ماه: دی ۱۴۰۴
حلیم؛ صبحانهای گرم و دلنشین در روزهای سرد
زمستان از راه رسیده و با خود سرمای لطیف و نیاز به انرژیهای پایدار آورده است. در این میان، حلیم ایرانی، نه صرفاً یک صبحانه، بلکه یک معجون مقوی و گرمابخش است که با آرامش و صبر پخته میشود تا با بافت کشدار و طعم گوشت و گندم، گرما را به قلب سفرههای ما هدیه دهد.
حلیم فراتر از یک غذا، نمادی از سخاوت و صبر در فرهنگ آشپزی ایرانی است؛ غذایی که نیازمند صرف زمان و عشق است تا بتواند بهترین حالت خود را عرضه کند.
این راهنمای جامع، شما را قدم به قدم تا پخت یک حلیم سنتی و غلیظ همراهی میکند، از انتخاب مواد اولیه گرفته تا تکنیکهای نهایی برای دستیابی به کشسانی رویایی.
حلیم از غذاهای سنتی و پرطرفداری است که ریشه در تاریخ آشپزی خاورمیانه و شبهقاره هند دارد. کلمه “حلیم” (Haleem) از ریشه عربی “حلم” به معنای صبر و بردباری گرفته شده است، که خود اشارهای واضح به طولانی بودن فرآیند پخت آن دارد.
در فرهنگ ایرانی بهویژه در ماه محرم (به عنوان نذری) و روزهای سرد سال جایگاه ویژهای دارد. حلیم در اعصار گذشته، به عنوان یک غذای کامل و پرکالری، برای تأمین انرژی مورد نیاز کارگران، کشاورزان و مسافران در مسیرهای طولانی و آب و هوای سرد، طبخ میشده است. این غذا با ترکیب گندم پوستکنده یا بلغور و گوشت (معمولاً گوسفند یا بوقلمون) که ساعتها با هم میپزند تا کاملاً له شده و به یک بافت یکدست برسند، تهیه میشود.
برای رسیدن به یک حلیم اصیل، مراحل پخت نیازمند توجه به سه رکن اساسی است که تفاوت اصلی بین یک حلیم خوب و یک حلیم عالی را رقم میزند:
۱. راز غلظت (همگامسازی گندم و گوشت):
مهمترین بخش در تهیه حلیم، ایجاد بافتی یکدست و غیرقابل تفکیک است. این امر مستلزم آن است که گندم و گوشت با نسبت دقیق و در زمانبندی مناسب به ظرف اضافه شوند.
نسبت ایدهآل: معمولاً نسبت گندم به گوشت باید حدود ۱ به ۱ یا ۱ به ۱.۲ باشد (مثلاً ۲۵۰ گرم گندم در برابر ۳۰۰ گرم گوشت).
زمانبندی: پخت طولانی و آرام (حدود ۶ تا ۸ ساعت)، کلید له شدن کامل مواد و رسیدن به کشسانی مطلوب است. در ابتدا، مواد باید در فشار و حرارت بالا به مرحله اولیه برسند، سپس حرارت باید به حداقل ممکن کاهش یابد تا فرآیند “له شدن” به آرامی انجام شود.
۲. عطر و طعم اصیل (ادویهجات کلیدی):
طعم حلیم به سادگی گوشت و گندم نیست؛ بلکه در تزئینات و طعمدهندههای پنهان آن نهفته است. استفاده به اندازه و درست از دارچین، هل و گلاب در مرحلهی پایانی، تفاوت بین یک حلیم معمولی و یک حلیم “ناب” را رقم میزند. افزودن هل در مراحل اولیه ممکن است طعم آن را تلخ کند، بنابراین باید در نیمه دوم یا پایانی پخت اضافه شود.
۳. کشش نهایی و مرحلهی “زدن”:
مرحلهی پایانی پخت، جایی است که حلیم از یک خوراک غلیظ به یک غذای کشدار تبدیل میشود. این مرحله که شامل کوبیدن مداوم یا هم زدن شدید حلیم با ابزارهای مخصوص (مانند گوشتکوب چوبی یا دستگاههای صنعتی) است، هوادهی و میکس نهایی را انجام داده و کشسانی معروف حلیم را ایجاد میکند. در این مرحله، نشاسته گندم به خوبی با پروتئین گوشت پیوند برقرار میکند.
مقدار تقریبی مواد اولیه
گندم پوستکنده (گندم حلیم یا گندم کامل)۲۵۰ گرم از شب قبل خیس شود.
گوشت گوسفند یا بوقلمون (ترجیحاً با استخوان)۳۰۰ تا ۳۵۰ گرم ماهیچه یا سردست توصیه میشود.
آب حدود ۷ تا ۹ لیوان (بسته به جذب)آب مرغ یا آب گوشت را جایگزین کنید.
پیاز۱ عدد متوسط برای پخت اولیه گوشت.
زردچوبه، نمک، فلفل سیاه به میزان لازم نمک در پایان اضافه شود.
دارچین آسیاب شده (مقدار زیاد)
کره حیوانی یا روغن زرد (به مقدار سخاوتمندانه)
شکر یا شیره انگور (برای سرو)
مرحله ۱: آمادهسازی مواد پایه
خیساندن گندم: گندم پوستکنده را حداقل ۸ تا ۱۲ ساعت در آب سرد خیس کنید. این کار زمان پخت را به شدت کاهش داده و به له شدن بهتر کمک میکند. آب گندم را پس از خیس خوردن دور بریزید.
پخت گوشت: گوشت را با پیاز خرد شده، ۱ قاشق چایخوری زردچوبه، کمی فلفل و آب (تقریباً ۴ لیوان) در قابلمه بریزید. اجازه دهید با حرارت ملایم و درب بسته، گوشت به مدت ۲ تا ۳ ساعت کاملاً بپزد تا جایی که با کوچکترین فشار از هم وا برود.
جداسازی گوشت: پس از پخت، گوشت را از استخوانها جدا کرده و با دست کاملاً ریش ریش کنید. توجه: آب گوشت (عصاره) را دور نریزید و نگه دارید.
مرحله ۲: ترکیب و پخت طولانی (صبر کلید است)
شروع پخت گندم: گندم خیس خورده را به همراه ۳ لیوان آب (یا ترکیبی از آب و عصاره گوشت) در یک قابلمه بزرگ و نچسب بریزید.
جوشاندن اولیه: حرارت را زیاد کنید تا گندم به جوش آید. پس از جوش آمدن، شعله را کم کنید و درب قابلمه را نیمهباز بگذارید.
اضافه کردن گوشت: پس از گذشت حدود ۱ ساعت (زمانی که گندم شروع به ترکیدن و له شدن کرد)، گوشت ریش شده را اضافه کنید.
تنظیم آب و حرارت: کمکم باقیمانده آب یا عصاره را اضافه کنید. حلیم باید حالت فرنی غلیظ داشته باشد. حرارت را روی کمترین درجه ممکن قرار دهید. نکته: در این مرحله مرتباً هم بزنید تا گندم کف نکند یا به ته قابلمه نچسبد.
پخت نهایی: اجازه دهید حلیم حداقل ۳ تا ۴ ساعت دیگر در این وضعیت بپزد و اصطلاحاً جا بیفتد.
مرحله ۳: مرحلهی “زدن” و ایجاد کشسانی
زمانبندی نمک و ادویه: تقریباً نیم ساعت قبل از اتمام پخت، نمک را تنظیم کنید. (اگر شکر مصرف میکنید، نمک را کمتر بزنید).
فشردهسازی و کوبیدن: در این مرحله، هدف از بین بردن هر گونه باقیمانده از دانه گندم و ایجاد یک بافت کاملاً یکدست است.
اگر از گوشتکوب برقی استفاده میکنید، حلیم را در چند پالس کوتاه بزنید (زیاد نزنید تا بافت آن تبدیل به پوره نشود).
اگر به روش سنتی هستید، از گوشتکوب چوبی استفاده کرده و با قدرت هم بزنید و بکوبید. این کار باید مداوم باشد تا کشش ایجاد شود.
بافت نهایی: حلیم آماده است زمانی که پس از کشیدن قاشق، لبههای آن دیر به هم برسند (کشش مناسب).
برای دستیابی به کیفیت رستورانی و حلیمی که طعم اصیل زمستانی را داشته باشد، به این نکات توجه کنید:
۱. انتخاب و آمادهسازی گندم:
گندم کامل در مقابل پوست کنده: گندم پوست کنده زودتر میپزد اما حلیم کمی آبکیتر میشود. گندم کامل نیاز به زمان بیشتری دارد اما بافت نهایی آن غلیظتر و نشاستهایتر خواهد بود.
شستشوی مکرر: در طول پخت طولانی، لازم است هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه یک بار حلیم را به شدت هم بزنید و در صورت نیاز، مقدار کمی آب جوش به آن اضافه کنید.
۲. تکنیک کوبیدن و کشسانی:
دمای ایدهآل برای کوبیدن: مرحله کوبیدن باید زمانی انجام شود که گندم کاملاً له شده باشد اما مخلوط هنوز داغ است. حرارت بالا به فعال شدن پلیمرهای نشاسته کمک میکند و کشسانی را افزایش میدهد.
تأثیر گوشت بر کشش: وجود چربی و بافت کلاژنی گوشت (به خصوص اگر با استخوان پخته شود) به غلیظ شدن و چسبندگی نهایی حلیم کمک شایانی میکند.
۳. مدیریت طعم و تزئینات:
اهمیت دارچین: دارچین را در دو مرحله اضافه کنید: یک قاشق چایخوری در مرحله ترکیب مواد و مقدار اصلی (۱ تا ۲ قاشق غذاخوری) در هنگام سرو. دارچین پخته شده عطر عمیق و دارچین تازه عطر تند و دلپذیری میدهد.
شیرین یا شور: حلیم سنتی ایرانی باید در ابتدا کمی کمنمک پخته شود. اگر میخواهید آن را شیرین سرو کنید، پس از کشیدن در کاسه، روی آن شکر یا شیره انگور بریزید. اگر شور میپسندید، مقدار نمک را در پایان پخت تنظیم کنید و به جای شکر، از دارچین و روغن داغ استفاده نمایید.
روغن حیوانی (Ghee): راز خوشمزگی حلیم در تزیین روی آن است. حتماً در زمان سرو، مقداری کره یا روغن حیوانی (روغن زرد) را روی حرارت ملایم ذوب کنید (نباید قهوهای شود) و یک قاشق از آن را روی حلیم داغ بریزید. این کار عطر و طعم فوقالعادهای به غذا میدهد.
۴. نگهداری و سرو مجدد:
حلیم پخته شده در یخچال غلیظتر میشود. برای گرم کردن مجدد، حتماً باید آن را با کمی شیر یا آب مخلوط کرده و هم بزنید تا به بافت اولیه بازگردد. از حرارت دادن مستقیم و زیاد در این مرحله خودداری کنید.
شیب تند بی میلی به فرزندآوری؛ در ایران کمیت بیشتر از کیفیت اهمیت دارد
درحالیکه قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از سال ۱۴۰۰ با هدف افزایش نرخ باروری در حال اجراست، آمار رسمی نشاندهنده روند نزولی تولدها و افزایش تدریجی مرگومیر است. براساس دادههای رسمی سازمان ثبت احوال و مرکز آمار ایران، تعداد موالید از یک میلیون و ۱۱۴ هزار و ۹۰ در سال ۱۴۰۰، به ۹۷۹ هزار و ۹۲۸ در سال ۱۴۰۳ رسیده است. به عبارتی شاهد کاهش ۱۲درصدی طی چهار سال هستیم.
روزنامه شرق گزارشی تحلیلی درخصوص افزایش مرگومیرها و روند نزولی تولدهای امسال ارائه داده که در ادامه می خوانید:
درحالیکه قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از سال ۱۴۰۰ با هدف افزایش نرخ باروری در حال اجراست، آمار رسمی نشاندهنده روند نزولی تولدها و افزایش تدریجی مرگومیر است. براساس دادههای رسمی سازمان ثبت احوال و مرکز آمار ایران، تعداد موالید از یک میلیون و ۱۱۴ هزار و ۹۰ در سال ۱۴۰۰، به ۹۷۹ هزار و ۹۲۸ در سال ۱۴۰۳ رسیده است. به عبارتی شاهد کاهش ۱۲درصدی طی چهار سال هستیم. آمارها همچنین نشان میدهد که میزان تولدها در نیمه اول سال ۱۴۰۴ نسبت به نیمه اول سال ۱۴۰۳ کاهش هفتدرصدی داشته است.
حتی «مرضیه وحید دستجردی»، دبیر ستاد ملی جمعیت، آذرماه امسال به تداوم روند نزولی و ایجادنشدن تغییری محسوس با اجرای قانون جوانی جمعیت، اشاره کرده بود. اما علت این شکست را نمیتوان فقط در اعداد و آمار یا بررسی میزان اجرا یا مفاد قانون مذکور جست؛ تلاطمهای اقتصادی و اجتماعی و شیوع ناامیدی از آینده، فرزندآوری را تبدیل به انتخابی سخت و ناممکن برای والدین کرده است. جوانانی که در زندگی روزمره خود شاهد ناکامیهای متعدداند، فرزندآوری را اشتباه میدانند. «شرق» در گفتوگو با متخصصان این حوزه به آنچه در قوانینی مثل قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نادیده گرفته شده است، پرداخت.
نبود چشمانداز روشن از آینده
“احمد دراهکی”، استاد دانشگاه و مدیرگروه جمعیتشناسی دانشگاه علامه طباطبایی است. او به تعریف سیاستهای جمعیتی میپردازد و به «شرق» میگوید: «برای ارائه یک تعریف ساده از سیاستهای جمعیتی میتوان گفت سیاستهای جمعیتی، هر سیاستی است که دولت با اتخاذ آن دست به استفاده از ابزارهای نهادی برای تأثیرگذاری بر نهاد خانواده میزند. نهاد خانواده اما فقط از سیاستهای دولت تأثیر نمیپذیرد، بلکه مسائلی مثل گرانی یا تورم نیز به شکل مستقیم بر نهاد خانواده تأثیر میگذارند.
به گفته او، بر همین این اساس، جمعیتشناسان سیاستهای جمعیتی را به دو دسته تقسیم میکنند: «سیاستهای دسته اول که غیرمستقیم هستند؛ مثلا سیاستهایی که بر مسائل اقتصادی و فرهنگی متمرکزند اما تأثیر عینی بر جمعیت دارند. دسته دوم سیاستهایی هستند که بهصورت مستقیم برای اثرگذاری بر جمعیت برنامهریزی میشوند؛ برای مثال قانون جوانی جمعیت از این دست سیاستهاست. اما زمانی سیاستهای مستقیم میتواند اثرگذار ظاهر شوند که سیاستهای غیرمستقیم را همسو با خود داشته باشند. متأسفانه در سالهای اخیر وضعیت اقتصادی و اجتماعی که در دسته سیاستهای غیرمستقیم قرار میگیرند، با سیاست افزایش جمعیت همسو نبودهاند.
“دراهکی” با اشاره به پیمایشهایی مانند پیمایش ارزشها و نگرشهای ایرانیان توضیح میدهد: «در بیشتر پیمایشهای ملی نشان داده شده که خانوادههای ایرانی تمایل به داشتن دو یا بیش از دو فرزند دارند، اما میانگین میزان کل باروری در حال حاضر کمتر از یک و نیم است. اینجا میتوان بین آنچه هدف افراد است با آنچه واقعیت زندگیشان است، یک شکاف بزرگ تشخیص داد». این شکاف را میتوان با شاخصها و معیارهای جمعیتشناختی متفاوتی توضیح داد.
“دراهکی”میگوید: «یکی از متغیرهای مؤثر بر فرزندآوری سن ازدواج زنان است؛ هرچقدر سن بیشتر باشد، قاعدتا باروری نیز کاهش پیدا میکند. یکی دیگر از متغیرهای مهم، افزایش تجرد قطعی است. ما در جامعه باید حواسمان به این باشد که طبق تجربیات جهانی، افراد پس از ۳۰سالگی به سمت تجرد قطعی میروند و وقتی آمار تجرد قطعی بالا برود، اولین اثری که مشاهده میشود در تعداد فرزندآوری است. افزایش میزان پیشگیری از بارداری و آمار مربوط به طلاق نیز از متغیرهایی است که وضعیت جمعیتی ایران را تحت تأثیر خود قرار داده است.
این جمعیتشناس میگوید این متغیرهای مؤثر را میتوان با توجه به وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی توضیح داد و از نگاه او مهمترین مسئله، ناشی از چشمانداز مردم به آینده است: «کاهش باروری بیش از اینکه ناشی از عوامل پزشکی و ژنتیکی باشد، ناشی از وقایع و اتفاقاتی است که درون جامعه درحال رخدادن است و بر چشمانداز افراد بر آینده تأثیر میگذارد. تصمیماتی مثل ازدواج و فرزندآوری تصمیمات کوتاهمدتی نیستند که افراد با توجه به شرایط کوتاهمدت خود درباره آنها تصمیم بگیرند، بلکه به داشتن چشماندازی روشن نسبت به آینده نیاز دارند. درحالحاضر چه چشماندازی از وضعیت فرهنگی و اجتماعی کشور وجود دارد وقتی افراد این چشمانداز را روشن نمیبینند، یا فرزندآوری را به تأخیر میاندازند یا در فرزندآوری توقف میکنند؟ در نتیجه باید در اولین قدم برای ایجاد یک چشمانداز روشن از آینده اقدام کرد.
این استاد دانشگاه به پرهزینهبودن انجام سیاستهای جمعیتی در تمام کشورهای جهان اشاره میکند: «طرح جوانی جمعیت برای همه کشورها هزینه دارد؛ خیلی از کشورهای جنوب شرق آسیا یا حوزه اسکاندیناوی بخش مهمی از بودجه عمومی خود را صرف سیاستهای جمعیتی میکنند. اما مسئله این است که آیا این هزینهها ما را به هدفمان میرساند؟ سیاستهای جمعیتی باید به شکل دقیق پایش شوند تا هزینهها صرف دقیقا مادران و افرادی شود که در موالید و جوانی جمعیت نقش مهم دارند. این سیاستها نباید جنبه شعاری داشته باشد و کاری کند که در بین مردم بیاعتمادی شکل بگیرد».
باید به کیفیت جمعیت فکر کرد
رابطه توسعه و جمعیت، یک رابطه ساده نیست که بخواهیم فقط یک نسبت کمی بین این دو مقوله ایجاد کنیم. ما باید یک رابطه عمیق اجتماعی، نهادی و تاریخی را در نظر بگیریم که در آن جمعیت هم میتواند مانع توسعه باشد و هم میتواند منبع توسعه شود»؛ این را «محمد امیرپناهی»، جامعهشناس اقتصادی و عضو هیئتعلمی جامعهشناسی دانشگاه علامه طباطبایی، به «شرق» میگوید.
او ادامه میدهد: «در رویکردهای کلاسیکی که به رابطه جمعیت و توسعه پرداخته، ما از یک سمت نگاه مالتوسی را داریم که در آن رشد جمعیت بهمثابه فشاری بر منابع و امکانات و مانعی بر سر راه توسعه تلقی میشود. در تلقی مالتوس افزایش جمعیت باعث بههمخوردن نسبت امکانات و منابع میشود و توسعه را دچار موانعی میکند. اما از سمت دیگر در نیمه دوم قرن بیستم یک نگاه خوشبینانه در رویکردهایی مثل مکتب نوسازی وجود داشت که جمعیت و مخصوصا جمعیت جوان را سرمایه بالقوه برای رشد اقتصادی قلمداد میکرد و به جمعیت بهمثابه یک پتانسیل نگاه میشد.
اما حالا از نظر این جامعهشناس باید از چنین دوگانههای سادهانگارانهای گذر کرد: «مسئله در حالحاضر تعداد جمعیت نیست، بلکه کیفیت ادغام جمعیت در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی است. این کیفیت ادغام بسیار مسئله مهمتری است، زیرا زمانی توسعه با پویایی جمعیت همراستا میشود که نظامهای آموزشی، رفاهی، سیاسی و اقتصادی بتوانند جمعیت را تبدیل به سرمایه انسانی کنند. در این صورت میتوان جمعیت جوان را در راستای توسعه دانست.
اما اگر چنین ادغامی بهدرستی اتفاق نیفتد، جمعیت جوان تبدیل به مشکل میشود: «اگر نهادها ناکارآمد یا نابرابریساز باشند، همان جمعیت جوان تبدیل به منبع بیکاری، نارضایتی و بیثباتی اجتماعی میشود. در واقع کاهش یا افزایش جمعیت فینفسه یک بحران یا یک مزیت نیست، بلکه سیاستهای حمایتی و نظامهای بازتولید و نوآوری هستند که میتوانند جمعیت را به معضل یا فرصت تبدیل کنند.
“امیرپناهی” به تجربه پنجره جمعیتیای که از دهه ۶۰ در ایران به وجود آمد، اشاره میکند و توضیح میدهد: «ایران در گذشته وارد مرحلهای شد که میتوانیم آن را پنجره جمعیتی بنامیم؛ یعنی وضعیتی که سهم بالایی از جمعیت در سن کار و جوانی قرار داشتند و میتوانستند نقشهای مهمی ایفا کنند. اما متأسفانه این پنجره جمعیتی برخلاف انتظارات پیش رفت و تبدیل به فرصتی برای توسعه پایدار نشد.
در آن دوران نرخ بالایی از تحصیلات دانشگاهی در میان جوانان و زنان به وجود آمد که بازار، توان جذب و تبدیل این جمعیت به اشتغال مولد را نداشت و در نتیجه ما شاهد شکلگیری پدیدههایی چون بیکاری، نداشتن اشتغال تحصیلکردهها، به تعویق انداختن ازدواج و فرزندآوری و در نهایت فرسایش امید اجتماعی بودیم.
در نتیجه از نظر او مسئله در ایران لزوما کمیت جمعیت و فرزندآوری نیست و همینطور نمیتوان مسئله را فقط با توجه به مسائل اقتصادی توضیح داد: «انسدادهایی که متأسفانه برای نسل جوان در آینده پیشرویشان وجود دارد باید محل پرسش قرار بگیرد. عمیقتر که نگاه کنیم مسئله فقط هم معضلات اقتصادی نیست، زیرا در دهکهای بالای درآمدی نیز فرزندآوری کاهش پیدا کرده. باید متغیرهای مختلفی را مورد بررسی قرار داد و به پارامترهای سیاسی، اجتماعی و حتی امنیتی دقت کرد.
“امیرپناهی” میگوید تاریکبودن دورنمای زندگی، فرزندآوری را تبدیل به انتخاب غیرعقلانی میکند: «جامعه باید نسبت به آینده خود احساس امنیت کند و افقهای سیاسی دوردست را که میبیند تصور یک زیست آبرومندانه و توأمان با رفاه و آسایش را داشته باشد؛ وقتی چنین دورنمایی وجود نداشته باشد، جامعه بر مبنای انتخاب عقلانی به این مسیر میرود که فرزندآوری را کاهش بدهد و حتی اصلا به آن فکر نکند.
او معتقد است از سوی دیگر، باید مسئله کیفیت جمعیت نیز مورد نظر قرار بگیرد: «سیاستگذار باید به کیفیت جمعیت در سالخوردگی نیز فکر کند؛ جمعیت سالخورده در سنی نیستند که ارزش تولید کنند و در اصل مصرفکننده نظام درمانی، رفاهی و بازنشستگی هستند. وقتی جمعیت در سالخوردگی دارای کیفیت باشد، از فشار بر این نظامها کاسته میشود.
مسئله مهم این است که وقتی شما به دنبال افزایش جمعیت هستید، باید به الزامات بنیادین آموزشی، رفاهی و امثال آن بیندیشید و مدنظر داشته باشید که چگونه میتوان جمعیت را نه به مانع توسعه بلکه مولد آن تبدیل کرد.
در پایان «امیرپناهی» میگوید نگاه به مسئله جمعیت باید از یک نگرانی درباره کمیت به یک نگرانی درباره کیفیت تبدیل شود: «باید بیشتر به ادغام جمعیت و همینطور کیفیت آن فکر کرد و تأمین شرایطی برای ایجاد افرادی با کیفیت و رضایت بیشتر را مدنظر قرار داد. متأسفانه در ایران ما فقط به عدد فکر میکنیم و تعداد و کمیت برایمان اهمیت بیشتری از کیفیت و ادغام جمعیت دارد.
جمعیت؛ آینه بحرانها
در علم جمعیتشناسی، نرخ باروری کل یعنی میانگین تعداد فرزندانی که هر زن در طول دوره باروری خود (۱۵ تا ۴۹سال) به دنیا میآورد. سطح جایگزینی استاندارد جمعیت که به معنی نسبت تعداد موالید با تعداد مرگومیرهاست در جهان معمولا عدد ۲.۱ فرزند بهازای هر زن در نرخ باروری کل است؛ حفظ سطح جایگزینی از مهمترین اهداف هر سیاست جمعیتی است. این عدد در سال ۱۴۰۰ که اجرای طرح جوانی جمعیت شروع شد، حدود ۱.۷۴ فرزند بهازای هر زن بوده است.
در سال ۱۴۰۱ این عدد به ۱.۶ رسید و در سال ۱۴۰۲ عدد ۱.۵۲ فرزند شد؛ همینطور در سال ۱۴۰۳ این عدد به کمترین خود از سال ۱۳۵۰ رسید، یعنی ۱.۴۵ فرزند به ازای هر زن و تا اینجای سال ۱۴۰۴، عدد ۱.۴۴ ثبت شده است. این عدد، نشاندهنده ناکارآمدی برنامهای است که برای جوانی جمعیت، با بودجه و مشوقهای اقتصادی پرتعداد نوشته شده است.
این ناکارآمدی را نمیتوان تنها با مشکلات و اصول خود برنامه توضیح داد، بلکه باید گفت این ناکارآمدی ناشی از شکست این برنامه در برابر مشکلات ساختاری موجود است. تورم بیش از ۴۰ درصد و نرخ بیکاری نزدیک به ۲۰ درصد در طول این بیش از چهار سال، در کنار بحران عمیق ناامیدی و ناکامی، اجرای هر برنامه جمعیتی را با چالشهایی جدی مواجه خواهد کرد. در این میان بیش از هر زمان دیگری نیاز به مشارکت متخصصان است؛ متخصصانی که بتوانند برنامه جوانی جمعیتی مناسب با شرایط نابسامان فعلی بنویسند.
کلید خانه؛ فرصت استقلال یا دروازه اضطراب؟
صدای زنگ آخر مدرسه برای برخی نویدبخش آغوش گرم مادر و بوی غذاست، اما برای عدهای دیگر، کلید در خانه به روی سکوت و تنهایی محض باز میشود. اینجاست که سرنوشت تحصیلی و روانی یک دانشآموز بر لبه تیغی دولبه قرار میگیرد: آیا این تنهایی، فرصت رشد است یا دروازهای به سوی اضطراب و افت تحصیلی؟ ماجرا فراتر از یک لحظه گذرا است؛ این کلید، مسیر آینده فرزندان ما را تعیین میکند.
اشتغال مادران امروز دیگر یک انتخاب شخصی یا محدود به گروهی خاص نیست، بلکه بخشی از واقعیت اجتماعی و اقتصادی جامعه است. اما این پدیده یک پرسش اساسی را پیش روی والدین، مربیان و سیاستگذاران قرار داده است: وقتی فرزندان، بهویژه دانشآموزان، ساعات زیادی از روز را بدون حضور مادر در خانه میگذرانند، چه تاثیری بر روند یادگیری، رشد روانی و تحصیلی آنان میگذارد؟
دکتر محسن اصغری نکاح، استاد دانشگاه و رواندرمانگر، در گفتوگو با خبرنگار ایرنازندگی به ابعاد مختلف این موضوع پرداخته و ضمن تاکید بر پیچیدگی شرایط، راهکارهایی نیز برای کاهش آسیبها ارائه کرده است.
خانوادههای دارای مادر شاغل؛ طیفی از شرایط
به باور دکتر اصغری نکاح، نباید خانوادههای دارای مادر شاغل را به دو دسته خوب و بد تقسیم کرد: ما سیاستی نداریم که خانوادهها را سفید و سیاه کنیم. عقل سلیم میگوید هر کودکی وقتی در آغوش خانواده و در دسترس والدین باشد، زندگی بهتری خواهد داشت. اما شرایط اجتماعی و اقتصادی و حتی مسئولیتهای فرهنگی و حرفهای ایجاب میکند مادران نقشهای مختلفی را بپذیرند. در نتیجه، بسیاری از مادران بهناچار ساعات زیادی را دور از خانه سپری میکنند.
او ادامه میدهد: اگر قوانین حمایتی و شرایط کاری طوری تنظیم شود که مادران فرصت بیشتری برای حضور در کنار فرزندان داشته باشند، قطعاً بهتر است. اما واقعیت این است که بسیاری از کودکان قبل از رسیدن مادر از مدرسه به خانه میرسند و چند ساعتی را تنها میگذرانند.
نقش سن و ساختار خانواده
اصغری نکاح معتقد است شدت اثرگذاری این تنهایی، به سن کودک و ساختار خانواده بستگی دارد: اگر خانواده گسترده باشد و کودک در کنار پدربزرگ، مادربزرگ یا خویشاوندان زندگی کند، حضور آنها بخشی از خلا عاطفی و آموزشی را پر میکند. اما در خانوادههایی که در شهری غریب یا در فضایی تنها زندگی میکنند، اثرات تنهایی بیشتر است.
فرزندان مادران شاغل در مقایسه با دیگران، در بعضی زمینهها استقلال بیشتری دارند
او اضافه میکند: کودکان بالای ۸ یا ۹ سال اغلب تا حدی استقلال دارند. برخی سرگرمیها یا مهارتها مثل تماس گرفتن با والدین یا انجام تکالیف ساده را بلدند. حتی پژوهشها نشان داده است که فرزندان مادران شاغل در مقایسه با دیگران، در بعضی زمینهها استقلال بیشتری پیدا کردهاند.
فرصتها و تهدیدهای تنهایی
به گفته این استاد دانشگاه، تنهایی میتواند هم تهدید و هم فرصت باشد؛ گاهی تنها ماندن، نوعی توفیق اجباری است که کودک را به سمت استقلال و خودمدیریتی سوق میدهد. اما همین شرایط برای کودکی دیگر میتواند اضطرابآور باشد و به رشد اجتماعی و تحصیلی او آسیب بزند.
او تأکید میکند کودکانی که زمینه اضطرابی دارند یا مهارتهای خودیاری در آنها ضعیف است، هنگام تنها ماندن در خانه دچار ترس، ناتوانی در مدیریت امور یا حتی افت تحصیلی میشوند. در این شرایط، مراجعه به مشاور و دریافت آموزشهای تخصصی برای کودک و والدین ضروری است.
اثرات مستقیم بر عملکرد تحصیلی
یکی از بخشهای مهم گفتوگوی دکتر اصغری، بررسی تأثیر تنهایی بر تحصیل کودکان است: حداقل اثر این تنهایی این است که وقتی بچه تنها است، کسی برای رفع اشکال درسی یا نظارت مستقیم وجود ندارد. کودک ناچار است صرفاً با اتکا به آنچه در مدرسه یاد گرفته کار کند. این مسئله احتمال خطا را افزایش میدهد، تکالیف سختتر میشود و فرسودگی تحصیلی به وجود میآید.
وقتی کودک بفهمد مادر یا پدر تلاشهایش را میبینند، حتی اگر حضور فیزیکی نداشته باشند، اعتمادبهنفس بیشتری پیدا میکند
او ادامه میدهد: اگر والدین پیش از ترک خانه بخشی از تکالیف را با کودک مرور کنند، یا بعد از بازگشت زمان کیفی در اختیارش بگذارند، این خلأ کمتر میشود. حتی تماس تلفنی کوتاه، ارسال یادداشت یا پرسیدن چند سؤال ساده درباره تکالیف میتواند به کودک این حس را بدهد که تحت نظارت است و تنها رها نشده است.»
به باور این روانشناس، تشویق و تحسین از سوی والدین میتواند انگیزههای تحصیلی کودک را زنده نگه دارد: وقتی کودک بفهمد مادر یا پدر تلاشهایش را میبینند، حتی اگر حضور فیزیکی نداشته باشند، اعتمادبهنفس بیشتری در انجام تکالیف پیدا میکند.
استقلال در یادگیری
اصغری در ادامه به جنبه مثبت ماجرا هم اشاره کرد و گفت: برخی دانشآموزان وقتی مجبور میشوند تکالیفشان را بهتنهایی انجام دهند، یاد میگیرند مسئولیتپذیر باشند. این استقلال میتواند بعدها به رشد تحصیلی آنها کمک کند. اما لازمهاش این است که والدین پیشتر مهارتهای لازم را در کودک پرورش داده باشند.
کیفیت رابطه والدین مهمتر از حضور فیزیکی
به گفته دکتر اصغری، مهمترین نکته نوع رابطه مادر با کودک است: تنها بودن کودک بهخودیخود مشکلساز نیست. آنچه اهمیت دارد، کیفیت ارتباط مادر با فرزند است.
مهارت گفتوگو، همدلی، تحسین و نظارت غیرمستقیم نقش تعیینکنندهای دارند. اگر مادر بتواند زمانهای کوتاه حضورش را به شکلی کیفی صرف کند، آثار تنهایی به حداقل میرسد.
نقش پدران و همراهی معلمان
این روانشناس بر اهمیت نقش پدران نیز تأکید میکند: پدران باید بازوی کمکی مادران باشند. اگر آنها در مراقبت و نظارت بر کودک مشارکت کنند، فشار روانی مادر کاهش یافته و کودک نیز احساس امنیت بیشتری خواهد کرد. معلمان نیز وظیفه دارند بر روند یادگیری و کیفیت تکالیف نظارت کنند. اگر متوجه ضعف یا خطا شدند، آن را با والدین در میان بگذارند تا جلوی افت تحصیلی گرفته شود.
نقش دولت و سیاستگذاران
به اعتقاد دکتر اصغری نکاح، بخشی از مشکل تنها به خانوادهها برنمیگردد، بلکه سیاستگذاران نیز باید مسئولیت بپذیرند: سالهای اولیه زندگی کودک بسیار حیاتی است. دولتها باید قوانینی برای حمایت از مادران تدوین کنند تا در این دوره بتوانند وقت بیشتری کنار فرزندان باشند. خوشبختانه در سالهای اخیر برخی تغییرات قانونی در این زمینه ایجاد شده است، اما هنوز کافی نیست.
او از کمبود ساختارهای حرفهای مراقبت از کودک در کشور انتقاد کرد و گفت: ما برای سالمندان خدمات مراقبتی داریم، اما برای کودکان چنین چیزی بهطور جدی وجود ندارد. چرا نباید مربیان آموزشدیدهای داشته باشیم که در خانهها یا مراکز معتبر از کودکان مراقبت کنند؟ این امر میتواند به مادران شاغل آرامش خاطر بدهد و در عین حال از افت تحصیلی کودکان جلوگیری کند.»
آموزش مجازی؛ ابزار مکمل
وی در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از منابع آموزشی آنلاین، گفت: کتابهای صوتی، فیلمهای آموزشی و سامانههای مجازی میتوانند نقش مکمل ایفا کنند. اما این ابزارها هرگز جایگزین ارتباط عاطفی و نظارت مستقیم والدین نمیشوند. اگر این منابع استاندارد و نظارتشده باشند، میتوانند در زمان تنهایی کودک، بخشی از نیاز آموزشی او را پوشش دهند.
خانواده داری مهمترین وظیفه مادران
دکتر اصغری نکاح در پایان میگوید: تنهایی دانشآموزان در خانوادههای دارای مادر شاغل یک واقعیت انکارناپذیر است. این شرایط میتواند تهدیدی برای تحصیل و روان کودک باشد، اما اگر والدین زمان خود را مدیریت کنند، پدران درگیر شوند، معلمان نظارت کنند و ساختارهای حمایتی تقویت شود، حتی میتواند به فرصتی برای رشد استقلال و مسئولیتپذیری دانشآموزان تبدیل شود.
مهمترین وظیفه مادران در هر شرایطی، خانوادهداری است؛ خانوادهداری نه به معنای خانهداری، بلکه به معنای ایجاد ارتباط عاطفی گرم، نظارت تربیتی و همراهی با فرزندان.
لیگ بسکتبال بانوان؛ شکست استقلال برابر مدعی قهرمانی
گروه بهمن مدعی قهرمانی موفق شد تا استقلال را در هفته دوازدهم لیگ برتر بسکتبال بانوان شکست دهد.
دیدارهای هفته دوازدهم لیگ برتر بسکتبال بانوان، (جمعه ٥ دی) برگزار شد.
در جریان این هفته از مسابقات، مشهدیها در دیدار خانگی خود، شکست دور رفت برابر آکادمی نیکا را جبران کردند و ١٦ امتیازی شدند. «دنیله رینی» از تیم قهوه باتسام با ۳۱ امتیاز، ۸ ریباند، ۴ پاس گل و کارایی ۳۶ بهترین بازیکن این دیدار بود.
در آبادان هم تیم نفت با غلبه بر ستاد گاز تهران به نهمین برد این فصلش دست یافت و ۲۰ امتیازی شد، «داریانا لوییس» از تیم نفت آبادان بهترین بازیکن این دیدار بود، او در کارنامهاش ۳۲ امتیاز، ۱۰ ریباند، ۳ پاس گل و کارایی ۴۰ را در کارنامهاش ثبت کرد.
در این هفته از مسابقات تیم فرآور شریف سبز متحمل یازدهمین باخت شد، این باخت در تقابل با کاسپین ثبت شد. ۱۹ امتیاز، ۱۳ ریباند، ۴ پاس گل و کارایی ۲۹ سمانه طغیانی را بهترین بازیکن کاسپین و این دیدار کرد.
آخرین دیدار این هفته میان دو تیم گروه بهمن و استقلال برگزار شد، در این دیدار گروه بهمن همچون دیدار رفت برابر حریفش پیروز شد. مهلا عابدی از تیم گروه بهمن با ۱۰ امتیاز، ۲۲ ریباند، ۲ پاس گل، ۲ توپ ربایی و کارایی ۲۵ بهترین بازیکن زمین بود.
نتایج دیدارهای هفته دوازدهم لیگ برتر بسکتبال بانوان به این شرح است:
قهوه باتسام مشهد ۸۹ – آکادمی بسکتبال نیکا ۷۵
پالایش نفت آبادان ۱۰۵ – ستاد گاز تهران ۵۰
کاسپین تهران ۸۲ – فراور شریف سبز تهران ۳۲
گروه بهمن ۶۷ – استقلال تهران ۵۵
شکست پرسپولیس و توقف سپاهان در هفته دوازدهم لیگ فوتبال بانوان
در پایان هفته دوازدهم لیگ فوتبال بانوان، تیم پرسپولیس برابر گل گهر شکست خورد و سپاهان متوقف شد.
هفته دوازدهم لیگ فوتبال بانوان امروز جمعه با برگزاری پنج دیدار پیگیری شد که تیم پرسپولیس مقابل گلگهر سیرجان ۲ بر یک شکست خورد و در رده هفتم جدول باقی ماند و سپاهان نیز با تساوی یک بر یک برابر پالایش گاز ایلام متوقف شد.
دیگر نتایج لیگ فوتبال زنان به شرح زیر است:
خاتون ۲ -۰ سنگین ماشین ایستا
ملوان ۷- فرا ایساتیس ۳
اوا تهران۰-۰ یاسام کردستان
خاتون بم با ۳۶ امتیاز صدرنشین لیگ فوتبال زنان است.
منتظر ملکه تپانچه نباشید؛ جوانمردی به آمریکا نمیرود
پرافتخارترین بانوی پارالمپیکی ایران با اشاره به احتمال حضور خود در پارالمپیک ۲۰۲۸ گفت: در بخش اجرایی فعالیت دارم و تصمیمی برای حضور در پارالمپیک ندارم.
ساره جوانمردی در خصوص شرایط زندگی ورزشی و قهرمانی خود اظهار داشت: از ورزش جدا نشدم و در بخش اجرایی هستم اما هیچ تمرین یا برنامهای برای حضور در پاراآسیایی ۲۰۲۶ ناگویا و پارالمپیک ۲۰۲۸ لُسآنجلس ندارم و تصمیمم نیز قطعی است. تا امروز هیچ تغییری در تصمیم من ایجاد نشده و برنامهای برای حضور در پارالمپیک ندارم.
دارنده چهار نشان طلای پارالمپیک ادامه داد: اگر نیاز به کمک من باشد در ورزش فعالیت دارم و سرباز ایران هستم. در دوره قهرمانی و ورزش نیز با تمام توان برای عزت و افتخار ایران جنگیدم. اکنون خارج از گود ورزش هستم اما در بخش اجرایی تمام توانم را به کار میگیرم تا به نسلهای مختلف کمک کنم. استعدادهای بسیار خوبی در ورزش ایران وجود دارد و می توانیم شاهد درخشش بانوان در رشتههای مختلف باشیم.
عضو هیات اجرایی کمیته ملی پارالمپیک گفت: اینکه سئوال شود دیگر مانند جوانمردی در ورزش تکرار نمیشود غلط است. ایران سرشار از استعداد است و ما در بازیهای پاراآسیایی جوانان در دبی شاهد درخشش بانوان کشورمان بودیم که برای ادامه موفقیت نیاز به حمایت دارند و نباید رها شوند و باید به صورت گلخانه ای مورد حمایت قرار گیرند.
وی همچنین در پاسخ به این سئوال که نقش مادر سختتر است یا قهرمانی، پاسخ داد: نقش مادر بسیار سخت است زیرا مادر اولین الگو و حتی مربی یک فرزند است و باید فرزندان را به گونهای تربیت کند که در عرصههای مختلف قهرمان باشند. نقش قهرمانی هم سختیهای خاص خود را دارد. ورزشکاران سربازان این وطن هستند و برای ایران باید بجنگند. من در بیش از یک دهه فعالیت در عرصه جهانی و پارالمپیک تلاش داشتم بهترینها را برای ایران به ارمغان بیاورم.
وی با اشاره به برگزاری جشن «قهرمان خانواده» از سوی وزارت ورزش و جوانان گفت: این یک اقدام پسندیده بود و امیدوارم هر ساله تکرار شود. ما بارها از وزارت ورزش خواهش داشتیم که به مادران قهرمان توجه ویژه داشته باشند تا بتوانند در کنار نقش مادری به نقش های دیگر خود بدون دغدغه برسند. یک مادر قهرمان میتواند در عرصه های اجتماعی، ورزشی و فرهنگی هم الگو باشد.
زنگ خطر ناباروری؛ یکپنجم زوجهای ایرانی با مشکل باروری روبهرو هستند
متخصص زنان و زایمان گفت: ناباروری میتواند از منشأ زن یا مرد باشد. در زنان، افزایش سن و کاهش کیفیت تخمکها پس از ۳۵ سالگی احتمال ناباروری و سقط را بالا میبرد.
در حالی که آمارها از افزایش تدریجی ناباروری در زنان و مردان حکایت دارد، متخصصان هشدار میدهند که بالا رفتن سن ازدواج، تغییر سبک زندگی، چاقی، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و تأخیر طولانیمدت در فرزند آوری از مهمترین عواملی هستند که سلامت باروری زوجهای جوان را تهدید میکند.
مراکز درمان ناباروری گزارش میدهند که امروزه از هر پنج تا شش زوج، یک زوج با درجاتی از ناتوانی در باروری مواجه است و همین امر اهمیت مراجعه بهموقع، انجام آزمایشهای تشخیصی و آغاز درمان زودهنگام را دوچندان کرده است. کارشناسان تأکید میکنند که توجه به سن مناسب بارداری، پرهیز از سالها جلوگیری بدون ارزیابی باروری و استفاده از خدمات پیشرفته مراکز ناباروری که در اغلب استانهای کشور در دسترس قرار گرفتهاند، میتواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند و شانس فرزندآوری زوجها را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
در همین راستا خبرنگار مهر با شیرین نیرومنش متخصص زنان و زایمان گفتگویی داشته است.
مهمترین علل ناباروری چیست؟
نیرومنش: ناباروری در زنان و مردان دلایل گوناگونی دارد و بر اساس آمار، حدود یکپنجم زوجها تقریباً از هر پنج یا شش زوج با مشکل ناباروری مواجه هستند. گزارشها نشان میدهد شیوع ناباروری در سالهای اخیر روند افزایشی داشته است. افزایش سن ازدواج و کاهش تمایل زوجها به فرزندآوری، بهویژه در جوامع صنعتی، شهرنشین و دارای سطح تحصیلات بالاتر، از عوامل مؤثر در این روند به شمار میرود.
ناباروری میتواند از منشأ زن یا مرد باشد. در زنان، افزایش سن و کاهش کیفیت تخمکها پس از ۳۵ سالگی احتمال ناباروری و سقط را بالا میبرد. بهترین بازه سنی برای باروری زنان بین ۲۵ تا ۳۵ سالگی اعلام شده است.
شایعترین علل ناباروری در زنان چیست؟
نیرومنش: یکی از رایجترین علل ناباروری، سندرم تخمدان پلیکیستیک و اختلالات تخمکگذاری است که در آن تخمکگذاری منظم ماهانه انجام نمیشود. این نوع ناباروری معمولاً با مصرف داروهای خوراکی یا تزریقی بهخوبی درمانپذیر است.
چسبندگی، تنگی یا انسداد لولههای رحمی از دیگر عوامل ناباروری به شمار میآید. بسته بودن لولههای رحمی بهخصوص اگر دوطرفه باشد، احتمال بارداری طبیعی را بهشدت کاهش میدهد. در صورتی که تنها یکی از لولهها بسته باشد، امکان باروری همچنان وجود دارد؛ اما در صورت انسداد کامل هر دو لوله، تنها روش مؤثر برای درمان ناباروری، استفاده از روشهای کمکباروری مانند IVF و انتقال جنین آزمایشگاهی است.
اختلالات رحمی چه تأثیری در بارداری میگذارند؟
نیرومنش: مواردی مانند رحم تکشاخ یا دوشاخ معمولاً بیشتر از اینکه باعث ناباروری شوند، منجر به سقط مکرر یا زایمان زودرس میشوند. این مشکلات معمولاً در سونوگرافی قابل مشاهدهاند و تشخیص قطعی با تصویربرداریهایی مانند هیستروسالپینگوگرافی (عکس رنگی) یا سونوگرافی سهبعدی انجام میشود.
نقش عوامل مردانه در ناباروری چیست؟
نیرومنش: ناباروری در مردان میتواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد موارد ناباروری زوجها را شامل شود. با افزایش سن، احتمال ناباروری در آقایان نیز بیشتر میشود. چاقی یکی از عوامل مهم در کاهش باروری مردان است و گزارشها نشان میدهد مردان چاق بیش از دیگران در معرض ناباروری قرار دارند.
افرادی که در معرض مواد شیمیایی قرار دارند مانند نقاشان ساختمان یا کسانی که با رنگها و مواد صنعتی کار میکنند بیشتر در معرض کاهش کیفیت باروری هستند. مشاغلی که مستلزم نشستن طولانیمدت است، مانند رانندگی نیز میزان ناباروری را افزایش میدهد.
همچنین مردانی که در محیطهای بسیار گرم یا نزدیک کوره فعالیت میکنند، از جمله نانواها، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. مصرف داروهای بدنسازی نیز احتمال ناباروری را بالا میبرد. مطالعات جدید نشان میدهد مردانی که به ویروس HPV مبتلا هستند نیز بیشتر با مشکل ناباروری مواجه میشوند.
بررسی اولیه ناباروری در زوجها چگونه صورت میگیرد؟
نیرومنش: نخستین اقدام در ارزیابی یک زوج نابارور، انجام آزمایش اسپرموگرام برای مرد است. در بسیاری از موارد، با تجویز دارو و مکملهای مناسب، کیفیت اسپرم بهبود پیدا میکند. پس از بررسی مرد، برای زنان نیز درمانهای تحریک تخمکگذاری انجام میشود و روند تخمکگذاری با سونوگرافی تحت نظر قرار میگیرد.
اگر درمانهای اولیه نتیجه نداشته باشد یا مشکل از سوی مرد جدیتر باشد مانند ضعف شدید اسپرم، واریکوسل، یا سابقه بیضه پاییننیامده در کودکی، احتمال ناباروری افزایش مییابد. برخی از پسران با بیضه داخل شکم متولد میشوند و در صورت تشخیص دیرهنگام، در آینده ممکن است با ناباروری روبهرو شوند.
برای مراجعه به متخصص ناباروری چه زمانی مناسب است؟
نیرومنش: زوجهایی که زیر ۳۵ سال سن دارند و پس از یک سال تلاش برای بارداری بدون استفاده از روشهای جلوگیری، موفق به بارداری نشدهاند، باید برای بررسی کامل به متخصص مراجعه کنند. در این مرحله، آزمایشهای هورمونی، پاپاسمیر، سونوگرافی، بررسی تخمکگذاری و عکس رنگی رحم برای زنان انجام میشود. در مردان نیز معاینه توسط اورولوژیست و آزمایش اسپرموگرام در تشخیص علت ناباروری نقش اساسی دارد.
بهدلیل برنامههای حمایتی دولت برای کاهش هزینههای درمان ناباروری، مراکز تخصصی متعددی در استانها و شهرهای مختلف ایران ایجاد شده است. زوجهایی که درمانهای اولیه آنها منجر به بارداری نمیشود، میتوانند به این مراکز مراجعه کنند و در صورت نیاز از روشهای پیشرفته کمکباروری بهره بگیرند.
ازدواج و فرزندآوری در چه سنی مناسبتر است؟
نیرومنش: حمایتهای دولتی برای اشتغال و کاهش هزینههای زندگی جوانان اهمیت بسیاری داشته و فراهم شدن شرایط مناسب ازدواج میتواند نقش مهمی در کاهش مشکلات ناباروری داشته باشد. ازدواج پایدار و آغاز زندگی مشترک در سن مناسب، زمینهساز فرزندآوری سالم و کاهش اختلالات باروری در سالهای آینده است.
فرزندآوری در سالهای ابتدایی زندگی چه اهمیتی دارد؟
نیرومنش: زوجها پس از یکی تا دو سال از آغاز زندگی مشترک و ایجاد ثبات و تفاهم، جلوگیری از بارداری را کنار بگذارند و برای فرزند اول اقدام کنند. تجربه نشان داده است خانمی که یک بار بارداری موفق داشته باشد، نسبت به زنی که سالها جلوگیری کرده و باروری خود را امتحان نکرده، احتمال کمتری برای مواجهه با ناباروری دارد.
فاصله سه تا چهار سال بین فرزندان بهترین بازه برای حفظ سلامت جسمی و روانی خانواده محسوب میشود. تکفرزندی میتواند به یک معضل اجتماعی تبدیل شود و داشتن حداقل دو فرزند برای تأمین سلامت روانی خانواده بسیار مؤثر است.
در چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند؟
نیرومنش: اگر زوجی مدتی جلوگیری نکنند، اما بارداری اتفاق نیفتد، لازم است در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنند. انجام آزمایشها و پیروی از دستورات پزشک مرحله مهمی در تشخیص ناباروری است. در بسیاری از موارد، آقایان حاضر به انجام آزمایش نیستند؛ در حالی که پس از بررسی مشخص میشود نیاز به درمان داشتهاند و تأخیر تنها باعث از دست رفتن زمان ارزشمند باروری میشود.
کیفیت مراکز ناباروری در ایران چگونه است؟
نیرومنش: مراکز ناباروری در ایران از پیشرفتهترین مراکز منطقه و قابل مقایسه با بهترین مراکز جهانی هستند. هزینه درمان در ایران بسیار کمتر از کشورهای دیگر است و همین موضوع سبب شده زوجهای نابارور از کشورهای مختلف برای انجام درمانهای کمکباروری مانند IVF به ایران مراجعه کنند. بسیاری از ایرانیان مقیم اروپا و آمریکا نیز به دلیل هزینههای سنگین ناباروری در آن کشورها، درمان خود را در ایران انجام میدهند.
اگر زن تخمک نداشته باشد یا ذخیره تخمدان او به صفر برسد، امکان بارداری با تخمک خود وجود ندارد. در مردانی که اسپرم ندارند و اصطلاحاً آزواسپرمی دارند روشهای تخصصیتری برای استخراج یا درمان در دسترس است.
در مواردی که زن تخمک دارد اما بهدلیل مشکلات جدی رحم خود را از دست داده باشد، روش رحم جایگزین قابل استفاده است؛ همچنین تخمک اهدایی و جنین اهدایی از دیگر گزینههای درمان ناباروری در ایران هستند که برای زوجهایی که با روشهای رایج به نتیجه نرسیدهاند، راهکار مؤثری محسوب میشوند.
یارانه حمایتی «یسنا» برای مادران باردار واریز شد
معاون رفاه وامور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از واریز یارانه حمایتی یسنا برای حدود ۴۰۰ هزار نفر در دهکهای ۴ و ۵ خبر داد.
یعقوب اندایش معاون رفاه وامور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از واریز یارانه مرحله دوم طرح «یسنا» همزمان با شب یلدا خبرداد و گفت: در این مرحله که دور دوم این طرح هست که برای ۴۰۰ هزار مادر باردار و یا دارای نوزاد زیر دوسال یارانه ۵۰۰ هزار تومانی به حساب سرپرستان خانوار واریز شد.
وی افزود: خانوادهها میتوانند در این دوره با استفاده ازیارانه حمایتی خود ۱۶ قلم کالای اساسی و پوشک بچه را تهیه کنند.
اندایش با اشاره به اینکه مادران تا پایان سال فرصت دارند خرید اعتبارخود را انجام دهند افزود: خانوادهها ممکن است از طرحهای حمایتی دیگر هم همچون طرح حمایت از کودکان زیر پنح سال دارای سوئتغذیه، طرح یسنا و یا یارنه کالابرگ برخوردار باشند که میتوانند از طریق سامانه “شما” از میزان اعتبار حمایتی خود اطلاع پیدا کنند.
معاون وزیررفاه در خصوص رفع دغدغه مادران باردار و دارای کودک زیر دوسال برای ادامه این بسته حمایتی گفت: طرح یسنا تا این مرحله با اعتبارات ستاد ملی جمعیت اجرا شده است، اما با امضای توافقنامهای با سازمان برنامه و بودجه، اعتبار آن تامین و تا پایان سال بهصورت ماهانه ادامه دارد و با تخصیص اعتبار به حساب، وزارت رفاه آمادگی لازم برای استمرار اجرای این طرح حمایتی وجود دارد.
لازم به یاداوری است؛ طرح «یسنا» یکی از برنامههای اجرایی در چارچوب سیاستهای جوانی جمعیت است که درمرحله اول آن از ۱۵ آذرماه اعتبار خرید برای گروه هدف در دهکهای یک تا سه به مبلغ ۶۵۰ هزار تومان شارژ شده و مشمولان میتوانند از میان ۱۶ قلم کالای اساسی بههمراه پوشک بچه، خرید کنند.
مصوبه تعیین سقف کیفری مهریه به کمیسیون قضایی بازگشت
ماده یک طرح اصلاح قانون مهریه با پیشنهاد رئیس مجلس شورای اسلامی به کمیسیون قضایی و حقوقی ارجاع شد.
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی (یکشنبه ۳۰ آذر ماه) مجلس، با پیشنهاد محمدباقر قالیباف مبنی بر ارجاع ماده یک طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و قانون مدنی موسوم به قانون مهریه به کمیسیون قضائی و حقوقی موافقت کردند.
محمدباقر قالیباف در این مورد، توضیح داد: در تبصره ۳ و ۴ ماده یک این طرح ابهامات اساسی وجود دارد. اما از آنجایی که ماده یک این طرح در صحن تصویب شده است، برای بازگشت به کمیسیون نیاز به رأی نمایندگان دارد.
در نهایت نمایندگان با ارجاع این ماده به کمیسیون قضائی و حقوقی موافقت کردند.
گفتنی است در ماده یک این طرح سقف کیفری برای پرداخت مهریه تعیین شده بود که که با ارجاع این ماده به کمیسیون قضائی و حقوقی، مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.
سهمیه وام ازدواج ۱۴۰۴ کفاف یک چهارم متقاضیان را میدهد
به گفته معاون اعتبارات بانک مرکزی از سهمیه وام ازدواج امسال فقط ۴۰هزار میلیارد تومان باقیمانده است که تا پایان سال تقریباً کفاف پرداخت وام به یک چهارم متقاضیان در صف را میدهد.
حدود ۵۰۰ هزار نفر در صف وام ازدواج و همین میزان نیز در صف وام فرزندآوری قرار دارند با این حال معاون اداره عملیات اعتباری بانک مرکزی سارا جلالی به خبرنگار فارس میگوید که «سهمیه وام ازدواج ۲۰۳ هزار میلیارد تومان بوده که حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان آن باقی مانده است».این عدد یعنی در نهایت تا پایان سال حدود ۱۳۴ هزار نفر میتوانند وام ازدواج بگیرند. اگر شما متقاضی وام ازدواج باشید شانس شما برای گرفتن وام ازدواج تا پایان سال حدود ۲۷ درصد است.به گفته جلالی از سهمیه ۵۳ هزار میلیارد تومانی وام فرزندآوری نیز ۳۶ هزار میلیارد تومان باقی مانده است. اگر فرض کنیم اکثر متقاضیان برای فرزند دوم وام بگیرند حدود ۴۰۹ هزار نفر میتوانند تا پایان سال وام فرزندآوری بگیرند.اخیرا بانک مرکزی اعلام کرد که برای کاهش صف وام ازدواج و فرزندآوری سهمیههای مصرفنشده وام خرید کالای ایرانی نیز به وام ازدواج و فرزندآوری منتقل میشود.معاون بانک مرکزی به خبرنگار فارس گفت که سهم این تسهیلات نیز ۵ هزار میلیارد تومان است که قرار است ۲٫۲ هزار میلیارد تومان آن برای پرداخت وام ازدواج و ۲٫۸ هزار میلیارد تومان آن به وام فرزندآوری اختصاص پیدا کند.با این کار فقط ۷ هزار و ۳۳۳ نفر از صف وام ازدواج کم میشود و همچنان بیش از ۳۵۸ هزار نفر در صف باقی میمانند. به این عدد باید افرادی که جدید ثبتنام میکنند نیز اضافه کرد.