معاون وزیر بهداشت: تابآوری نظام سلامت با توانمندسازی زنان ممکن میشود
معاون آموزشی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تاکید بر اینکه توانمندسازی زنان، کلید اصلی تابآوری نظام سلامت در بحرانهاست، گفت: زنان بهعنوان نیمی از جمعیت و ستون امنیت خانواده، باید محور تحول در برنامههای آموزشی مهارتهای مدیریت بحران قرار گیرند، چراکه تابآوری صرفا مقاومت نیست، بلکه انتخابی آگاهانه برای سازگاری و تحولآفرینی است.
طاهره چنگیز در نشست تخصصی «نقش زنان در مدیریت بحران و تابآوری» که بهعنوان پیشرویداد پانزدهمین کنفرانس بینالمللی سلامت زنان با تمرکز بر نقش زنان در توسعه علم و فناوری بهصورت مجازی برگزار شد، با تاکید بر اهمیت فرهنگسازی تابآوری در نظام سلامت و جامعه، اظهار کرد: این مفهوم فراتر از مقاومت، به عملکرد نظام انسانی و نیروی کار در بستر فرهنگ جامعه گره خورده است.
لزوم دیدهشدن زنان در برنامههای آموزشی
وی افزود: زنان بهعنوان نیمی از جمعیت و محور امنیت خانواده، نقش بیبدیلی در پرورش تابآوری فردی و اجتماعی دارند و باید در برنامههای آموزشی بهعنوان گروهی ویژه دیده شوند.
نقص نظام آموزشی فعلی در مهارتهای زیستروانی
معاون آموزشی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بیان کرد: متاسفانه نظام آموزشی فعلی در سطح خانواده و جامعه، مهارتهای زیستی و روانی لازم برای مدیریت بحران را پوشش نمیدهد، بنابراین لازم است واحدهای درسی مرتبط با مهارتهای نرم نظیر حل مسئله، مدیریت استرس و ارتباط موثر در برنامههای کارآموزی و کارورزی گنجانده شود.
ضرورت آموزش و آمادگی پیشازبحران
چنگیز با اشاره به تجارب دوران جنگ تحمیلی، خاطرنشان کرد: کادر سلامت در آن شرایط با وجود کمبودها، توانستند خدمات ارائه دهند، اما این توانمندی نیازمند آموزش و آمادگی قبلی است.
نقش الگوساز استادان در بحرانها
وی همچنین بر توانمندسازی مربیان و اعضای هیات علمی برای الگوسازی عملی در بحرانها تاکید کرد و گفت: استادان مسلط به مدیریت هیجانات و خلاقیت، میتوانند الگوی مناسبی برای دانشجویان باشند.
تاکید بر شبکههای محلی و حمایتهای روانی‑اجتماعی
معاون آموزشی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در ادامه به نقش شبکههای محلی و گروههای حمایتی اشاره کرد و افزود: آموزشهای چهرهبهچهره و حمایتهای روانی‑اجتماعی برای زنان در محلات، میتواند به استقرار تابآوری در سطح جامعه کمک کند.
چنگیز همچنین بر ضرورت مستندسازی تجارب زیسته و آموزشمحور کردن آنها در مقابله با بحرانها تاکید کرد و فرهنگسازی در این زمینه را یکی از توصیههای کلیدی دانست.
تابآوری یک انتخاب است
معاون آموزشی وزارت بهداشت با تاکید بر نقش معنویت و پژوهش حتی در شرایط بحرانی، گفت: تابآوری یک انتخاب است و برای تحقق آن، باید نظام آموزش و توانمندسازی را اصلاح کنیم تا نه تنها کارکنان فنی، بلکه انسانهای تابآور و متعهد پرورش یابند.
تغییر نگاه از امدادگری به تصمیمسازی
مشاور امور بانوان معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری، در نشستی که با محوریت نقش زنان در مدیریت بحران برگزار شد، با اشاره به نگاه رایج در این حوزه اظهار کرد: متاسفانه هنوز نگاه غالب این است که پس از وقوع حادثه، از زنان برای مشارکت در عملیات امدادی کمک گرفته شود، اما من به این موضوع از زاویهای دیگر مینگرم. به اعتقاد من، باید بررسی کنیم که زنان متخصص و فناور تا چه اندازه میتوانند در معماری پاسخ به بحران اثرگذار باشند؛ یعنی از همان ابتدای زنجیره بحران به قضیه نگاه کنیم.
خدیجه جدا افزود: زمانی که سیستمی برای مدیریت بحران طراحی میشود، انتخاب دادهها، تخصیص منابع و در نهایت تصمیمگیری برای آن سیستم، همگی مراحلی هستند که حضور زنان در آنها حیاتی است. ما باید از نگاه سنتی که فقط به نقش اجرایی و امدادرسانی زنان بسنده میکند، خارج شویم و به سمت تصمیمسازی و مشارکت در معماری تابآوری ملی حرکت کنیم.
بحران در جوامع مدرن؛ زنجیرهای از اختلالات وابسته
جدا در ادامه به تعریف بحران در جوامع سنتی و مدرن پرداخت و گفت: در نگاه قدیمی، بحران به معنای وقوع زلزله، جنگ یا حادثهای است که پس از آن به فکر چاره میافتیم. اما در جامعه مدرن، سیستمهایی مانند ارتباطات، سلامت، تامین کالا، اعتماد عمومی و پرداختها، زندگی روزمره ما را شکل میدهند و اختلال در هر یک از این حلقهها، زنجیرهای از مشکلات ایجاد میکند. به عنوان مثال، اگر ارتباطات مختل شود، سیستم پرداخت دچار مشکل میشود و اگر اطلاعات به موقع در اختیار مردم قرار نگیرد، اعتماد عمومی کاهش یافته و شایعهپراکنی افزایش مییابد.
ظرفیتهای مغفول مانده زنان در سطوح استراتژیک
مشاور امور بانوان معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری تاکید کرد: ما باید بدانیم که نقش زنان در این زنجیره، به ویژه در بخشهای تصمیمساز، هنوز در کشور به جایگاه مطلوب نرسیده است. در حالی که زنان نیمی از جمعیت را تشکیل میدهند و از نظر تخصص در حوزههای پزشکی، زیستفناوری، دادهکاوی، علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات، سرمایههای ارزشمندی دارند. اما سوال اصلی این است که چگونه میتوان از این ظرفیت در سطوح استراتژی و تصمیمگیری استفاده کرد؟
وی بیان کرد: ما نیاز داریم که در همه حوزهها، نقش زنان را پررنگ کنیم؛ نه فقط به عنوان کاربر یا کارمند سیستمهای بحران، بلکه به عنوان طراح و راهبر آن سیستمها و حتی در سطح تصمیمسازی کلان.
معماری تابآوری؛ سه حوزه وابسته به یکدیگر
جدا در توضیح معماری تابآوری، سه حوزه اصلی را شامل «تداوم سلامت و خدمات حیاتی»، «ارتباطات و اعتماد عمومی» و «معیشت و ظرفیتهای اقلیمی» برشمرد و خاطرنشان کرد: این سیستمها به یکدیگر وابستهاند؛ برای مثال، سیستم سلامت به ارتباطات وابسته است و اگر طراحی آن به گونهای باشد که در بحران از کار بیفتد، مردم نمیتوانند زیست عادی خود را ادامه دهند. هدف تابآوری، حذف کامل مشکلات نیست، بلکه کاهش آسیبپذیری تا حد ممکن است.
سیستمهای توزیعپذیر و نقش کلیدی زنان در طراحی زیرساختها
وی در ادامه به تفاوت سیستمهای متمرکز و غیرمتمرکز پرداخت و گفت: سیستمهای متمرکز، شکننده هستند؛ زیرا با قطع یک سرور مرکزی، دسترسی به خدمات سلامت، دارو و توزیع کالا از بین میرود، اما رویکرد مدرن، طراحی سیستمهای توزیعپذیر و تابآور است که حتی در صورت اختلال، بتوانند به کار خود ادامه دهند. زنان میتوانند در طراحی چنین نرمافزارها و زیرساختهایی نقش کلیدی ایفا کنند.
سه کارکرد اساسی اطلاعات در بحران؛ از هدایت رفتار تا حفظ اعتماد
جدا با بیان اینکه اطلاعات در بحران سه کارکرد اساسی دارد، افزود: اطلاعات، رفتار مردم را هدایت میکند، هماهنگی عملیاتی میان بیمارستانها، داروخانهها و حملونقل را ممکن میسازد و مهمتر از همه، اعتماد عمومی را حفظ میکند؛ اگر اطلاعات رسمی دیرهنگام، مبهم یا متناقض باشد، شایعه و بیاعتمادی در جامعه رشد میکند؛ در شرایط جنگ شناختی نیز ممکن است با اطلاعات درست، اما با تاخیر یا مسیردهی اشتباه، مردم را به انتخاب نادرست سوق داد که خود بحران جدیدی ایجاد میکند.
اقدامات عملی؛ از بانک اطلاعاتی تا کرسیهای تصمیمسازی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، از اقدامات انجام شده در استان خبر داد و گفت: با همکاری دانشگاه علوم پزشکی و سایر نهادها، موفق به تشکیل بانک اطلاعاتی از زنان متخصص در حوزههای مختلف، از جمله سلامت، هوش مصنوعی و کسبوکار شدیم. این بانک، پتانسیل زنان استان را شناسایی کرده و بر اساس آن، پروژههایی در حوزه سلامت زنان تعریف شده است.
جدا پیشنهاد کرد: کرسیهای زنان در اتاقهای معماری مدیریت بحران، مانند ستادهای بحران و شوراهای مختلف، باید تقویت شود. ما زنان متخصص کم نداریم، اما باید از حضور آنها در فرآیند تصمیمسازی استفاده کنیم. هدف ما طراحی معماری امن، جامعنگر و مبتنی بر مشارکت زنان از ابتدا تا انتهای زنجیره مدیریت بحران است تا بتوانیم تابآوری ملی را به سطح مطلوب برسانیم.