد.»
او در پایان، خطاب به افرادی که قصد استفاده از آمپول‌های لاغری را دارند، تأکید میکند: «خودتان را گول نزنید. با این داروها به تنهایی درمان نمی‌شوید. اگر سبک زندگی، تغذیه، فعالیت بدنی، خواب، آرامش و مدیریت استرس اصلاح نشود، وزن دوباره برمی‌گردد و حتی ممکن است بدتر از قبل برگردد.»
او توضیح می‌دهد: «وقتی فرد وزن کم میکند، بخشی از کاهش وزن مربوط به عضلات است؛ اما اگر دوباره چاق شود، عمده وزن بازگشته از جنس چربی خواهد بود. یعنی ترکیب بدن تغییر میکند و این مسئله می‌تواند وضعیت فرد را از قبل هم نامطلوب‌تر کند.»