وقتی شیر مازاد یک مادر، امید یک نوزاد نارس میشود
دهم مرداد؛ روز جهانی شیرمادر
شیر مادر، نخستین انتخاب برای تغذیه نوزادان و به توصیه سازمان جهانی بهداشت، بهترین منبع تغذیه برای رشد و سلامت آنهاست. با این وجود در شرایطی که برخی نوزادان به دلایل مختلف از شیر مادر خود محروم میشوند بانکهای شیر با جمعآوری و فرآوری شیر اهدایی، بخشی از نیاز این گروه را تأمین میکنند.
شیر مادر به عنوان کاملترین منبع تغذیه نوزاد، از سوی سازمان جهانی بهداشت به عنوان بهترین گزینه برای تغذیه شیرخواران معرفی شده است. بر این اساس تغذیه انحصاری با شیر مادر تا پایان ۶ ماهگی و ادامه آن همراه با غذای کمکی تا دو سالگی یا بیشتر، نقش مهمی در رشد، تکامل و کاهش خطر ابتلا به بسیاری از بیماریها دارد. با این حال، برخی نوزادان به دلایل مختلف از جمله تولد زودرس، بیماری یا ناتوانی مادر در شیردهی، امکان استفاده از شیر مادر خود را ندارند. در چنین شرایطی، بانکهای شیر مادر با جمعآوری، ارزیابی، پاستوریزه کردن و توزیع شیر اهدایی، امکان دسترسی این نوزادان به شیر مادر را فراهم میکنند. به مناسبت هفته جهانی شیر مادر، ایسنا با حضور در بانک شیر بیمارستان ولایت مشهد، از روند فعالیت این مرکز و فرآیند آمادهسازی شیر اهدایی برای نوزادان نیازمند گزارش میدهد.
فاطمه شاعرمقدم، مسئول اجرایی بانک شیر بیمارستان ولایت مشهد با اشاره به اینکه بانک شیر مشهد در این بیمارستان فعالیت دارد و یک مؤسسه خیریه و عامالمنفعه محسوب میشود، اظهار کرد: در این مرکز، شیر مادرانی که شیر مازاد بر نیاز نوزاد خود دارند دریافت میشود و پس از انجام آزمایشهای لازم، پاستوریزه و ایمنسازی شده و در اختیار نوزادان نارس و محروم از شیر مادر قرار میگیرد.
وی با اشاره به آغاز فعالیت بانک شیر مشهد گفت: این مرکز از مردادماه سال ۱۳۹۸ با کمک خیرین «راه سلامت» راهاندازی شد و از آن زمان مادران بسیاری با اهدای شیر خود در تأمین نیاز نوزادان همکاری کردهاند. مادران برای اهدای شیر نیازی به مراجعه حضوری به بانک شیر ندارند. مادران میتوانند در منزل حضور داشته باشند و با تماس تلفنی، راننده بانک شیر به منزل مادر مراجعه کرده و ظروف مخصوص ذخیرهسازی شیر را در اختیار او قرار میدهد و پس از آن، شیرهای جمعآوریشده با رعایت زنجیره سرما به بانک شیر منتقل میشود.
فرآیند بررسی و آمادهسازی شیر اهدایی
مسئول اجرایی بانک شیر بیمارستان ولایت مشهد بیان کرد: پیش از دریافت شیر، برای مادران پرونده سلامت تشکیل میشود و آزمایشهایی مانند اچآیوی، هپاتیت B، هپاتیت C، سوزاک و سیفلیس انجام میشود تا از سلامت مادر اطمینان حاصل شود. پس از انتقال شیر به بانک شیر نیز آزمایشهای مربوط به شیر، از جمله کشت شیر، انجام میشود و در صورت تأیید، شیر وارد فرآیند پاستوریزاسیون شده و پس از بستهبندی در ظروف استریل مورد استفاده قرار میگیرد.
شاعرمقدم با اشاره به گروههای دریافتکننده شیر اهدایی گفت: نوزادان نارس بستری در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان، از مهمترین گروههای دریافتکننده این شیر هستند. این نوزادان به دلیل نارس بودن، گاهی توانایی مکیدن و دریافت شیر از سینه مادر را ندارند و مادر نیز ممکن است به دلیل استرس، درد پس از زایمان، بیخوابی یا شرایط بستری نوزاد، نتواند حجم مورد نیاز شیر را تأمین کند. پیش از راهاندازی بانک شیر، در برخی موارد از شیر خشک استفاده میشد، اما شیر خشک فاقد برخی عوامل ایمنی موجود در شیر مادر است و برای نوزادان نارس میتواند مشکلات گوارشی ایجاد کند. استفاده از شیر اهدایی مادران، کمک زیادی به کاهش عوارض و مرگومیر نوزادان نارس کرده است.
در خانه بمانید و اهداکننده شیر خود باشید
وی با اشاره به دیگر گروههای دریافتکننده شیر اهدایی خاطرنشان کرد: نوزادان بیسرپرست، بدسرپرست، نوزادانی که مادر خود را از دست دادهاند یا مادرانی که به دلیل بیماری یا مصرف برخی داروها امکان شیردهی ندارند، میتوانند از این شیرها استفاده کنند.
مسئول اجرایی بانک شیر بیمارستان ولایت مشهد از مادران دارای شیر مازاد خواست برای اهدای شیر اقدام کنند و گفت: مادرانی که شیرخوار زیر یک سال دارند و شیر آنها بیشتر از نیاز فرزندشان است، میتوانند اهداکننده شیر باشند. برخی مادران حتی شیر خود را نذر میکنند و با مراجعه یا ارسال شیر به بانک شیر در این امر مشارکت دارند. شعار بانک شیر این است که «در خانه بمانید و اهداکننده شیر خود باشید» و «اهدای شیر مادر، اهدای زندگی»؛ زیرا با این کار میتوان به سلامت و نجات جان نوزادان کمک کرد.
شاعر مقدم با اشاره به آمار عملکرد این مرکز تصریح کرد: در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۰، حدود ۲۶۵ لیتر شیر پاستوریزه در بانک شیر مشهد تولید و به مصرف حدود ۴۶۴ نوزاد نارس و محروم از شیر مادر رسیده است. مادران برای دریافت اطلاعات بیشتر، اهدای شیر یا دریافت مشاوره شیردهی میتوانند با بانک شیر مشهد تماس بگیرند. همچنین مشاورههای شیردهی در این مرکز بهصورت رایگان ارائه میشود.
شیر اهدایی مادران به نجات نوزادان نارس کمک میکند
در بخشی دیگر از این گزارش، دکتر فاطمه حاجیزاده- فوق تخصص نوزادان در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: فواید شیر مادر هم در دوره نوزادی و شیرخوارگی و هم در سالهای بعدی زندگی کودک ادامه دارد. کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در معرض خطر کمتری برای ابتلا به بیماریهای عفونی، بیماریهای خودایمنی، برخی سرطانها و بیماریهای متابولیک در بزرگسالی قرار دارند و ارتباط عاطفی بهتری با خانواده خود برقرار میکنند.
وی با بیان اینکه شیر مادر از هر نظر فواید بیشتری نسبت به شیر خشک دارد، خاطرنشان کرد: اگر مادری به هر دلیلی امکان شیردهی نداشته باشد، استفاده از شیر دایه نیز میتواند گزینه مناسبتری نسبت به شیر خشک باشد.
این فوق تخصص نوزادان با اشاره به اهمیت شیر مادر برای نوزادان نارس گفت: در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان، بسیاری از نوزادان نارس و کموزن توانایی هضم شیر خشک را ندارند و مصرف آن میتواند عوارض شدیدی برای این نوزادان به همراه داشته باشد و حتی خطر مرگومیر را افزایش دهد. به همین دلیل از ظرفیت بانک شیر بیمارستان ولایت استفاده میکنیم. در این مرکز، مادرانی که شیر مازاد از نیاز نوزاد خود دارند میتوانند شیر خود را اهدا کنند.
حاجیزاده اظهار کرد: شیرهای اهدایی پس از انجام آزمایشهای لازم و پاستوریزه شدن، در حجمهای کم در اختیار نوزادان نارس و کوچک که امکان دریافت شیر مادر خود را ندارند، قرار میگیرد. اهدای شیر توسط مادرانی که شیر مازاد دارند، یکی از اقدامات ارزشمند برای کمک به نوزادان نیازمند است.
آنچه در بازدید از بانک شیر بیمارستان ولایت مشهد و گفتوگو با مسئولان این مرکز و متخصصان نوزادان مورد تأکید قرار گرفت، نقش شیر اهدایی در تأمین نیاز تغذیهای نوزادانی است که امکان استفاده از شیر مادر خود را ندارند. در این میان، مشارکت مادران اهداکننده، حلقه اصلی تداوم فعالیت این مراکز و تأمین شیر مورد نیاز نوزادان محسوب میشود.