دسته: سلامت
کمبود ویتامین دی؛ تهدیدی خاموش برای سلامت کودکان
کمبود ویتامین D در کودکان، یکی از چالشهای خاموش اما روبهگسترش در سلامت عمومی است که میتواند روند طبیعی رشد را مختل کرده و زمینهساز مشکلاتی از جمله ضعف استخوانها، تأخیر در تکامل و افزایش ابتلا به عفونتها شود.
گروه ایرنا زندگی – رشد قدی و استحکام استخوانها از مهمترین نگرانیهای والدین در سالهای اولیه زندگی کودک است. در این میان، ویتامین D نقشی کلیدی و گاه کمتر دیدهشده دارد، ویتامینی که بهدرستی از آن به عنوان «معمار قد کودک» یاد میشود. این ماده حیاتی نهتنها در ساخت و استحکام استخوانها مؤثر است، بلکه در عملکرد سیستم ایمنی، سلامت عضلات و حتی پیشگیری از برخی بیماریها نقش دارد. با این حال، کمبود آن در میان کودکان شایع است و در صورت بیتوجهی میتواند پیامدهای جدی برای رشد و سلامت کودک به همراه داشته باشد.
ویتامین D چیست و چرا اهمیت دارد؟
ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که بدن برای جذب کلسیم و فسفر به آن نیاز دارد. این دو ماده معدنی برای رشد و استحکام استخوانها و دندانها ضروری هستند. بدون ویتامین D کافی، حتی اگر کودک تغذیه مناسبی داشته باشد، بدن نمیتواند از این مواد معدنی بهخوبی استفاده کند و در نتیجه روند رشد طبیعی مختل میشود.
به گفته نهادهای معتبری مانند سازمان بهداشت جهانی و آکادمی اطفال آمریکا، کمبود ویتامین D یکی از مشکلات شایع تغذیهای در کودکان در سراسر جهان است و میتواند منجر به بیماریهایی مانند نرمی استخوان (راشیتیسم) شود.
نقش ویتامین D در رشد کودک
ویتامین D در چندین فرآیند حیاتی بدن کودک نقش دارد. مهمترین این نقشها شامل موارد زیر است.
تقویت استخوانها: این ویتامین به جذب کلسیم کمک میکند و در نتیجه باعث افزایش تراکم و استحکام استخوانها میشود.
رشد قدی: کمبود آن میتواند رشد طولی استخوانها را کند کرده و در موارد شدید باعث کوتاهی قد شود.
سلامت دندانها: دندانهای سالم و مقاوم به ویتامین D وابسته هستند.
تقویت سیستم ایمنی: این ویتامین به بدن کمک میکند تا در برابر عفونتها، بهویژه عفونتهای تنفسی، مقاومت بیشتری داشته باشد.
عملکرد عضلات: ویتامین D در تقویت عضلات نیز نقش دارد و از ضعف و خستگی زودرس جلوگیری میکند.
علائم کمبود ویتامین D در کودکان
کمبود ویتامین D ممکن است در ابتدا با علائم خفیف بروز کند، اما با گذشت زمان میتواند به مشکلات جدیتری منجر شود. برخی از مهمترین نشانهها عبارتند از:
تاخیر در رشد و تکامل: کودکانی که با کمبود این ویتامین مواجه هستند، ممکن است دیرتر از همسالان خود دندان دربیاورند، راه بروند یا رشد قدی مناسبی نداشته باشند.
تعریق غیرعادی سر: یکی از نشانههای کمتر شناختهشده، تعریق زیاد در ناحیه سر، بهویژه هنگام خواب است.
عفونتهای مکرر: کاهش سطح ویتامین D میتواند سیستم ایمنی را تضعیف کند و باعث ابتلای مکرر به سرماخوردگی و عفونتهای تنفسی شود.
دردهای استخوانی و عضلانی: درد در پاها، بهویژه در شب، خستگی زودهنگام و ضعف عضلانی از دیگر علائم هستند.
تغییر شکل استخوانها: در موارد شدید، ممکن است تغییراتی مانند پاهای پرانتزی یا ناهنجاریهای استخوانی مشاهده شود که نشانهای از بیماری راشیتیسم است.
دلایل کمبود ویتامین D
کمبود این ویتامین معمولاً به دلایل متعددی رخ میدهد که برخی از آنها به سبک زندگی مدرن مرتبط هستند.
کمبود نور خورشید: مهمترین منبع تولید ویتامین D در بدن، نور مستقیم خورشید است. کودکانی که زمان زیادی را در خانه میگذرانند یا کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند، بیشتر در معرض کمبود هستند.
رژیم غذایی نامناسب: مصرف ناکافی مواد غذایی غنی از ویتامین D مانند ماهیهای چرب (سالمون، ساردین)، تخممرغ و لبنیات غنیشده میتواند یکی از دلایل اصلی باشد.
سبک زندگی کمتحرک: استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال و کاهش بازی در فضای باز، میزان دریافت نور خورشید را کاهش میدهد.
مشکلات جذب: برخی بیماریهای رودهای که باعث اختلال در جذب مواد غذایی میشوند، میتوانند منجر به کمبود این ویتامین شوند، هرچند این موارد نسبتاً نادر هستند.
راهکارهای جبران کمبود ویتامین D
خوشبختانه کمبود ویتامین D در اغلب موارد قابل پیشگیری و درمان است. برای تأمین این ویتامین، میتوان از راهکارهای زیر استفاده کرد.
تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین D مانند ماهیهای چرب، زرده تخممرغ و لبنیات غنیشده توصیه میشود. همچنین برخی غلات صبحانه نیز با این ویتامین غنی شدهاند.
مصرف مکملها: در بسیاری از موارد، بهویژه در نوزادان و کودکان کمسن، پزشکان مصرف مکمل ویتامین D را توصیه میکنند. این مکملها باید حتماً تحت نظر پزشک مصرف شوند تا از بروز عوارض ناشی از مصرف بیش از حد جلوگیری شود.
نور خورشید: قرار گرفتن روزانه کودک در معرض نور مستقیم خورشید به مدت ۱۰ تا ۲۰ دقیقه (بسته به شرایط آبوهوایی و نوع پوست) میتواند به تولید طبیعی این ویتامین کمک کند. البته باید از قرار گرفتن طولانیمدت و بدون محافظت در برابر آفتاب خودداری کرد.
نکات مهم برای والدین
در مدیریت سطح ویتامین D کودک، توجه به چند نکته ضروری است.
پرهیز از مصرف خودسرانه: مصرف بیش از حد ویتامین D میتواند منجر به مسمومیت و مشکلاتی مانند افزایش کلسیم خون شود.
انجام آزمایش خون: برای تشخیص دقیق کمبود، انجام آزمایش خون ضروری است و باید تحت نظر پزشک انجام شود.
توجه به نوزادان: نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، معمولاً نیاز به دریافت مکمل ویتامین D دارند، زیرا شیر مادر بهتنهایی مقدار کافی از این ویتامین را تأمین نمیکند.
پیگیری رشد کودک: بررسی منظم رشد قد و وزن کودک میتواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.
پیشگیری ساده از یک تهدید خاموش در رشد کودکان
ویتامین D یکی از مهمترین عوامل در رشد سالم کودکان است؛ ویتامینی که نقش آن فراتر از استحکام استخوانهاست و بهطور مستقیم بر کیفیت زندگی و سلامت عمومی کودک تأثیر میگذارد. کمبود این ویتامین، بهویژه در دنیای امروز که کودکان زمان بیشتری را در فضای بسته سپری میکنند، به یک چالش جدی تبدیل شده است.
با این حال با آگاهی والدین، اصلاح سبک زندگی، تغذیه مناسب و در صورت لزوم مصرف مکملها، میتوان بهراحتی از بروز این مشکل پیشگیری کرد. توجه به علائم اولیه و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده نشانههای کمبود، نقش مهمی در حفظ سلامت و رشد طبیعی کودک دارد.
تنگی انگشتر و کفش در گرما؛ واکنش طبیعی بدن یا هشدار جدی؟
با افزایش دمای هوا، بسیاری از افراد متوجه میشوند که انگشترشان تنگتر شده، کفشها به سختی پا میروند یا دستها و پاهایشان کمی متورم به نظر میرسد. این اتفاق در بیشتر موارد واکنش طبیعی بدن برای مقابله با گرماست و جای نگرانی ندارد اما گاهی نیز میتواند نشانه یک مشکل جدی باشد.
بدن انسان برای حفظ دمای طبیعی خود، سازوکارهای مختلفی را به کار میگیرد. یکی از مهمترین این سازوکارها، گشاد شدن رگهای خونی نزدیک سطح پوست است. زمانی که هوا گرم میشود، رگها بازتر میشوند تا خون بیشتری به سطح پوست برسد و گرمای بدن راحتتر از طریق تعریق و تبادل حرارتی با محیط خارج شود.
هرچند این فرآیند به خنک شدن بدن کمک میکند اما باعث میشود بخشی از مایعات موجود در رگهای خونی به بافتهای اطراف نشت کند. نتیجه این اتفاق ایجاد ورم خفیف در دستها، پاها، مچ پا و گاهی انگشتان است. پزشکان این وضعیت را «ادم وابسته به گرما» مینامند که معمولا در افراد سالم نیز رخ میدهد و پس از خنک شدن بدن یا استراحت برطرف میشود. این نوع ورم معمولا بدون درد است، به تدریج ایجاد میشود و هر دو دست یا هر دو پا را درگیر میکند.
نقش جاذبه در تجمع مایعات
یکی دیگر از دلایل مهم ورم پاها در روزهای گرم، تاثیر نیروی جاذبه است. وقتی فرد برای مدت طولانی میایستد یا مینشیند، خون و مایعات بدن بیشتر در اندامهای تحتانی تجمع پیدا میکنند.
در حالت طبیعی عضلات ساق پا مانند یک پمپ عمل میکنند و با هر قدم زدن خون را به سمت قلب بازمیگردانند. اما زمانی که فرد برای مدت طولانی بیحرکت باشد، این پمپ عضلانی به خوبی عمل نمیکند و بازگشت خون کاهش مییابد. در نتیجه، فشار داخل رگهای پا افزایش پیدا کرده و مایع بیشتری وارد بافتها میشود. به همین دلیل بسیاری از افراد پس از ساعت ها رانندگی، سفر، کار پشت میز یا ایستادن طولانی، احساس سنگینی و ورم در پاهای خود دارند که در هوای گرم شدیدتر نیز میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض ورم ناشی از گرما هستند؟
اگرچه این مشکل ممکن است برای هر فردی رخ دهد اما برخی افراد بیشتر در معرض آن قرار دارند. افراد سالمند به دلیل تغییرات طبیعی در رگهای خونی و کاهش کارایی گردش خون، بیشتر دچار ورم میشوند. همچنین زنان باردار به علت افزایش حجم خون و فشار رحم بر رگهای لگنی، بیشتر با این مشکل مواجه هستند.
افراد دارای اضافه وزن، مبتلایان به بیماریهای وریدی، کسانی که ساعتهای طولانی پشت میز مینشینند یا مشاغلی دارند که نیازمند ایستادن مداوم است نیز احتمال بیشتری برای تجربه این نوع ورم دارند. البته وجود بیماریهایی مانند نارسایی قلب، بیماریهای کلیوی، مشکلات کبدی یا اختلالات تیروئید نیز میتواند باعث ورم اندامها شود. بنابراین نباید هر نوع ورم را صرفاً به گرمای هوا نسبت داد.
چگونه ورم ناشی از گرما را کاهش دهیم؟
خوشبختانه در بیشتر موارد، ورم ناشی از گرما با چند اقدام ساده کاهش پیدا میکند و نیازی به درمان دارویی ندارد.
– بالا نگه داشتن پاها
یکی از موثرترین راهکارها قرار دادن پاها بالاتر از سطح قلب است. این کار باعث میشود جاذبه در جهت بازگشت خون عمل کند و تجمع مایعات در پاها کاهش یابد. حتی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استراحت با پاهای بالا میتواند ورم را تا حد زیادی کمتر کند.
– حرکت دادن پاها و راه رفتن
فعال بودن عضلات ساق پا، جریان خون را بهبود میبخشد. اگر مجبور هستید مدت زیادی پشت میز بنشینید یا در سفر باشید، هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه چند دقیقه راه بروید. حرکت دادن مچ پا، خم و راست کردن انگشتان و چرخاندن پاها نیز به فعال شدن پمپ عضلانی ساق کمک میکند.
– خنک کردن دست و پا
قرار دادن دست یا پا در آب خنک میتواند رگهای خونی را به حالت طبیعی بازگرداند و احساس تورم را کاهش دهد. البته استفاده از آب بسیار سرد یا یخ توصیه نمیشود، زیرا تغییر ناگهانی دما ممکن است موجب انقباض شدید رگها و ناراحتی بیشتر شود.
– رفتن به محیط خنک
اگر در فضای باز یا محیط بسیار گرم حضور دارید، ورود به محیط دارای تهویه مناسب یا سایه میتواند به سرعت دمای بدن را کاهش دهد و روند ورم را متوقف کند.
– نوشیدن آب کافی
برخلاف تصور برخی افراد، نوشیدن آب باعث افزایش ورم ناشی از گرما نمیشود. کمآبی بدن میتواند مکانیسمهای تنظیم مایعات را مختل کند و حتی احتمال تورم را افزایش دهد. مصرف آب کافی در طول روز، بهویژه هنگام فعالیت بدنی یا قرار گرفتن در هوای گرم، برای حفظ عملکرد طبیعی گردش خون ضروری است.
چگونه از ورم ناشی از گرما پیشگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه آسان تر از درمان است و با رعایت چند نکته ساده میتوان احتمال ایجاد این مشکل را کاهش داد. نخست اینکه از ایستادن یا نشستن طولانی خودداری کنید. اگر شرایط شغلی اجازه نمیدهد، دستکم هر نیم ساعت چند دقیقه قدم بزنید یا پاهای خود را حرکت دهید.
استفاده از کفشهای راحت، با پنجه مناسب و جورابهایی که فشار زیادی به پا وارد نمیکنند نیز اهمیت زیادی دارد. کفشهای تنگ میتوانند گردش خون را مختل کرده و ورم را تشدید کنند. همچنین مصرف بیش از حد نمک موجب افزایش احتباس آب در بدن میشود. افرادی که رژیم غذایی پرنمک دارند، بهتر است میزان مصرف نمک، غذاهای فرآوریشده، فستفودها و تنقلات شور را کاهش دهند.
در روزهای بسیار گرم پوشیدن لباسهای سبک و خنک، ماندن در سایه، استفاده از وسایل سرمایشی و پرهیز از فعالیت شدید در ساعات اوج گرما نیز به کاهش فشار وارد بر سیستم تنظیم دمای بدن کمک میکند.
چه زمانی ورم طبیعی نیست؟
اگرچه ورم ناشی از گرما معمولا بیخطر است، اما برخی علایم میتوانند نشانه بیماریهای مهم باشند و نباید نادیده گرفته شوند. یکی از مهمترین هشدارها، ورم ناگهانی تنها در یک پا است. اگر این ورم همراه با درد، قرمزی یا گرم شدن پوست باشد، احتمال وجود لخته خون در وریدهای عمقی مطرح میشود که نیازمند بررسی فوری پزشکی است. همچنین اگر ورم حتی پس از استراحت، خنک شدن بدن یا خواب شبانه از بین نرود یا به تدریج شدیدتر شود، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.
ورم همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، احساس فشار روی سینه یا تپش قلب نیز میتواند نشانه مشکلات قلبی یا ریوی باشد و مراجعه فوری به مراکز درمانی را ضروری میکند. در افرادی که سابقه بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی دارند، بروز یا تشدید ورم نیز باید جدی گرفته شود.
آیا مصرف داروهای ادرارآور راهحل مناسبی است؟
برخی افراد با مشاهده ورم، خودسرانه از داروهای ادرارآور استفاده میکنند. متخصصان تاکید میکنند که این کار میتواند خطرناک باشد. در بسیاری از موارد ورم ناشی از گرما به دلیل اختلال در توزیع مایعات بدن ایجاد میشود، نه افزایش حجم مایعات. بنابراین مصرف خودسرانه داروهای ادرارآور ممکن است موجب کمآبی بدن، افت فشار خون و برهم خوردن تعادل الکترولیتها شود. به همین دلیل مصرف هرگونه داروی ادرارآور باید تنها با تجویز پزشک انجام شود.
ورم دست و پا در گرما، طبیعی یا نگرانکننده؟
ورم دست و پا در روزهای گرم تابستان معمولا نتیجه واکنش طبیعی بدن برای دفع گرما و افزایش جریان خون در سطح پوست است. این وضعیت اغلب خفیف، موقتی و بدون خطر بوده و با اقداماتی مانند استراحت، بالا قرار دادن پاها، حرکت دادن اندامها، نوشیدن آب کافی و قرار گرفتن در محیط خنک بهبود پیدا میکند.
با این حال نباید همه انواع ورم را طبیعی دانست. اگر ورم تنها در یک اندام ایجاد شود، با درد، قرمزی، گرمی پوست، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ماندگاری طولانی همراه باشد، لازم است فرد هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کند تا علت اصلی مشخص شود. آگاهی از تفاوت میان ورم طبیعی ناشی از گرما و ورم ناشی از بیماری، میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کرده و سلامت افراد را در روزهای گرم سال حفظ کند.
عصاره برگ ریحان میتواند شدت علائم سندرم قبل از قاعدگی را کاهش دهد
استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان با اشاره به نتایج یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترلشده گفت: مصرف کپسول حاوی عصاره برگ ریحان توانسته است شدت علائم سندرم قبل از قاعدگی را بهطور معناداری کاهش دهد و میتواند بهعنوان یک روش غیردارویی، کمعارضه و در دسترس برای کمک به مدیریت این اختلال مورد توجه قرار گیرد.
سهیلا پیرداده بیرانوند ، اظهار کرد: سندرم قبل از قاعدگی یکی از شایعترین مشکلات سلامت زنان در سنین باروری است که علاوه بر سلامت جسمی، بر وضعیت روانی، روابط خانوادگی، عملکرد تحصیلی و شغلی و کیفیت زندگی افراد نیز تأثیر میگذارد.
وی افزود: تاکنون بیش از ۲۰۰ علامت برای سندرم قبل از قاعدگی ثبت شده است که از جمله آنها میتوان به تحریکپذیری، اضطراب، افسردگی، خستگی، اختلال خواب، دردهای جسمانی، نفخ و تغییرات اشتها اشاره کرد و این علائم میتوانند پیامدهای فردی و اجتماعی قابل توجهی به همراه داشته باشند.
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان با بیان اینکه بسیاری از زنان با وجود تجربه علائم این سندرم، از خدمات درمانی مناسب بهرهمند نمیشوند، ادامه داد: در حال حاضر درمانهای موجود عمدتاً شامل دارو یا در برخی موارد روشهای جراحی است، اما استفاده از این روشها به دلیل عوارض جانبی، هزینهها و یا تمایل افراد به استفاده از درمانهای طبیعی، همواره با محدودیتهایی همراه بوده است.
پیرداده بیرانوند با اشاره به افزایش گرایش جهانی به استفاده از گیاهان دارویی، گفت: طی سالهای اخیر، استقبال از فرآوردههای گیاهی در درمان بیماریهای مختلف افزایش یافته است، زیرا این ترکیبات منشأ طبیعی داشته و در بسیاری از موارد با عوارض کمتری همراه هستند. از همین رو، بررسی تأثیر آنها بر کاهش علائم سندرم قبل از قاعدگی نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
وی درباره ویژگیهای گیاه ریحان اظهار کرد: ریحان که از خانواده نعناعیان است، با نام ریحان شیرین نیز شناخته میشود و از دیرباز به عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند در طب سنتی مورد استفاده بوده است. این گیاه علاوه بر قیمت مناسب و دسترسی آسان، دارای ترکیبات مؤثر متعددی است که خواص درمانی گستردهای دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان افزود: مطالعات نشان دادهاند ترکیبات موجود در ریحان دارای اثرات ضدالتهابی، ضد اضطراب، آنتیاکسیدانی، ضد حساسیت، ضد درد، ضد نفخ، تقویتکننده دستگاه گوارش، تعدیلکننده سیستم ایمنی، کاهشدهنده فشار خون، محافظتکننده از قلب و کبد، ضد تشنج، ضد افسردگی و حتی ضد سرطان هستند.
وی ادامه داد: با توجه به خواص آرامبخش و ضد افسردگی ریحان، از یک سو و شیوع بالای سندرم قبل از قاعدگی و نبود مطالعات کافی درباره تأثیر این گیاه بر علائم این سندرم، تصمیم گرفتیم در قالب یک پژوهش علمی، اثر عصاره برگ ریحان را بر علائم سندرم قبل از قاعدگی در دختران دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی لرستان بررسی کنیم.
پیرداده بیرانوند همچنین با تشریح روند اجرای این مطالعه گفت: این پژوهش به صورت یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترلشده در سال ۱۴۰۴ انجام شد. در این مطالعه، ۱۲۸ دختر دانشجوی ایرانی به صورت تصادفی در دو گروه ۶۴ نفره آزمایش و کنترل قرار گرفتند.
وی افزود: شرکتکنندگان گروه آزمایش، از هفت روز پیش از شروع خونریزی قاعدگی تا روز سوم قاعدگی، به مدت دو سیکل متوالی، کپسول حاوی عصاره برگ ریحان مصرف کردند و گروه کنترل نیز در همین بازه زمانی کپسول دارونما دریافت کردند.
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان خاطرنشان کرد: برای ارزیابی میزان علائم، از ابزار استاندارد غربالگری علائم سندرم قبل از قاعدگی(PSST) پیش از شروع مداخله، پس از پایان ماه نخست و در پایان مطالعه استفاده شد تا تغییرات علائم در دو گروه به شکل علمی مورد بررسی قرار گیرد.
وی با اشاره به نتایج این پژوهش گفت: یافتهها نشان داد پیش از آغاز مداخله، تفاوت معناداری بین میانگین نمره علائم سندرم قبل از قاعدگی در دو گروه وجود نداشت، اما پس از مصرف عصاره ریحان، تفاوت میانگین نمرات علائم در طول زمان بین گروه آزمایش و گروه کنترل از نظر آماری معنادار شد که بیانگر اثربخشی این مداخله است.
پیرداده بیرانوند تصریح کرد: نتایج این تحقیق نشان میدهد عصاره برگ ریحان میتواند شدت علائم سندرم قبل از قاعدگی را به طور مؤثر کاهش دهد و به عنوان یک روش درمانی غیردارویی، ایمن، کمعارضه، در دسترس و مقرونبهصرفه، در کنار سایر اقدامات درمانی برای مدیریت این سندرم مورد استفاده قرار گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: هرچند نتایج این پژوهش امیدوارکننده است، اما انجام مطالعات گستردهتر با جمعیتهای متنوعتر میتواند شواهد علمی بیشتری درباره اثربخشی عصاره ریحان ارائه دهد و زمینه را برای استفاده از این گیاه دارویی در دستورالعملهای درمانی آینده فراهم کند.
ترکیبات موجود در توتها، چای و کاکائو؛ دشمن پیری مغز
پژوهشگران دانشگاه سِمِلوایز مجارستان با بررسی صدها مطالعه دریافتند که ترکیبات گیاهی به نام «پلیفنول» که در چای، توتها، کاکائو و روغن زیتون فرا بکر یافت میشوند، میتوانند از طریق خواص آنتیاکسیدانی و ضد التهابی خود، به حفظ عملکرد سلولهای عصبی و مقابله با فرآیندهای آسیبزا در مغز در حال پیری کمک کنند. با این حال، هیچ رژیم غذایی یا ماده غذایی خاصی بهتنهایی نمیتواند از بروز زوال عقل (دمانس) پیشگیری کند.
به گزارش گروه علمی ایرنا، وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است:
پژوهشگران دانشگاه سِمِلوایز در مجارستان با بررسی صدها مطالعه آزمایشگاهی، حیوانی، جمعیتی و بالینی، به جمعبندی رسیدهاند که ترکیبات گیاهی به نام پلیفنول میتوانند از طریق فعالیت آنتیاکسیدانی و ضد التهابی خود، به حفظ عملکرد سلولهای عصبی کمک و با برخی از فرآیندهای آسیبزای مرتبط با پیری مغز مقابله کنند. این تحلیل در مجله نوترییِنتز/ Nutrients منتشر شده است.
یک فنجان چای، یک مشت توت یا کمی روغن زیتون فرابکر، همگی حاوی ترکیبات گیاهی هستند که میتوانند بر فرآیندهای مرتبط با پیری مغز تأثیر بگذارند. این ترکیبات که به پلیفنول معروف هستند، در مسیرهای زیستی مرتبط با آلزایمر و سایر بیماریهای ناشی از تخریب سلولهای عصبی نقش دارند.
رژیمهای غذایی غنی از پلیفنول
این بررسی توجه ویژهای به رژیم غذایی مدیترانهای داشت که بر سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، ماهی و روغن زیتون تأکید دارد. همچنین رژیم مایند/MIND را بررسی کرد که گونهای از رژیم مدیترانهای است و بهطور خاص برای حمایت از سلامت مغز طراحی شده است. این رژیم بر سبزیجات با برگ سبز و توتها تأکید دارد و مصرف گوشت قرمز، کره، پنیر، شیرینیها، غذاهای سرخشده و فستفود را کاهش میدهد.
ترکیباتی که بیشتر بررسی شدهاند عبارتاند از:
اپیگالوکاتشین گالات/ EGCG (آنتیاکسیدان اصلی موجود در چای سبز)؛
رنگدانههای طبیعی که به توتها رنگ میدهند؛
فلاونولهای کاکائو؛
کورکومین، مادهای که به زردچوبه رنگ زرد متمایز میبخشد.
نقش باکتریهای روده در پاسخهای فردی
بدن بسیاری از پلیفنولها را مستقیماً جذب نمیکند. در عوض، باکتریهای روده، آنها را به ترکیبات دیگری تبدیل میکنند که میتوانند بر التهاب، مصرف انرژی سلولی و از طریق این مسیرها، بر عملکرد سیستم عصبی تأثیر بگذارند. از آنجا که ترکیب میکروبیوم روده (مجموعه باکتریهای مفید ساکن در دستگاه گوارش) در هر فرد متفاوت است، یک ماده غذایی مشابه ممکن است در افراد مختلف پاسخهای زیستی یکسانی ایجاد نکند.
دکتر نوئمی موزس (Noémi Mózes)، استادیار مؤسسه پزشکی پیشگیرانه و بهداشت عمومی دانشگاه سملوایز و نویسنده اول این مطالعه، میگوید: این موضوع ممکن است توضیح دهد که چرا یک رژیم غذایی یکسان در همه افراد تأثیر مشابهی ندارد. در آینده، تغذیه شخصیسازیشده میتواند به ما کمک کند تا بهتر بفهمیم چه کسانی بیشتر از یک رژیم غذایی غنی از پلیفنول بهره میبرند.
زوال عقل؛ ضرورتی فزاینده برای پیشگیری
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل (دمانس) زندگی میکنند و این تعداد در دهههای آینده رو به افزایش خواهد بود. از آنجا که زوال عقل یکی از مهمترین چالشهای سلامتی مرتبط با پیری است، پژوهشگران توجه بیشتری به عوامل سبک زندگی، از جمله رژیم غذایی، دارند که ممکن است به محافظت از سلامت مغز و کاهش خطر زوال شناختی کمک کنند.
با وجود نتایج امیدوارکننده در مطالعات انسانی، شواهد هنوز به اندازهای قوی نیست که بتوان یک ماده غذایی یا مغذی خاص را بهعنوان روشی مستقل برای پیشگیری از زوال عقل توصیه کرد.
نویسندگان تأکید میکنند که سالمندی سالم مغز بیشتر به عادات غذایی طولانیمدت وابسته است تا یک اَبَرغذای خاص. هیچ رژیم غذایی معجزهآسایی برای پیشگیری از آلزایمر اثبات نشده است. با این حال، شواهد فعلی نشان میدهد که مصرف منظم سبزیجات، میوهها، توتها، غذاهای پر فیبر، ماهی و مغزها، همراه با کاهش غذاهای فوقفرآوریشده، میتواند از سلامت مغز حمایت و به حفظ عملکرد شناختی در طول زمان کمک کند.
«SPF» در کرم ضد آفتاب به چه معناست؟
کرمهای ضد آفتاب با اعداد مختلفی شناسایی میشوند که برای بسیاری معنای ناشناختهای دارند.
SPF یا «فاکتور محافظ» با اعداد ۳۰،۲۰ تا ۵۰، از پوست برای مدتی طولانیتری در برابر نور خورشید محافظت میکند.
ضریب حفاظتی ۳۰ حدود ۳۰۰ دقیقه، یعنی حدود پنج ساعت پوست ما را محافظت میکند.
با این حال این بدان معنا نیست که ما میتوانیم بدون نگرانی و برای پنج ساعت دغدغه محافظت از پوست و تجدید ضدآفتاب را (در مواقع تماس مستقیم با نور خورشید) نداشته باشیم چون در مواردی که بدنمان با آب یا عرق در تماس زیاد باشد، کرم باید زودتر از پنج ساعت تجدید شود.
به گزارش وب ام دی، کارشناسان میگویند این نوع محافظت نه تنها در روزهای داغ تابستان بلکه باید در تمام طول سال یعنی حتی در زمستان انجام شود زیرا اشعه ماوراء بنفش که برای پوست ما مضر است در تمام سال وجود دارد.
“سونیا گالیانو”، داروساز و عضو داروسازی در کالج رسمی داروسازان «آویلا»، توضیح میدهد که کرم ضدآفتاب ۳۰ دقیقه قبل از قرار گرفتن در معرض آفتاب باید روی پوست تمیز و خشک و به مقدار زیاد و یکنواخت مالیده شود.
همچنین ایده آل از نظر علمی، استفاده از دو میلی گرم در سانتی متر مربع برای هر دو ساعت است.
راز سیاهی؛ جادوی خوراکیهای تیره در سبد غذایی ما
همیشه فکر میکنیم سلامتی در میوههای خوشرنگ و لعاب و پر زرقوبرق است، اما اگر کمی دقیقتر به اطرافمان نگاه کنیم، میبینیم که قویترین نگهبانهای بدن ما، همین خوراکیهای تیره و ساده هستند. این لیست کوتاه، نگاهی دوستانه و علمی به ۸ خوراکی سیاه است که بهتر است جای ثابتتری در رژیم غذایی ما داشته باشند.
«تا به حال به این فکر کردهاید که چرا طبیعت، رنگهای تیره و عمیق را برای برخی از قدرتمندترین گیاهان و میوهها انتخاب کرده است؟ وقتی به سبد میوهها یا قفسههای سوپرمارکت نگاه میکنیم، چشممان ناخودآگاه به سمت رنگهای درخشان و روشن میرود، اما حقیقت اینجاست که گاهی در تاریکیِ رنگها، گنجینههایی پنهان شدهاند که هیچ رنگ پر زرقوبرقی نمیتواند با آنها رقابت کند.
در واقع، در دنیای تغذیه، رنگها زبانِ گویشِ مواد غذایی هستند؛ آنها فقط برای زیبایی نیستند، بلکه نقش یک شناسنامه را ایفا میکنند که نوع ویتامینها و مواد معدنی موجود در هر محصول را به ما نشان میدهند. این رنگهای تیره، از بنفشِ غلیظِ شاتوت گرفته تا سیاه مایل به قهوهایِ خرما، در واقع نشانهای از حضور ترکیبات گیاهی بسیار قدرتمندی به نام “آنتوسیانین” و “فلاونوئیدها” هستند.
هرچه رنگ یک خوراکی تیرهتر و عمیقتر باشد، احتمالاً با آنتیاکسیدانها و مواد مغذی بیشتری طرف هستیم که وظیفهی اصلیشان محافظت از سلولهای بدن ما در برابر آسیبهاست. این ترکیبات شگفتانگیز، از تقویت سیستم ایمنی گرفته تا بهبود عملکرد مغز، طیف گستردهای از فواید را در دل خود جای دادهاند. در ادامه، میخواهیم نگاهی دقیق و در عین حال ساده به این “سیاهیهای مفید” بیندازیم و بررسی کنیم که چرا این خوراکیها، در واقع همان قهرمانهای گمنام و هوشمندانهی سلامت ما هستند.
۱. شاتوت؛ محافظِ همیشه بیدارِ سیستم ایمنی
وقتی سراغ شاتوت میروید، انگار دارید به بدنتان یک وعده آنتیاکسیدان خالص میرسانید. این میوه با رنگ بنفشِ تیره و غلیظش، به بدن کمک میکند تا در برابر استرسهای روزانه و التهابها، خیلی بهتر مقاومت کند. اگر احساس کردید بدنتان ضعیف شده، یک مشت شاتوت میتواند بهترین متحد شما باشد.
۲. خرما؛ سوختِ پاکِ بدن
خرما فقط یک شیرینکننده نیست. این میوه سیاه و شیرین، بهترین جایگزین برای قندهای مصنوعی است. خرما سرشار از فیبر است که مثل یک رفتگرِ حرفهای، دستگاه گوارش را تمیز میکند. آهن موجود در آن هم برای کسانی که همیشه احساس خستگی میکنند یا دچار کمخونی خفیف هستند، یک کمکحالِ طبیعی و دلچسب است.
۳. تخمه آفتابگردان؛ سپر دفاعیِ بدن
شاید فکر کنید تخمه فقط برای وقتگذرانی است، اما ویتامین E موجود در آن، مثل یک لایه محافظ برای پوست و سلولهای بدن عمل میکند. این دانههای کوچک به بدن کمک میکنند تا با عفونتها مبارزه کند و اجازه ندهد التهابها در بدن ریشه بدوانند.
۴. شکلات تلخ؛ خوراکِ مغز
شکلات تلخ (اگر واقعاً تلخ باشد و درصد کاکائوی بالایی داشته باشد) یکی از لذتبخشترین داروهای طبیعی برای مغز است. این خوراکی جریان خون به سمت مغز را بهتر میکند و باعث میشود در لحظات خستگی یا استرس، تمرکز بیشتری داشته باشید. یک تکه کوچک از آن در روز، حالوهوای روحیتان را هم حسابی عوض میکند.
۵. چای سیاه؛ نگهبان بهداشت دهان
برخلاف باور عمومی که میگویند چای ممکن است دندان را لک کند، مصرف معقول و بدون قند آن، دشمنِ باکتریهای مخرب دهان است. چای سیاه حاوی ترکیباتی است که نمیگذارد میکروبها روی دندانها کلنی بسازند و باعث پوسیدگی شوند. پس اگر عادت دارید چای را تلخ بنوشید، دارید به سلامت لثهها و دندانهایتان کمک میکنید.
۶. مویز؛ انرژیِ تمرکز
مویز یا همان انگور سیاه خشک شده، برای مغز حکم یک تقویتکننده را دارد. اگر در طول روز کارهای فکری زیادی دارید، چند عدد مویز میتواند به جایگزینِ سالمتری برای تنقلات مضر تبدیل شود. نکته جالبش این است که مویز هم مثل چای، از تجمع باکتریهای مضر در دهان جلوگیری میکند.
۷. لوبیا سیاه؛ قهرمانِ قلب
اگر به دنبال پروتئین هستید اما نمیخواهید مدام گوشت بخورید، لوبیا سیاه یک گزینه بینظیر است. این حبوبات تیرهرنگ سرشار از فیبر و پروتئین است و مطالعات نشان داده که برای تنظیم فشار خون و سلامت قلب، عالی عمل میکند. خوردن آن در سوپ یا خوراکهای محلی، شما را ساعتها سیر نگه میدارد و انرژیتان را ثابت نگه میدارد.
۸. کنجد سیاه؛ معدن کلسیم
کنجد سیاه شاید کوچک باشد، اما قدرت عجیبی دارد. این دانهها منبع فوقالعادهای از کلسیم و منیزیم هستند. برای کسانی که میخواهند استخوانهای محکمتری داشته باشند یا به سلامت پوست و موی خود اهمیت میدهند، پاشیدن کمی کنجد سیاه روی سالاد یا ماست، میتواند یک عادت هوشمندانه باشد.
۹. زیتون سیاه؛ امضای سلامتی برای قلب و پوست
اگر بخواهیم درباره «روغنهای سالم» و «چربیهای دوستدار قلب» صحبت کنیم، زیتون سیاه یکی از اصلیترین نامهاست. زیتونهای تیرهرنگ معمولاً زمانی به این رنگ در میآیند که کاملاً رسیده باشند و در این مرحله، میزان ترکیبات آنتیاکسیدانی آنها به اوج خود میرسد.
این دانههای کوچک، سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع (مثل اسید اولئیک) هستند که مثل یک لایه محافظ در میآیند که کاملاً رسیده باشند و در این مرحله، میزان ترکیبات آنتیاکسیدانی آنها به اوج خود میرسد.
نکته اینجاست که قرار نیست با خوردنِ این لیست سیاه، معجزه رخ دهد. این خوراکیها در کنار هم و به عنوان بخشی از یک زندگی سالم، به بدن ما کمک میکنند تا عمر طولانیتر و باکیفیتتری داشته باشیم. راز سلامت در این نیست که فقط «چیزهای خوب» بخوریم، بلکه در این است که چقدر به تنوع رنگها در سفرهمان اهمیت میدهیم. پس دفعه بعد که در سوپرمارکت هستید، چشمتان را به دنبال این سیاههای مفید بچرخانید؛ آنها منتظرند تا به شما خدمت کنند!
آمپولهای لاغری؛ نسخهای که برای همه پیچیده نمیشود
از وعده کاهش دهها کیلوگرم وزن تا تبلیغ «معجزه لاغری»؛ آمپولهای لاغری این روزها به یکی از پرحاشیهترین داروهای حوزه سلامت تبدیل شدهاند. دکتر منصور رضایی، فوقتخصص تغذیه، در گفتوگو با ما از واقعیتها، محدودیتها و عوارض این آمپولهای پرحاشیه میگوید.
تب کاهش وزن هیچگاه به اندازه امروز داغ نبوده است. کافی است چند دقیقه در شبکههای اجتماعی بگردید تا با انبوهی از روایتها درباره آمپولهایی روبهرو شوید که وعده میدهند بدون گرسنگی، بدون زحمت و تنها با چند تزریق، دهها کیلوگرم از وزن افراد را کم کنند. همین تبلیغات، بسیاری را به این باور رسانده که سرانجام «معجزه لاغری» پیدا شده است؛ معجزهای که میتواند جای رژیم، ورزش و تغییر سبک زندگی را بگیرد.
اما آیا واقعاً چنین است؟ آیا این داروها همان نسخه نهایی درمان چاقی هستند یا تنها یکی از ابزارهای درمان به شمار میروند؟ عوارض مصرف خودسرانه این آمپولها چیست و چرا متخصصان بر مصرف آنها فقط زیر نظر پزشک تأکید میکنند؟
برای بررسی این موضوع با دکتر منصور رضایی، فوق تخصص تغذیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفتوگو کردهایم.
این داروها معجزه نیستند؛ فقط یکی از ابزارهای درماناند
منصور رضایی با رد این تصور که آمپولهای لاغری یک «معجزه» برای کاهش وزن هستند، توضیح میدهد که این داروها از ابتدا با هدف درمان چاقی تولید نشده بودند. به گفته او، همانطور که بسیاری از داروها در گذر زمان کاربردهای تازهای پیدا میکنند، این آمپولها نیز مسیر مشابهی را طی کردهاند. او برای روشنتر شدن موضوع به ماینوکسیدیل اشاره میکند و میگوید: « ماینوکسیدیل در ابتدا داروی درمان فشار خون بود، اما بعدها مشخص شد به دلیل گشاد کردن عروق، میتواند به رشد مو نیز کمک کند و امروز به عنوان یکی از داروهای درمان ریزش مو شناخته میشود.»
او ادامه میدهد: «این آمپولها نیز زمانی که وارد بازار شدند، داروهای موفقی برای بیماران مبتلا به دیابت و چاقی بودند، زیرا با کاهش وزن، کنترل قند خون نیز بهتر انجام میشود؛ درست همانگونه که کاهش وزن میتواند به کنترل بهتر فشار خون کمک کند.
این فوق تخصص تغذیه برای توضیح این ذهنیت، از یک تمثیل استفاده میکند و میگوید: «آدمها وقتی درمانده میشوند، معمولاً دنبال معجزه میگردند. روایت مشهوری هست که در برخی قبایل آفریقا، اگر کودکی با ویژگی متفاوت متولد میشد، او را همان نجاتدهندهای میدانستند که قرار است همه را از گرفتاری نجات دهد. امروز هم بسیاری از افراد، آمپولهای لاغری را با همین نگاه میبینند؛ گویی قرار است به تنهایی همه مشکلات اضافهوزن را حل کنند. در حالی که باید بپذیریم چون به یک علت چاق نشدهایم، با یک روش هم درمان نخواهیم شد.
کاهش وزن بدون تغییر سبک زندگی، ماندگار نیست
رضایی با بیان اینکه این داروها میتوانند به کاهش وزن کمک کنند، میگوید: «این آمپولها به کنترل اشتها و متابولیسم کمک میکنند، اما اولاً در همه افراد اثرگذار نیستند، ثانیاً ممکن است برای برخی افراد مضر باشند.
او تأکید میکند: «در کنار مصرف این داروها، رژیم غذایی، فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی باید حتماً رعایت شود؛ در غیر این صورت، پس از مدتی وزن دوباره به حالت قبل بازمیگردد.
به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، این داروها نیز مانند هر داروی دیگری عوارض دارند. او میگوید: «حتی قرص آهن، قرص کلسیم و مکملها هم عارضه دارند؛ بنابراین طبیعی است که این داروهای درمانی نیز عوارض خاص خود را داشته باشند. به همین دلیل باید فقط با تشخیص پزشک، تحت نظر پزشک و با کنترل مستمر مصرف شوند.»
عوارضی که نباید نادیده گرفت
رضایی درباره عوارض احتمالی این داروها توضیح میدهد: «اگر کاهش وزن بدون برنامه صحیح و با نوسانات مکرر افزایش و کاهش وزن همراه باشد، میتواند عوارض متعددی ایجاد کند؛ از ریزش مو و پیری پوست گرفته تا کبد چرب و سنگ کیسه صفرا.
او اضافه میکند: «از جمله عوارض احتمالی این آمپولها نیز میتوان به ریزش مو، اختلالات خلقوخو، افسردگی، پرخاشگری و بیحوصلگی اشاره کرد، هرچند واکنش افراد به داروها با یکدیگر متفاوت است.
علت چاقی افراد یکسان نیست
این فوق تخصص تغذیه با اشاره به اینکه علت چاقی در همه افراد مشابه نیست، میگوید: «اگر چاقی فرد ناشی از کمکاری تیروئید، مشکلات هورمونی، استرس، اختلالات اعصاب و روان یا پرخوری باشد، صرفاً با این دارو درمان نخواهد شد. این آمپولها فقط یکی از روشهای درمانی هستند و ممکن است عارضه هم داشته باشند. پزشک با بررسی شرایط بیمار تصمیم میگیرد که آیا منافع مصرف دارو از عوارض احتمالی آن بیشتر است یا خیر.
رضایی میگوید: «در پزشکی چیزی به نام سود مطلق وجود ندارد. همیشه بین بد و بدتر انتخاب میکنیم. پزشک عوارض احتمالی را میسنجد و اگر تشخیص دهد منافع درمان بیشتر است، دارو را تجویز میکند و همزمان تلاش میکند با راهکارهایی، عوارض احتمالی را کاهش دهد.
او برای روشنتر شدن موضوع، مصرف کورتون را مثال میزند و میگوید: «کورتون هم عوارض دارد، اما پزشک آن را کنار نمیگذارد؛ بلکه با راهکارهایی تلاش میکند عوارض آن را کمتر کند.»
مصرف خودسرانه؛ خطری که نباید نادیده گرفت
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه آمپولهای لاغری میگوید: «این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و تشخیص اینکه چه کسی کاندیدای مناسبی برای مصرف آنهاست، فقط بر عهده پزشک است.
او میافزاید: «حتی نوع چاقی افراد نیز با یکدیگر متفاوت است؛ چاقی مرکزی، چاقی ناحیه میانی بدن، چاقی بالاتنه، الگوی چاقی در زنان و مردان، همه با هم فرق دارند و پزشک باید تشخیص دهد که آیا این دارو برای آن فرد مناسب است یا خیر.
به گفته رضایی، بیشترین گروهی که از این داروها سود میبرند، بیماران مبتلا به دیابت نوع دو همراه با چاقی هستند.
نظارت بر عرضه داروها کافی نیست
این فوق تخصص تغذیه درباره وضعیت عرضه این داروها در کشور نیز معتقد است: « واقعاً نظارت کافی بر عرضه این داروها وجود ندارد.»
او در پایان، خطاب به افرادی که قصد استفاده از آمپولهای لاغری را دارند، تأکید میکند: «خودتان را گول نزنید. با این داروها به تنهایی درمان نمیشوید. اگر سبک زندگی، تغذیه، فعالیت بدنی، خواب، آرامش و مدیریت استرس اصلاح نشود، وزن دوباره برمیگردد و حتی ممکن است بدتر از قبل برگردد.»
او توضیح میدهد: «وقتی فرد وزن کم میکند، بخشی از کاهش وزن مربوط به عضلات است؛ اما اگر دوباره چاق شود، عمده وزن بازگشته از جنس چربی خواهد بود. یعنی ترکیب بدن تغییر میکند و این مسئله میتواند وضعیت فرد را از قبل هم نامطلوبتر کند.»
چرا میوههای فریزشده تابستانی سالمتر از تازه هستند؟
آیا میدانستید میوهای که از فریزر بیرون میآورید، ممکن است از آن میوهی تازهای که در سبد میوه میبینید، سالمتر باشد؟ برخلاف باور عموم، همیشه تازه به معنای مغذی بودن نیست. برخی از محبوبترین میوههای تابستانی، به دلیل حساسیت بالا به نور و هوا، در حالت منجمد، ارزش غذایی و آنتیاکسیدانی بسیار بالاتری نسبت به مدل تازه خود دارند.
میوههای منجمد در سالهای مورد توجه بسیاری از متخصصان تغذیه قرار گرفته و از یک انتخاب ساده و کاربردی، به پای ثابت بسیاری از رژیم های غذایی تبدیل شده است. بر اساس مطلب منتشره در سایت eatingwell برخی از میوه های تابستانی چنانچه پس از کاملا رسیده شدن، برداشت و بلافاصله منجمد شوند، ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات آنتیاکسیدانی آنها بهتر حفظ میشود.
از سوی دیگر، با توجه به اینکه میوههای تازه تا رسیدن به دست مصرفکننده، در معرض نور، گرما، جابهجایی و نگهداری طولانی قرار میگیرند، بخشی از ارزش غذایی خود را از دست میدهند. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند در مورد برخی میوههای تابستانی، نوع منجمد علاوه بر اقتصادیتر و ماندگارتر بودم، از نظر تغذیهای نیز گزینهای بهتری است.
شری گاو Sherri Gove، متخصص تغذیه، توضیح میدهد که برخی مواد مغذی مانند فولات و ویتامین C، بلافاصله پس از برداشت میوه تازه شروع به تجزیه میکنند. ویتامین C یک آنتیاکسیدان محلول در آب است که به نور، گرما و اکسیژن حساس است. میوههایی که سرشار از ویتامین C هستند، در معرض از دست دادن مواد مغذی ناشی از تغییرات دما، حمل و نقل و نگهداری طولانیمدت قرار دارند.
وقتی این میوهها یخزدایی یا مخلوط میشوند، بافت، رنگ و طعمی که انتظار دارید را بدون فساد یا ضایعات ارائه میدهند. لیزا والنته، دیگر متخصص تغذیه، اشاره میکند که میوههای منجمد ماندگاری بیشتری دارند و دیگر لازم نیست نگران دور انداختن توتهای کپکزده یا سیبهای لهشده باشید.
توتهای حساس و کوچک، توتفرنگی و بلوبری: این گروه از میوهها در صدر فهرست متخصصان قرار دارند. بلوبریهایی که فقط چند هفته در تابستان رسیده هستند، به دلیل اینکه حدود ۲۴ ساعت پس از چیدن منجمد میشوند، طعم و ارزش غذایی اوج تابستان را حفظ میکنند. کیتی بروایه Katie Brovarone متخصص تغذیه معتقد است، بلوبریها با وجود اینکه کوچک هستند، نسبت به پوست پالپ بیشتری دارد، هر دانه آن میزان زیادی رنگدانههای بنفش و آبی (آنتوسیانینها) و سایر ترکیبات گیاهی بیشتری به بدن میرسانند.
توتفرنگیهای تازه نیز به دلیل بافت نرم و رطوبت بالا بسیار حساس هستند، اما نوع منجمد آنها با حفظ طعم و مواد مغذی در طولانیمدت، گزینه مطمئنتری است. به گفته گاو، میزان ویتامین C و پلیفنول موجود در توتفرنگیهای منجمد ممکن است با توتفرنگیهای تازهای که روزها نگهداری شدهاند، برابری کند یا حتی بیشتر باشد. استفاده از این میوهها به صورت یخزده، تنوع در مصرف ویتامینها و مواد معدنی را آسانتر میکند.
میوههای گرمسیری و هستهدار، انبه و گیلاس: گاهی موانعی مانند دشواری زمان دقیق رسیدن میوه های گرمسیری و یا زمان بر بودن آمادهسازی آنها مثلا برای هسته گیری یا پوست گیری منجر به هدر رفتن مواد غذایی میوه گرمسیری میشود. انبه یخزده که در اوج رسیدگی منجمد میشود، کاملا شیرین و مستقیما آماده مصرف است و ساختار و مواد مغذی خود را کاملا حفظ میکند.
در مورد گیلاس نیز، خرید نوع یخزده نیاز به هستهگیری را حذف کرده و دسترسی به آن را در خارج از فصل آسان میکند. گیلاسهای منجمد در اوج شیرینی فرآوری میشوند تا به حفظ آنتیاکسیدانها و پلیفنولهای قدرتمند آنها کمک کند. تحقیقات نشان میدهد ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند آنتوسیانینها که مسئول رنگ قرمز تیره در گیلاسهای منجمد، پایدار و فعال باقی میمانند و پتانسیل ضدالتهابی خود را حفظ میکنند.
متخصصان تغذیه روشهای زیر را برای استفاده از این میوهها توصیه میکنند:
اضافه کردن به اسموتیها: میتوانید کیسههای اسموتی آماده، شامل میوه و سبزیجات مورد علاقهتان را از قبل در فریزر داشته باشید تا در وقت صرفهجویی کنید.
تکمیل وعده های غذایی: با اضافه کردن یکی از این میوه ها به بلغور جو دوسر گرم میتوان یک وعده صبحانه کامل داشت. علاوه بر این میتوان این میوه های یخ زده را به ماست یا شیر اضافه کنید تا جذب ویتامین و کلسیم موجود در ماست و شیر را دو چندان کنید.
افزودن به انواع سس ها: انبه یخزده را میتوان به انواع سس بخصوص سس سالسا اضافه کرد تا چاشنی شیرین و خوشطعمی برای غذاهای مورد علاقه شما باشد.
تزیین دسرها: این میوهها به راحتی به غذاهای پخته شده اضافه میشوند یا میتوان از آنها برای تهیه بستنی، ژله، کیک و شیرینی و … استفاده کرد.
تهیه کمپوت: میتوانید از میوههایی مانند گیلاس برای تهیه کمپوت استفاده کنید و یا از آنها مارمالاد درست کرده و در انواع دسر و شیرینی ها استفاده نمایید.
بدن در تله عادت بد؛ پیامدهای نادیده قوز کردن
قوز کردن عادتی است که بیسر و صدا وارد زندگی روزمره میشود. اما این وضعیت ساده، بهتدریج تعادل طبیعی بدن را بر هم میزند و از دردهای گردن و کمر تا اختلال در تنفس، خستگی مزمن و حتی کاهش اعتماد به نفس را بهدنبال دارد.
قوز کردن یا وضعیت بدنی نامناسب، یکی از رایجترین عادتهای روزمره در دنیای مدرن است که اغلب هنگام کار با موبایل، نشستن طولانیمدت پشت میز یا حتی راه رفتن شکل میگیرد. بسیاری از افراد تصور میکنند قوز کردن صرفاً یک مشکل ظاهری است، اما شواهد علمی نشان میدهد این عادت میتواند طیف وسیعی از مشکلات جسمی، عملکردی و حتی روانی را بهدنبال داشته باشد.
فشار خاموش بر ستون فقرات
ستون فقرات انسان بهطور طبیعی دارای انحناهای مشخصی است که به حفظ تعادل و توزیع وزن بدن کمک میکند. زمانی که فرد قوز میکند، این انحناهای طبیعی دچار اختلال میشوند و فشار غیرطبیعی به مهرهها و دیسکهای بینمهرهای وارد میشود.
این وضعیت در طول زمان میتواند باعث بروز دردهای مزمن در ناحیه گردن، شانه و کمر شود. همچنین، فشار مداوم بر دیسکها احتمال بیرونزدگی یا فرسایش آنها را افزایش میدهد. بسیاری از متخصصان ارتوپدی معتقدند که وضعیت بدنی نامناسب یکی از عوامل مهم در شیوع کمردردهای مزمن در جوامع امروزی است.
عضلاتی که ضعیف میشوند
قوز کردن تنها به استخوانها آسیب نمیزند، بلکه تعادل عضلانی بدن را نیز برهم میزند. در این حالت، عضلات جلوی بدن (مانند عضلات سینه) کوتاه و منقبض میشوند، در حالی که عضلات پشت کشیده و ضعیف میگردند. این عدم تعادل باعث کاهش انعطافپذیری بدن و افزایش احتمال آسیبهای عضلانی و مفصلی میشود. بهمرور زمان، بدن به این وضعیت نادرست عادت میکند و اصلاح آن دشوارتر خواهد شد. به همین دلیل، بسیاری از فیزیوتراپیستها بر اهمیت اصلاح زودهنگام وضعیت بدن تأکید دارند.
اختلال در تنفس
یکی از پیامدهای کمتر شناختهشده قوز کردن، تأثیر آن بر سیستم تنفسی است. زمانی که شانهها به جلو خم میشوند و قفسه سینه جمع میشود، فضای کافی برای انبساط کامل ریهها کاهش مییابد. این مسئله باعث کاهش ظرفیت تنفسی و در نتیجه کاهش میزان اکسیژنرسانی به بدن میشود. افرادی که بهطور مداوم در وضعیت قوز کرده قرار دارند، ممکن است احساس تنگی نفس، خستگی زودرس یا کاهش تمرکز را تجربه کنند. حتی برخی مطالعات نشان دادهاند که وضعیت بدنی مناسب میتواند عملکرد تنفسی را بهبود بخشد.
خستگی مداوم و افت انرژی
قوز کردن نهتنها بر تنفس اثر میگذارد، بلکه باعث افزایش مصرف انرژی بدن نیز میشود. زمانی که بدن در وضعیت نامتعادل قرار دارد، عضلات بیشتری برای حفظ تعادل درگیر میشوند و این موضوع منجر به خستگی سریعتر میشود. در نتیجه، فرد ممکن است حتی بدون انجام فعالیت سنگین، احساس خستگی و بیحالی داشته باشد. این خستگی مزمن میتواند بر عملکرد روزانه، بهرهوری کاری و حتی کیفیت خواب تأثیر منفی بگذارد.
سردردهایی که از گردن شروع میشوند
یکی دیگر از عوارض شایع قوز کردن، سردردهای تنشی است. این نوع سردرد معمولاً ناشی از گرفتگی و فشار در عضلات گردن و شانههاست. وقتی سر به جلو متمایل میشود، وزن آن فشار بیشتری به عضلات گردن وارد میکند. این فشار مداوم میتواند باعث ایجاد درد در ناحیه گردن و انتشار آن به سر شود. بسیاری از افرادی که ساعات طولانی با موبایل یا کامپیوتر کار میکنند، این نوع سردرد را تجربه کردهاند.
ارتباط پنهان با مشکلات گوارشی
شاید عجیب به نظر برسد، اما وضعیت بدنی میتواند بر عملکرد دستگاه گوارش نیز تأثیر بگذارد. قوز کردن باعث فشرده شدن اندامهای داخلی، از جمله معده، میشود. این فشار میتواند روند هضم را مختل کرده و احتمال بروز مشکلاتی مانند رفلاکس معده را افزایش دهد. بهویژه پس از غذا خوردن، نشستن در وضعیت خمیده میتواند علائم سوزش سر دل را تشدید کند.
کاهش تحرک و سبک زندگی کمتحرک
افرادی که به قوز کردن عادت دارند، معمولاً تمایل کمتری به فعالیت بدنی دارند. این وضعیت میتواند به کاهش تحرک و در نهایت افزایش خطر بیماریهای مرتبط با سبک زندگی کمتحرک منجر شود. وقتی بدن در وضعیت نامناسب قرار دارد، انجام حرکات ورزشی دشوارتر و حتی دردناکتر میشود. این چرخه معیوب میتواند به مرور زمان سلامت عمومی فرد را تحت تأثیر قرار دهد
تغییرات ظاهری
قوز کردن تأثیرات قابلتوجهی بر ظاهر بدن دارد. افتادگی شانهها، جلو آمدن سر و ایجاد غبغب کاذب از جمله این تغییرات هستند. این تغییرات نهتنها ظاهر فرد را مسنتر نشان میدهند، بلکه میتوانند بر برداشت دیگران نیز تأثیر بگذارند. زبان بدن نقش مهمی در ارتباطات اجتماعی دارد و وضعیت بدنی نامناسب ممکن است پیامهایی از خستگی، بیاعتمادی یا عدم اعتماد به نفس منتقل کند
تأثیر بر روان و اعتماد به نفس
ارتباط بین وضعیت بدنی و سلامت روان موضوعی است که در سالهای اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. برخی مطالعات نشان میدهند که وضعیت بدنی خمیده میتواند با افزایش احساس استرس، اضطراب و حتی افسردگی مرتبط باشد. در مقابل، حفظ وضعیت بدنی صاف و متعادل میتواند به بهبود خلقوخو و افزایش احساس اعتماد به نفس کمک کند. این ارتباط دوطرفه نشان میدهد که اصلاح وضعیت بدن نهتنها برای سلامت جسم، بلکه برای سلامت روان نیز اهمیت دارد.
چرا باید قوز کردن را جدی بگیریم؟
قوز کردن عادتی است که بهتدریج شکل میگیرد، اما پیامدهای آن میتواند بلندمدت و جدی باشد. از دردهای اسکلتی و عضلانی گرفته تا اختلالات تنفسی، گوارشی و روانی، همگی نشان میدهند که وضعیت بدنی نقش مهمی در سلامت کلی بدن ایفا میکند. نکته مهم این است که بسیاری از این عوارض قابل پیشگیری هستند. با افزایش آگاهی و ایجاد تغییرات ساده در سبک زندگی، میتوان از بروز بسیاری از این مشکلات جلوگیری کرد.
اصلاح یک عادت کوچک، نجات یک بدن
قوز کردن شاید در نگاه اول یک عادت بیاهمیت به نظر برسد، اما در واقع میتواند زنجیرهای از مشکلات جسمی و روانی را بهدنبال داشته باشد. توجه به وضعیت بدن هنگام نشستن، ایستادن و راه رفتن، انجام تمرینات کششی و تقویتی، و کاهش زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به اصلاح این عادت کمک کنند. در نهایت، حفظ یک وضعیت بدنی صحیح نهتنها به سلامت فیزیکی کمک میکند، بلکه نقش مهمی در افزایش انرژی، بهبود خلقوخو و ارتقای کیفیت زندگی دارد.
فشارخون در کودکی ریشه میدواند؛ نوشابه و آبمیوه مقصرند
نتایج یک مطالعه طولانیمدت نشان میدهد که مصرف مکرر نوشیدنیهای شیرین و آبمیوههای صنعتی از دوران کودکی تا بزرگسالی، با افزایش چشمگیر خطر ابتلا به فشارخون بالا مرتبط است. در مقابل، مصرف میوه کامل چنین خطری را به همراه ندارد. این یافته که در مجله سِرکیولِیشِن/ Circulation منتشر شده، تأکید میکند که منبع و شکل قند مصرفی، بیش از خود قند اهمیت دارد
به گزارش گروه علمی ایرنا، وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است:
فشارخون بالا معمولاً علائم واضحی ندارد، اما با گذشت زمان به رگهای خونی آسیب میزند و فشار بیشتری بر قلب وارد میکند و یکی از عوامل اصلی خطر برای سکته قلبی و مغزی محسوب میشود. سن، سابقه خانوادگی، جنسیت و نژاد از عواملی هستند که تغییرپذیر نیستند، اما رژیم غذایی، سیگار و فعالیت بدنی از جمله عواملی هستند که میتوانند در طول زندگی بر فشارخون تأثیر بگذارند.
اکنون یک مطالعه جدید نشان داده است که انتخاب نوشیدنی در دوران کودکی، میتواند تأثیری ماندگار بر سلامت قلب در بزرگسالی داشته باشد.
نوشیدنیهای شیرین؛ بزرگترین تهدید
پژوهشگران دادههای شرکتکنندگان در یک مطالعه آمریکایی را که از دوران جوانی تا بزرگسالی به مدت ۲۵ سال پیگیری شده بودند، تحلیل کردند. شرکتکنندگان هر ۱ تا ۴ سال، پرسشنامههایی درباره رژیم غذایی، فعالیت بدنی، استعمال دخانیات و سایر عادات خود تکمیل میکردند و میزان مصرف نوشابه، آبمیوههای صنعتی، چای، نوشیدنیهای ورزشی، آبمیوه طبیعی، میوه کامل و سایر مواد غذایی را گزارش میدادند.
نتایج نشان داد افرادی که روزانه حداقل دو وعده نوشیدنی شیرین مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که کمتر از سه وعده در هفته مصرف داشتند، با ۵۲ درصد خطر بالاتر ابتلا به فشارخون بالا روبهرو بودند. هر وعده روزانه نوشابه با ۲۳ درصد افزایش خطر و هر وعده روزانه نوشیدنیهای ورزشی با ۳۶ درصد افزایش خطر همراه بود.
این یافته درباره نوشیدنیهای ورزشی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این محصولات اغلب بهعنوان نوشیدنیهای سالم و مفید برای ورزشکاران تبلیغ میشوند. برای افرادی که فعالیت بدنی طولانی و شدید دارند، این نوشیدنیها ممکن است کاربرد خاصی داشته باشند، اما برای آبرسانی روزانه، تنها منبع دیگری از قند افزوده محسوب میشوند.
آبمیوه هم بیخطر نیست
مصرف مکرر آبمیوه نیز با افزایش خطر فشارخون همراه بود. افرادی که روزانه حداقل یک و نیم وعده آبمیوه مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که کمتر از یک وعده در هفته مصرف داشتند، با ۳۵ درصد خطر بالاتر ابتلا به فشارخون روبهرو بودند. هر وعده روزانه آب پرتقال با ۲۰ درصد افزایش خطر همراه بود، در حالی که آب سیب و سایر آبمیوهها ارتباط خاصی نشان ندادند.
پژوهشگران هشدار دادند که ممکن است برخی نوشیدنیهای حاوی قند افزوده با طعم پرتقال، بهاشتباه بهعنوان آب پرتقال گزارش شده باشند که این موضوع میتواند در نتیجه تأثیرگذار باشد.
میوه کامل؛ محافظی طبیعی
الگوی مصرف میوه کامل کاملاً متفاوت بود. برخلاف آبمیوه، میوه کامل دارای فیبر است و نیاز به جویدن دارد که مصرف آن را کندتر میکند و معمولاً حس سیری بیشتری ایجاد مینماید. در میوه کامل، قند درون بافت سالم میوه محبوس شده است و برخلاف آبمیوه، بهسرعت و بهصورت مایع وارد جریان خون نمیشود.
تحلیلهای آماری نشان داد که جایگزینکردن یک وعده روزانه نوشیدنی شیرین با میوه کامل، با ۲۲ درصد کاهش خطر فشارخون همراه است. جایگزینی آبمیوه با میوه کامل نیز با ۱۹ درصد کاهش خطر مرتبط بود. همچنین جایگزینی نوشیدنی شیرین با شیر یا آب، با کاهش تا ۱۳ درصدی خطر همراه بود.
منبع قند مهمتر از خود قند است
این یافتهها این دیدگاه را به چالش میکشد که همه مواد غذایی حاوی قند میوه (فروکتوز) به صورت یکسان بر سلامت قلب تأثیر میگذارند. دکتر وسانتی مالک (Vasanti Malik)، نویسنده ارشد این مطالعه و استاد دانشگاه تورنتو، توضیح داد: مصرف نوشیدنیهای شیرین مانند نوشابه و نوشیدنیهای ورزشی که اغلب بهعنوان محصولاتی نسبتاً سالم بازاریابی میشوند، باید محدود شود. مصرف آبمیوه ممکن است در مقادیر کم بیخطر باشد، اما در مقادیر بالا مضر است. این آبمیوهها باید صد درصد طبیعی باشند و حتی در آن صورت، فقط بهصورت متعادل مصرف شوند. میوه کامل باید بر نوشیدنیهای شیرین ترجیح داده شود.
دکتر آمیت کرا (Amit Khera)، از مرکز پزشکی جنوبغربی دانشگاه تگزاس نیز گفت: این پژوهش نشان میدهد که آنچه برای سلامت قلب مهم است، صرفاً میزان قند میوه نیست، بلکه نوع ماده غذایی که قند در آن قرار دارد، تعیینکننده است. نوشیدنیهای شیرین و آبمیوه خطرناکاند، اما میوه کامل چنین خطری ندارد. برخی تصور میکنند که قند میوه در هر شکلی برای قلب مضر است و از طرف دیگر، آبمیوه را یک نوشیدنی کاملاً سالم میدانند. اما این مطالعه نشان میدهد که هر دو باور نادرست است؛ آنچه اهمیت دارد، شکل مصرف قند میوه است.
چه مقدار آبمیوه مجاز است؟
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند مصرف آبمیوه را به حداکثر یک لیوان (۲۴۰ میلیلیتر) در روز محدود کنید. حتی آبمیوههای صد درصد طبیعی نیز در مقادیر بالا میتوانند مضر باشند، زیرا فیبر میوه در آنها وجود ندارد و قند بهسرعت جذب میشود.
پیام عملی برای خانوادهها
این مطالعه نشان میدهد که عادتهای غذایی در دوران کودکی میتواند پیامدهای سلامتی ماندگاری داشته باشد. فشارخون بالا نیز در سنین پایینتر در حال ظهور است و میزان آن در جوانان، کودکان و نوجوانان در حال افزایش است که اهمیت تشخیص و پیشگیری زودهنگام را برجسته میکند. به گفته پژوهشگران، جایگزینی نوشیدنیهای شیرین و آبمیوههای صنعتی با میوه کامل، آب یا شیر، میتواند گامی ساده اما مؤثر در کاهش خطر فشارخون بالا در طول زندگی باشد.